FLASH
Shkruar nga Pamfleti
In Albania, the weight in GDP of receipts from social and health insurance is less than half of the average of EU countries for 2023. According to business association leaders, under-declarations are driven by the high level of personal income tax. Businesses seek to be supported by lower taxation for salaries, otherwise, according to them, there is a risk of remaining in the vicious circle of the informal economy.
The tax administration is expected to continue with the investigation in the field, for the subjects identified as at risk, if the data of the payment list for the month of November will not be corrected (the deadline for submission is December 20, 2024).
On the contrary, entities identified with risk will be excluded from the tax investigation in the field. The control will be carried out by the "Task Force" group, which is made up of employees of the tax administration and the Labor Inspectorate.
At the beginning of December, the tax administration identified 7,000 risk subjects, after processing data for 37,300 businesses, as part of the campaign against informality in the labor market.
Data processing with the risk module for 37,331 businesses started after November 20, 2024, and at the beginning of December, the General Directorate of Taxes published the results.
These subjects were identified with risk in the field of informality of wages, after the results obtained from the analysis of all declared payrolls, in October 2024, who did not react despite the first notification.
Taxes sent them a second notice, this time personalized, to give them the second and last chance to react, otherwise they will be subject to control and monitoring in accordance with Law 9920/2008, 'On Tax Procedures in RSH', as amended by Law No. 7961, dated 12.7.1995 "Labor Code of the Republic of Albania" as amended".
"Any business that declares wages correctly should not be bothered by this campaign. Our approach will be as clinical as possible, investigating only those ventures that emerge from the risk module.
The goal of this campaign remains the increase of social contributions to enable the increase of pensions", declared the General Director of Taxes, Mr. Ilir Binaj, in a meeting with businesses about the social insurance scheme, pensions and the importance of real salary declaration, where Prime Minister Edi Rama and government ministers were present.
The action against salary informality started on October 1, 2024, initially with an awareness campaign. The General Directorate of Taxes announced that through a personalized message, 130,000 businesses registered until the end of September 2024 were notified, with the aim of the real declaration of the monthly payment list.
Afati për t’iu përgjigjur këtij njoftimi ishte deri më 21 Tetor 2024, datë që përkonte me dorëzimin e deklaratës së listë-pagesës për muajin shtator.
Mesazhi kishte në fokus ndërgjegjësimin dhe nxitjen e tatimpaguesve për deklarim të saktë në listë-pagesat e tyre deri më 20 tetor, datë që përkonte me dorëzimin e deklaratës së listë-pagesës për muajin shtator. Në fazën e parë të fushatës, 9,000 tatimpagues reaguan pozitivisht, duke reflektuar në deklaratat e listë-pagesave të tyre, pas njoftimit të parë të Administratës Tatimore.
Kjo solli rritje të fondit të deklaruar të pagave me një total prej 1,25 mld lekësh. Gjithashtu, për muajin tetor 2024, Administrata Tatimore pohoi se ka arritur një rritje të ndjeshme në mbledhjen e kontributeve, duke grumbulluar 819 mln lekë, ose 6% më shumë se plani i parashikuar.
Informaliteti në punësim
Madhësia e punësimit informal në Shqipëri vlerësohet ndër më të lartat në vendet e Bashkimit Europian dhe vendet e rajonit, mbështetur te të dhënat e arkëtimeve për taksën e kontributeve shoqërore dhe shëndetësore në raport me Prodhimin e Brendshëm Bruto.
Në Shqipëri, pesha në PBB e arkëtimeve nga sigurimet shoqërore dhe shëndetësore është 7,9 pikë përqindje më e ulët se mesatarja e vendeve të BE-së për 2023.
Në Shqipëri, për vitin 2023, në raport me PBB-në, pesha e arkëtimit të të ardhurave nga sigurimet shoqërore dhe shëndetësore ishte 6,2%. Krahasuar me 2022, pesha e arkëtimeve u rrit 0,5 pikë përqindje.
Në 27 vendet anëtare të BE-së, sipas të dhënave të Eurostat, arkëtimet nga taksa e punës zunë 14,1% të PBB-së për vitin 2023.
