FLASH
Shkruar nga Nicola Pedrazzi
Edi Rama came to power as a symbol of long-awaited change, but today he is seen by many as the embodiment of the same system he promised to overcome. His successor, whoever he may be, will face a much bigger challenge than winning the election: building a credible development project and creating a democracy that actually works for citizens...
I haven't lived in Albania for ten years. Maybe that's why I've almost stopped writing about it. I feel like I'm not as in touch with reality as I used to be. But the recent days of protests in Europe, with the cry "Rama out", brought me back to 2013, when I was still living in Albania and saw Edi Rama win the elections, ending the era of Sali Berisha, the central figure of the transition from communism to a "democracy" that has always required a lot of quotation marks.
When talking about “Albanian democracy,” the quotation marks are a matter of honesty, because two parties are not enough to build a full democracy. In the 1990s, it did not happen, as in post-fascist Italy, that different political cultures came together to build a new constitutional patriotism. Something much simpler happened: the Party of Labor of Albania split into two camps - the Democratic Party of Sali Berisha, rooted especially in the north, and the Socialist Party, stronger in the south, where Enver Hoxha also came from.
However, anyone who is intellectually honest must admit that Edi Rama, the former mayor of Tirana and a figure well-known abroad, won in 2013 thanks to a popular support that seemed free from clientelistic logic. For this reason, the European Union also welcomed the change of political mediator, and many Albanians at home and abroad sincerely hoped that the country would change course.
Thirteen years later, Edi Rama is in his third term and it is clear that this did not happen. Like his predecessor, he today does not represent a project for the future, but the system itself. And a large part of Albanians have understood this and want to say it openly. This is where the protests in the squares, including the one in Bologna, arise.
Where does the innovation lie?
I believe that the cause that has brought Albanians to the streets - the protection of a protected area at the mouth of the Vjosa River, near Vlora, from a luxury construction project - has little concrete significance in itself.
But the symbolism is strong: much-loved national landscapes, embedded in the memory of many people, are at stake; and the idea that this heritage is being "sold" into the hands of a figure linked to Jared Kushner, Donald Trump's son-in-law, makes the issue even more heated on social media.
Diçka e ngjashme ka ndodhur më parë me Teatrin Kombëtar apo me projekte të tjera të diskutueshme të Edi Ramës, përfshirë edhe qendrat për emigrantët në Gjadër dhe Shëngjin, të cilat u dhanë si një lloj enklave italiane në Shqipëri.
Do të ishte e lehtë të shkruhej një artikull kritik mbi rolin e rrjeteve sociale në mobilizimin politik, mbi dobësinë e këtyre protestave jashtë vendit apo mbi faktin se shumë prej tyre përbëhen nga njerëz që prej vitesh nuk jetojnë në Shqipëri.
Po ashtu, mund të thuhej se vetë Edi Rama ka përdorur të njëjtat mjete për të ndërtuar imazhin modern të Shqipërisë, që diaspora e ka konsumuar me dëshirë. Por nëse e bëjmë këtë, humbasim dy gjëra thelbësore.
E para: në këto sheshe nuk ka vetëm breza të rinj të organizuar në mënyrë dixhitale. Ka prindër dhe xhaxhallarë që emigruan në vitet ’90 me mjete të vështira; ka fëmijët e tyre të rritur si italianë, që kanë qenë pak herë në Shqipëri; dhe ka studentë të rinj që sapo kanë ardhur në Itali. Pra, ka një përzierje brezash dhe historish migrimi që nuk ishte parë më parë në këtë formë.
E dyta: pikërisht sepse kjo përzierje ekziston, shënjestra nuk është më vetëm një parti apo një qeveri, por i gjithë sistemi klientelist. Dhe është domethënëse të dëgjosh “Rama dhe Berisha, largohuni të dy nga politika”, sepse kjo pranon diçka të rëndë: se rotacioni mes tyre nuk ka qenë ndryshim, por vazhdimësi. Këto protesta nuk janë kundër një qeverie, por kundër mënyrës se si funksionon Shqipëria - kundër një sistemi ku korrupsioni nuk është devijim, por rregull.
