FLASH
Shkruar nga Pamfleti
The oligarchs have not only lost their wealth. The war has also turned the political dynamics against them.
When Igor Kolomoisky, one of Ukraine's most powerful oligarchs, was arrested on suspicion of corruption this fall, the news was covered in a short report on 1+1, one of the country's most popular and influential TV channels.
The cover, which included photos of him in court, was symbolic of Kolomoisky's rapid decline in influence. After all, he is the owner of 1+1.
Television was once the preferred medium of influence for Ukrainian oligarchs seeking to influence government decisions. It was a tool to attack political reputations through smear campaigns or, conversely, to embellish them – as 1+1 did with Volodymyr Zelenskyy, helping to turn its star entertainer into a winning presidential candidate.
But wartime broadcasting rules, with common news content across major channels, have diluted television's influential power. Some oligarchs such as Rinat Akhmetov, Ukraine's richest man, have given up their television licenses, while others have sold them.
"There will never again be a critical mass of influence from TV channels in Ukraine," says Hlib Vyshlinsky, executive director of the Center for Economic Strategy, a Kiev think tank. For Vyshlinsky, the decline of television is part of a much larger change. "We can be free from the oligarchs. I don't believe they will rebuild their influence."
Ukraine's oligarchs once dominated the economy, with monopolies on energy and commodities, and with the help of allies within politics and the judiciary.
But the combined effects of Russia's war, an economic downturn and extraordinary powers for the state under martial law have cut Ukraine's politically influential tycoons down to size. Many have lost vast fortunes as Russian forces destroyed their factories — losses that began with Russia's annexation of Crimea and eastern Ukraine in 2014.
The oligarchs have not only lost their wealth. The war has also turned the political dynamics against them. Power is concentrated in the hands of a popular president and his even more popular armed forces. Parliament, where once businessmen could buy the support of potential MPs, has been bypassed.
The war that "killed" the oligarchs
The war has accelerated anti-corruption reforms in Ukraine on many fronts as the country tries to appease its Western backers and put itself on the path to EU membership. But the declining importance of the oligarchs is perhaps the most spectacular change of all.
"I can assure you 100 percent that there will be no oligarchs as a result of this war," says Rostyslav Shurma, deputy head of the presidency and Zelenskyy's business adviser. "Martial law has given the government all the power it needs to deal with the oligarchs."
The European Commission this month recommended the EU formally begin accession negotiations with Ukraine, hailing its progress in reducing the power of the oligarchs.
Outside of Zelenskyy's government, however, few Ukrainians are ready to finally settle scores with the oligarchs. Ukraine has yet to prove it can prosecute tycoons accused of corruption and legally recover stolen assets.
The EU requires its regulators and law enforcement to act systematically to prevent state capture where important institutions are dominated by private interests. But some worry that this will simply be a reshuffling of players, with a new generation of connected businessmen taking the place of the current generation of oligarchs.
"The war has naturally reduced the role of the oligarchs," says Daria Kaleniuk, a prominent anti-corruption activist in Kiev. "It is not clear if they have finished. What is clear is that some will try to return to positions of influence."
Loss of wealth and power
Ukraine's rich list tells the story of the decline of power and wealth. The Ukrainian edition of Forbes magazine last December calculated that the combined wealth of the top 20 billionaires had halved to $22 billion since Russia's full invasion. The biggest loser was Akhmetov, whose two large steel mills in Mariupol were destroyed in the Russian offensive. Although still Ukraine's richest man, his fortune is estimated to have shrunk from $13.7 billion to $4.4 billion.
Apparently, the second and third place on the rich list went to Maxim Lytvyn and Alex Shevchenko, co-founders of Grammarly, a San Francisco-based writing app, who immigrated to the US and Canada as students.
The arrest in September of Kolomoisky, a brazen corporate raider, was hailed by activists as a milestone in the country's efforts to fight corruption. He has been under investigation in the US on suspicion of fraud and money laundering for years and was placed under sanctions by Washington for corruption in 2021. Ukrainian state entities have accused him in civil cases in foreign courts of massive fraud. But Kolomoisky faced no criminal charges in Ukraine until he was arrested on suspicion of embezzlement.