Për vendet anëtare të BE-së, pesha e arkëtimit të të ardhurave nga taksat e punës ishte në të njëjtin nivel në 2022. Teksa për vendet e rajonit, të ardhurat e arkëtuara nga tatimi për punën zunë rreth 10% të PBB-së për 2023.
Faktorët që po nxisin nëndeklarimet
Nëndeklarimi i pagave nuk rezulton se është një zgjedhje vullnetare, por sipas drejtuesve të shoqatave të bizneseve, kjo vjen nga mungesa e produktivitetit në sektorë të ndryshëm të ekonomisë dhe taksimit të lartë mbi të ardhurat personale.
Në vend, informaliteti në tregun e punës është i përhapur, sipas përfaqësuesve të shoqatave të bizneseve, për shkak të normës së lartë të tatimit mbi të ardhurat (TAP) si për pagat e ulëta dhe të larta.
Tatimi mbi të ardhurat personale llogaritet në bazë të një skeme progresive që hyri në fuqi më 1 qershor 2023. Kjo skemë llogarit tatimin mbi të ardhurat në mënyrë që individët që fitojnë më shumë, paguajnë një përqindje më të lartë të tatimeve.
Për pagat bruto deri në 50,000 lekë, norma e tatimit është zero.
Për pagat bruto nga 50,001 lekë deri në 60,000 lekë, TAP është 13% mbi shumën mbi 35,000 lekë. Nëse paga bruto është 50,001 lekë, TAP është 50,001-35,000 X 13% = 1,950 lekë. Ndërsa për pagën bruto prej 52,000, TAP llogaritet në vlerën e 2,210 lekëve në muaj.
Për pagat bruto nga 60,001 deri në 200,000 lekë, TAP është 13% mbi shumën 30,000 lekë. Nëse paga bruto është 80,000 lekë, TAP është 80,000-30,000 X 13% = 6,500 lekë.
Për pagat mbi 200,000 lekë, TAP llogaritet 22,100 lekë + 23% mbi shumën që tejkalon 200,000 lekë. Pra nëse paga është 250,000 lekë, TAP llogaritet 250,000-200,000 = 50,000 x 23% = 11,500+22,100 = 33,600.
Presidenti i Qendrës Shqiptare të Eksporteve, Alban Zusi, tha se te bizneset agropërpunuese, detyrimi për tatimin mbi të ardhurat personale është kthyer në barrë të rëndë për shkak të nivelit të lartë të taksës, sidomos te pagat e larta në nivel menaxherësh.
Z.Zusi thotë se kërkesa për formalizim të plotë të punës, në momentin kur prodhuesit dhe eksportuesit kanë humbur konkurrueshmërinë nga rënia e euros, dhe ekonomia nuk mbështetet me taksim të ulët, nuk bën gjë tjetër veçse do të shtyjë bizneset drejt rrënimit.
“Pagesat për sigurimet, edhe pse shkojnë afro 30% e pagës, punonjësit pranojnë t’i paguajnë disi dhe bizneset po ashtu. Në Kosovë, është 10% e pagës sigurimi.
Por kur vjen puna te TAP, asnjë punonjës nuk do që ta paguajë dhe ia kërkon ndërmarrjes. Kështu që kjo bëhet një barrë e rëndë për të dyja palët.
Më tej, niveli i TAP prej 23% te pagat e larta, është ekstrem i lartë.
P.sh., një menaxher i mirë, që paguhet, le të themi 200 mijë pagë neto, duhet t’i paguash mbi 100 mijë në muaj sigurime dhe TAP. Këtë nuk pranon punonjësi ta paguajë. Ndërmarrja e ka barrë të rëndë. Atëherë bien dakord ndryshe.
Ndërsa një punonjës me pagë 50 mijë lekë, nëse për shkak të realizimit të normës, paguhet p.sh., 52 mijë lekë, për shkak të shkallës 13% të TAP, automatikisht merr 3,000 lekë më pak. Por për pagat e ulëta 30-40 mijë lekë janë shumë të ndjeshme për punonjësin. Ndërsa për një ndërmarrje që ka 100 punëtorë, kjo bëhet 3-4 mijë euro, në muaj nëse do ta mbajë vetë.