Ku qëndron problemi
Nëse thua se Shqipëria është shtëpia jote dhe njëkohësisht kërkon largimin e Ramës, atëherë po thua se ti dhe të tjerët si ti duhet të merrni përgjegjësinë për të ardhmen. Dhe këtu lind pyetja që, me siguri, i bëhet edhe në Bruksel delegacionit të Bashkimit Evropian: në rregull, Rama mund të jetë problemi, por nëse ai largohet, kush vjen më pas?
Problemi është se sot nuk duket askush që mund të ofrojë jo vetëm fitore elektorale, por edhe një projekt të besueshëm për të ndryshuar sistemin. Dhe kjo nuk është surprizë.
Kush do të donte të qeveriste Shqipërinë sot duhet të përballonte tre detyra jashtëzakonisht të vështira:
Së pari, të hartonte një projekt zhvillimi realist dhe të bazuar në interesin e vendit (punësimi, pagat, produktiviteti dhe mirëqenia janë temat kryesore që dalin nga këto sheshe).
Së dyti, të krijonte një mbështetje të pastër politike, jo të ndërtuar mbi klientelizëm.
Dhe së treti, të përpiqej ta zbatonte këtë projekt duke u përballur njëkohësisht me kërkesat e Bashkimit Evropian dhe me presionin e strukturave informale dhe krimit të organizuar, që ende kanë ndikim real në vend.
You cannot govern Albania without international pragmatism and a strong dose of domestic cynicism. You have to be able to maintain difficult balances and “get your hands dirty” to have room for action. And it must be said that Edi Rama has these skills. His problem is not the lack of them, but the lack of a long-term project for Albanian society. He does not have this.
Whoever succeeds him, if they want to do better, will have to create what Albania still lacks after nearly four decades of transition: a stable middle class, around 300-400 thousand voters who vote according to real programs and interests, not according to clientelism or criminal influences.
Without such a middle class, without stable wages and without economic security, the vote does not become free and democracy remains formal. Parties do not produce real alternatives and the system reproduces itself. This is the real problem and not the flamingos of Vjosa. / Pamphlet from “Balcani Caucaso”
Mos gaboj ishte ne mandatin e 4 je te tretin .
Ky artikull eshte i mrekullueshem. Mendoj se gjithe esenca e protestave Shqiptare e ka bazen ne shgenjimin me presidentin e Amerikes qe me poshtersine me te madhe e poshteroi dhe e la ne balte tere Europen. Lere me cfare flitet per jeten e tij morale. Per ne Shqiptaret Amerika ka qene e mbetet simbol i lirise e demokracise e ky simbol ka perfunduar ne koshin e plehrave. Ne komentet nga gjithe bota e sidomos Amerikaneve behen komente te fuqishme qe mbeshtetin Shqiparet per keto protesta e konkluzioni eshte, 'te mesojme nga Shqiptaret'. Pritja qe iu be Zelenskit ne Amerike nga tre hienat ne shtepine e tyre e permbysi 100% imazhin e Shqiptareve. Besa eshte ajo qe na ka mbajtur gjalle si komb e gjuhe e pabesia eshte ajo qe po na zhduk. Gjeopolitika eshte nje fjale cader per te mbuluar pislleqet e qellimeve gerryese te pasurive te popujve e jo per t'i pasur miq e bashkepunuar. Amerikanet e Europa benin sehir kur shkaterrohej Shqiperia me uzina e fabrika e ndahej toka barbarisht me ligje te poshtra. Nuk menduan se si ta ndihmonin Shqiperine te behej si vajze e bukur por se si ta shisnin si lavire e ta perdornin mes tyre per te perfituar. Dhe ja ku jemi. Fajin e patem vete qe besuam ish kriminelet e se shkuares te na sundojne. Ky paska qene fati jone e duhet ta pranojme qe nuk ka bese ne kete planet Makiavelian. Bese a mban familjen, besa e mban fisin, besa e mban shoqerine, besa e mban kombin e boten po u lekund besa fundi de jete i tmerrshem. Ju bej thirrje te mos mendojme kurre te jetojme me moton e poshter te cifuteve, 'vdekja jote eshte jeta ime".