There are three separate embezzlement and money-laundering investigations into PrivatBank, a bank he owned that collapsed and was nationalized after regulators found a huge hole in its books due to fraudulent lending.
Kolomoisky nuk pranoi t’i përgjigjej përmes avokatëve të tij kërkesave për koment për këtë artikull, por më parë ka mohuar çdo keqbërje në lidhje me çështjen PrivatBank.
Kërkesat nga SHBA, BE dhe FMN për të shtypur ryshfetin dhe për të ndjekur penalisht oligarkët e korruptuar janë rritur pasi ndihma financiare dhe ushtarake për Kievin është rritur. Me shenja të mbështetjes së lëkundur në Uashington dhe pjesë të Evropës, presioni ndaj Zelenskyy për të treguar rezultate është bërë akut. Me gjithë sakrificat që po bëjnë gjatë luftës, publiku ukrainas po thërret gjithashtu për drejtësi.
Sulmi kundër Kolomoisky ishte një nga disa veprimet e ndërmarra nga autoritetet në muajt e fundit për të treguar se ata janë seriozë për t’u përballur me korrupsionin e dyshuar.
Në shtator, Zelenskyy shkarkoi ministrin e tij të mbrojtjes, Oleksiy Reznikov, për keqpërdorimin e një skandali të prokurimeve ushtarake. Në maj, agjentët anti-korrupsion arrestuan Vsevolod Knyazev, kryetar i Gjykatës së Lartë, duke pretenduar se ai ishte kapur duke marrë një ryshfet prej 2.7 milionë dollarësh, të cilin ai e ka mohuar. Disa oligarkëve të tjerë u janë konfiskuar pasuritë ose kanë humbur licencat për të operuar biznese. “Klanet oligarkike nuk kanë të ardhme në Ukrainë,” tha presidenti në X pas arrestimit të Kolomoisky.
Pas komunizmit
Oligarkët e Ukrainës u shfaqën pas përfundimit të komunizmit në vitet 1990. Shumë përdorën paratë e tyre për të kapur organet politike dhe rregullatore, së pari në nivel lokal, duke siguruar kushte të favorshme biznesi dhe duke krijuar pozicione monopole veçanërisht në naftë, gaz, miniera, prodhimin e qymyrit të koksit dhe çelikut. Shpesh ata promovuan interesat e tyre të biznesit përmes rrjeteve joformale të politikanëve, agjentëve të zbatimit të ligjit, gjyqtarëve dhe zyrtarëve, si dhe mediave të tyre.
Shumë hynë drejtpërdrejt në politikë. Të gjithë, përveç njërit prej dhjetëra oligarkëve më të pasur të Ukrainës para vitit 2022, shërbyen ose si deputet, ministër i qeverisë ose guvernator rajonal. Petro Poroshenko, një manjat i ëmbëlsirave i zgjedhur për herë të parë në parlament në vitin 1998, u bë president në vitin 2014 pas revolucionit të Maidan.
Shumica nuk ishin ndërmjetës të vërtetë të pushtetit në kuptimin e vendosjes së zgjedhjeve, por përkundrazi do të lidheshin me atë që mbante pushtetin ose ishte gati të fitonte pushtetin, vuri në dukje Qendra për Strategjinë Ekonomike në një raport mbi fenomenin oligark të Ukrainës.
Roli i tyre nuk ka qenë tërësisht malinj. Rivaliteti midis oligarkëve me feudat e tyre rajonale dhe rrjetet konkurruese televizive i dha Ukrainës një lloj pluralizmi, në kontrast me Rusinë, ku oligarkët kryesorë u bashkuan pas Boris Yeltsin në mesin e viteve 1990 dhe kanë mbështetur kryesisht Vladimir Putinin gjatë dy dekadave të fundit.
“Konkurrenca midis grupeve oligarkike e ka ndihmuar Ukrainën të ruajë demokracinë e saj të papërsosur. Është një nga arsyet që Ukraina nuk kishte të njëjtën trajektore si Rusia,” thotë Silviya Nitsova, një eksperte për oligarkët në Univ.
Pas revolucionit të Maidanit në 2014 kundër presidentit të korruptuar pro-Moskë Viktor Janukoviç dhe pushtimit të mëvonshëm të Krimesë dhe Ukrainës lindore nga Rusia, oligarkët patriotë gjithashtu ndihmuan në stabilizimin e vendit. I emëruar guvernator i rajonit Dnipropetrovsk në Ukrainën lindore, Kolomoisky ngriti një milici private për të shmangur separatistët rusë.
Por në përgjithësi, thuhet në raportin e CES, oligarkët kryesisht përdorën ndikimin e tyre politik për të “shumëzuar pasurinë e tyre, për të zgjeruar monopolet e tyre, për të kapur sektorë të tërë shtetërorë të ekonomisë dhe për të detyruar të gjithë të paguajnë më tepër për mallra dhe shërbime që duhet të jenë disa herë më të lira”.
Disa, si Kolomoisky, përdorën metoda më të forta. Ai u shkarkua si guvernator rajonal në vitin 2015 pasi dyshohet se dërgoi njerëz të armatosur për të kapur selinë e Ukrnafta, kompania shtetërore e naftës në të cilën ai kishte një paketë minoritare aksionesh. Ai tha se ishin roje sigurie.
Kolomoisky pretendoi se shteti, aksionari kryesor, po mashtronte atë dhe partnerin e tij të biznesit, Gennadiy Bogolyubov, të ardhurat nga kompania. Ai e çoi kërkesën e tij në arbitrazh ndërkombëtar dhe humbi.
Vendimi i gjykatës i vitit 2021 – një kopje e pa redaktuar e të cilit është parë nga Financial Times – ofron një përshkrim të keq të metodave të supozuara të biznesit të Kolomoisky.
Paneli e hodhi poshtë çështjen sepse doli në përfundimin se dy burrat kishin marrë kontrollin e menaxhimit të Ukrnafta duke përdorur “ryshfet dhe korrupsion”, duke përfshirë duke paguar 100 milionë dollarë në një fond për Leonid Kuchma, atëherë president.
Pasi kishin fituar kontrollin e menaxhimit të Ukrnafta-s, ata nënshkruan kontrata për shitjen e naftës dhe gazit të lirë për bizneset e tjera që zotëronin, duke i kushtuar prodhuesit të naftës miliarda dollarë. Gjykata vendosi se nuk mund të përcaktonte shkallën e humbjeve, por ishte “e bindur se ato kontrata ishin mashtruese”.
Kolomoisky nuk pranoi të komentonte përmes avokatit të tij mbi çështjen Ukrnafta dhe vendimin e panelit të arbitrazhit.
Një marrëdhënie e pakëndshme
Zelenskyy mundi Poroshenkon në zgjedhjet e vitit 2019, duke premtuar se do të godiste ryshfetin. Por marrëdhënia e tij e paqartë me Kolomoisky fillimisht hodhi dyshime mbi sinqeritetin e zotimit të tij.
Kanali i Kolomoisky kishte blerë shfaqjet komike të Zelenskyy dhe kishte promovuar shumë fushatën e tij presidenciale. Kolomoisky u kthye nga vetë-ekzili jashtë vendit pas fitores së Zelenskyy. Në fillim të mandatit të tij, presidenti zgjodhi një nga avokatët e oligarkut si shef të kabinetit të tij.
Por presidenti i ri u vu shpejt nën presionin e mbështetësve perëndimorë të Kievit, veçanërisht FMN-së, për të ndjekur penalisht oligarkët e korruptuar. Ata gjithashtu donin që ai të ruante një pastrim të mëparshëm të sistemit bankar të Ukrainës, i cili ishte i mbushur me huadhënie mashtruese.