Po ky është sistemi kjo është shoqëria .S’mundet të ndërtosh një shtet ligjor dhe mbi të gjitha të së drejtës në një vit a 100 vjet .Shteti ndërtohet çdo ditë nga të gjithë anëtarët e tij të mëdhenj e të vegjël të pasur e të varfër të mirë e të këqij duke vendosur gurin etij në ndertesën e shtetit të perbashkët që kërkon vullnet ndergjegjsim e dije e perkushtim e mbi tu gjitha durim e dashuri pa kushte për atdheun dhe shtetin jo me vëllavrasje tradhtar e armiq ..,
Mor po ne nuk kemi kryesoren perfaqesimin. Populli nuk zgjedh dot dike qe ta perfaqesoj dhe neser te jape dhe llogari. Mbi 130 deputete i emeron Rama e Berisha. Prej ketu duhet te fillojme. Ky parlament aktualisht voton vetem cfar do Rama e shume here dhe ne ujdi me Berishen.
Edi Rama is the same stupid Idiot as Berisha, Ilir Meta! a mafia bastard
Artikulli ngre një pyetje shumë të drejtë: Shqipëria nuk ka problem vetëm me emrin e kryeministrit, por me modelin e pushtetit dhe me mungesën e një alternative serioze zhvillimi. Të thuash “pas Ramës” nuk mjafton. Pyetja e vërtetë është: çfarë vjen pas? Një emër tjetër, apo një model tjetër? Sepse nëse ndryshon vetëm fytyra dhe mbetet i njëjti sistem klientelist, i njëjti informalitet, e njëjta varësi nga lejet, tenderat, koncesionet dhe patronazhi politik, atëherë nuk kemi tranzicion. Kemi thjesht ndërrim roje. Artikulli ka të drejtë edhe kur flet për mungesën e shtresës së mesme. Pa shtresë të mesme nuk ka demokraci të qëndrueshme. Një qytetar që varet nga rroga publike, nga leja, nga tenderi, nga favori, nga partia apo nga emigracioni i fëmijëve, nuk është plotësisht i lirë politikisht. Vota bëhet më e brishtë kur ekonomia është e pasigurt. Por artikulli mbetet pak i përgjithshëm kur nuk shpjegon si krijohet kjo shtresë e mesme. Klasa e mesme nuk krijohet me fjalime, as me rotacion politik, as me moral anti-oligarkik në vetvete. Krijohet me ekonomi reale. Krijohet kur ka vende pune të paguara mirë në sektorë produktivë. Krijohet kur arsimi profesional lidhet me tregun. Krijohet kur turizmi nuk është vetëm sezonal dhe i lirë, por krijon zinxhir furnizimi, bujqësi, shërbime, transport, mirëmbajtje, menaxhim dhe standard. Krijohet kur bujqësia ka treg, jo vetëm subvencione. Krijohet kur biznesi i vogël nuk mbytet nga informaliteti, taksat arbitrare dhe konkurrenca e pandershme. Krijohet kur investimet e mëdha nuk janë enklava të mbyllura, por lidhen me ekonominë vendase. Krijohet kur prona është e sigurt dhe drejtësia funksionon. Pra, Shqipëria ka nevojë për më shumë se “anti-Rama”. Ka nevojë për një model të ri ekonomik dhe institucional. Kritika ndaj qeverisë është e drejtë kur godet arrogancën, mungesën e transparencës, kapjen e shtetit dhe modelin klientelist. Por kritika bëhet e paplotë kur kthehet në refuzim të çdo investimi të madh apo çdo zhvillimi strategjik. Problemi nuk është zhvillimi. Problemi është zhvillimi pa rregulla, pa transparencë dhe pa përfitim publik. Nëse duam Shqipëri pas Ramës, nuk mjafton të dimë kush ikën. Duhet të dimë kush ndërton: ekonomi më konkurruese, shtresë të mesme, institucione më të forta, drejtësi funksionale, arsim profesional, investime me standard dhe një shtet që nuk i përdor qytetarët si klientë politikë. Ndryshe, do bëjmë atë që kemi bërë shpesh: do rrëzojmë një emër dhe do ruajmë të njëjtën mënyrë qeverisjeje.
Ky artikull është si shumë të tjerë .. jepen “ direktiva” nga Bregu se si duhet të lundroj anija … se si duhet të sullen marinaret e cfarë spo bën mirë kapiteni … me një fjale tregon si komentator se si duhej të gjuhej penalltija e humbur . Por një të vertetë ka ky shkrim : MUNGON ALTERNATIVA E LIDERIT DHE PARTISE.