PrivatBank, huadhënësi më i madh i Ukrainës, i cili ishte në bashkëpronësi nga Kolomoisky dhe Bogolyubov, u shtetëzua në vitin 2016 pasi rregullatorët gjetën një vrimë prej 5.5 miliardë dollarësh në bilancin e saj. Rregullatorët pohojnë se pronarët i kanë marrë paratë e depozituesve tek kompanitë e tyre në transaksione shumë të maskuara. Një rikapitalizim emergjent i bankës i kushtoi shtetit ukrainas ekuivalentin me 6 për qind të prodhimit të brendshëm bruto.
Duke pasur parasysh mosbesueshmërinë e sistemit të korruptuar gjyqësor të Ukrainës, banka shtetërore po përpiqet të tërheqë 1.9 miliardë dollarë plus interesat deri në 2.5 miliardë dollarë nga ish-pronarët e saj në Gjykatën e Lartë të Anglisë.
Një avokat i Kolomoisky tha për FT në qershor se ai e konsideronte rastin si pjesë të “një fushate të motivuar politikisht kundër tij që filloi me shpronësimin e gabuar të bankës nga ai dhe aksionarët e tjerë”. Një avokat i Bogolyubov tha se ai “i kundërshton plotësisht akuzat”.
Kolomoisky, ndërkohë, nisi veprime të shumta në gjykatat e Ukrainës për të rifituar pronësinë. Ndërsa shqetësimi u rrit në FMN, BE dhe SHBA, Zelenskyy u kthye kundër ish-mbështetësit të tij dhe shtyu një ligj në vitin 2020 që bllokonte çdo përpjekje për të kthyer nacionalizimet. Ai ishte shumë larg ndjekjeve penale të kërkuara nga aktivistët, por shënoi lëvizjen e parë të presidentit për të sfiduar oligarkët.
Rritja e tensioneve me Moskën dha një arsye tjetër për të vepruar. Autoritetet ukrainase sulmuan në vitin 2021 kundër Viktor Medvedchuk, një oligark ukrainas pro-rus i afërt me Putinin, duke ngrirë asetet e tij dhe duke mbyllur tre kanale televizive nën kontrollin e tij.
Më vonë atë vit, Zelenskyy bëri lëvizjen e tij më të madhe, duke shtyrë një ligj anti-oligark në parlament. Një person që plotëson tre nga katër kriteret – pasuri prej të paktën 2.7 miliardë hryvnia (74 milionë dollarë), pronësi e një monopoli, pjesëmarrja në politikë ose ndikim i rëndësishëm në media – do të regjistrohej dhe do të kërkohej të deklaronte të gjitha pasuritë.
Ligji nuk është zbatuar kurrë plotësisht, por ai pati një ndikim — Poroshenko transferoi pronësinë e kanaleve të tij televizive te stafi i tyre; Vadim Novinsky, një ligjvënës pro-rus, hoqi dorë nga vendi i tij në parlament.
Ligji ishte i diskutueshëm që në fillim sepse i dha pushtetin ekzekutivit për të caktuar oligarkët dhe jo gjyqësorin. Kritikët paralajmëruan se qeveria mund ta përdorë atë për të ndëshkuar kundërshtarët e saj, por jo të tjerët. Kolomoisky, për shembull, ruante kanalet e tij televizive.
“Kjo është një politikë me standarde të dyfishta,” i tha Poroshenko FT këtë vit.
Komisioni i Venecias – një panel pan-evropian që verifikon kushtetutshmërinë e legjislacionit – tha se ligji ishte “i vështirë për t’u pajtuar me parimet e pluralizmit politik dhe sundimit të ligjit, pasi ai ka potencialin të keqpërdoret për qëllime politike”. Kievi ka rënë dakord ta rishkruajë atë.
Qeveria e Zelenskyy është përballur gjithashtu me kritika në lidhje me sekuestrimin e pasurive të oligarkëve. Ndërsa shtetëzimi i aksioneve në prodhuesin e naftës Ukrnafta dhe rafinerin Ukrtatnafta në pronësi të Kolomoisky dhe Bogolyubov mund të justifikohet si kritik për përpjekjet luftarake të vendit, veprimet e tjera ishin më të diskutueshme.
Shërbimi përmbarimor shtetëror i Ukrainës muajin e kaluar ngriu 50.3 për qind të aksioneve në dy miniera në pronësi të Ferrexpo të listuar në Londër, një prodhues i mineralit të hekurit. Ajo po përpiqet të rimarrë pasuritë nga oligarku Kostyantin Zhevago, të cilin Ukraina po përpiqet ta ekstradojë nga Franca me akuza për mashtrim.
Miliarderi, i cili shërbeu si deputet për dy dekada dhe zotëron një kanal televiziv, mban 49.5 për qind të aksioneve në Ferrexpo. Kompania thotë se sekuestrimi i filialeve të saj shkel një parim themelor të pronësisë së korporatës dhe penalizon aksionerët e tjerë, të cilët përfshijnë BlackRock dhe Schroders.
“Është një mënyrë për të më dëmtuar mua pa menduar për dëmtimin e klimës së investimeve,” thotë Zhevago.
Qeveria është vënë gjithashtu nën kritika për mënyrën se si ka përdorur shërbimin e sigurimit shtetëror SBU për të ndjekur oligarkët dhe sekuestruar pasuritë e tyre. Agjencia e inteligjencës – e cila i përgjigjet presidentit – ka kompetenca të gjera hetimore.
Një listë e zbuluar e qeverisë amerikane nga ky vit i “reformave prioritare” për Ukrainën tha se Kievi duhet të kufizojë kompetencat e SBU në kundërzbulimin, kundër terrorizmit dhe sigurisë kibernetike.
“Reforma e SBU do të duhet të jetë në rendin e ditës,” thotë Anastasia Radina, një ish-aktiviste që është kryetare e komisionit kundër korrupsionit të parlamentit. “Bëhet fjalë për kundërzbulim. Nuk duhet të jetë një organ ligjzbatues i plotfuqishëm. SBU ka një histori të gjatë të keqpërdorimit të kompetencave të saj hetuese.”
Manjatët e fuqishëm të Ukrainës ishin në kulmin e një sistemi të kapjes së shtetit që ka korruptuar politikanët, burokratët dhe gjyqtarët ukrainas për dekada, kështu që vdekja e tyre do të ishte një përparim i madh për demokracinë dhe sundimin e ligjit, thonë aktivistët kundër korrupsionit.
Por, thonë aktivistët, Ukraina duhet të marrë një qasje më sistematike – me rregullatorë të pajisur mirë dhe të pavarur dhe një gjyqësor të pastër dhe efektiv – për të parandaluar çdo rikthim ose tentativë për kapjen e shtetit nga aktorë të rinj që mund të pasurohen gjatë luftës ose rindërtimit.
Një shqetësim tjetër është fuqia e madhe e përdorur nga ekipi i këshilltarëve të papërgjegjshëm rreth Zelenskyy, i cili krijon një mundësi të mundshme për shitjen e ndikimit.
"There is a risk that new oligarchs will emerge through connections to power and through embezzlement schemes," says Kaleniuk, the activist. "The way to prevent the emergence of new oligarchs is to build strong institutions. We must finish the justice reforms".
Marcin Walecki, head of the Kyiv office of the National Democratic Institute, an NGO, says Ukraine still has very loose lobbying rules, high caps on corporate donations for MPs and no foreign income limits for MPs. . The European Commission has decided to tighten lobbying rules as a condition for opening accession talks.
Ukraine "may be free of oligarchs," says Vyshlinsky, but the underlying incentives for state capture may not have completely changed. "We can have a competitive corruption system compared to a monopolistic one. / Financial Times
Lini një Përgjigje