Në kushtet aktuale që i gjithë prodhimi vendas është në vuajtje, për shkak të euros (si eksportuesit ashtu edhe prodhuesit, pasi po konkurrohen nga importet) kërkesa për formalizim të pagave do t’i shtyjë më shpejt drejt rrënimit, nëse ata nga frika do ta respektojnë”, pohon presidenti i Shoqatës së Eksporteve Shqiptare Alban Zusi.
Edhe Kryetari i Shoqatës ProEksport Albania, Edvin Prençe, ngre shqetësimin se taksimi jo i drejtë i pagave dhe taksave që gjenerohen nga këto deklarime për pagat deri në fashën 60,000 lekë bruto, ka ndikim te familjet dhe punonjësit e shtresës së ulët. Z. Prençe thotë se rishikimi i kësaj fashe do të mund të ndikonte sadopak në përmasimin e informalitetit në deklarimet e pagave.
“Nëndeklarimi i pagave është një problem që ka prekur shumë sektorë të ekonomisë shqiptare, dhe ka disa arsye kryesore që i shtyjnë bizneset të veprojnë kështu.
Fenomeni më shpesh ndodh për të përfituar nga shmangia e kostove fiskale dhe për të rritur konkurrueshmërinë në treg, por kjo sjell pasoja të dëmshme për ekonominë, për të drejtat e punonjësve dhe për stabilitetin e sistemit tatimor”, nënvizon ai.
Vështirësitë financiare nga shtimi i kostove është një tjetër faktor që nxit biznesin të nëndeklarojë pagat. Kryetari i Shoqatës së Hoteleri-Turizmit, Zak Topuzi, thotë se rritja e pagave të punonjësve të sektorit për shkak të emigracionit ka rënduar në kosto bizneset e hotelerisë dhe nuk ka sjellë përmirësime në tregun e punës.
Z. Topuzi pohon se njëherazi këto biznese vuajnë edhe shtimin e kostove nga rritja e çmimeve të lëndëve të para, ndërsa tendenca e konsumit është në rënie.
“Largimi nga vendi i forcës se kualifikuar të punës drejt vendeve të BE-së, ka sjellë nevojën e rritjes së pagës mesatare në sektorin e shërbimeve, pavarësisht kostos që u kushton subjekteve. Sektori shërbimeve vepron kryesisht në biznesin familjar.
Vihet re një angazhim më i madh i familjarëve dhe më pak punësime të punonjësve të tjerë. Kjo për tri arsye.
Së pari, bizneset duhet të përballojnë rritjen e pagave, që nuk duhet të kalojë më shumë se 25-30% të xhiros.
Së dyti, për të balancuar rritjen e çmimeve të energjisë, lëndëve të para dhe taksave e tatimeve.
Së treti, për të përballuar uljen e xhiros, si rezultat i rënies së konsumit nga klientë vendas dhe të huaj. Shqipëria po vizitohet nga turistë që shpenzojnë gjithnjë e më pak.
Jemi vend me industri të pazhvilluar, ku shërbimet janë mundësia kryesore e investimit dhe punësimit, rritja pa kriter e njësive të kategorisë Bare & Restorante (vendi i tretë në BE për nga numri njësive rreth 180 banorë /njësi) ka ndikuar në çorientimin e tregut dhe më e rëndësishmja: shitja e produkteve nën kosto, si rezultat i konkurrencës.
Çmimi i shitjes së produktit në bar-restorante përcaktohet qartë. Kostoja e produktit duhet të jetë 25% e çmimit të shitjes për pijet dhe 30% për ushqimin! Një birrë vendase që blihet 88 lekë, duhet të shitet në barin e lagjes 350 lekë, që subjekti të jetë me fitim të moderuar në normat 15-17%.
Kjo situatë, detyron subjektet të rrisin informalitetin dhe mosdeklarimin e pagave reale në mënyrë të pashmangshme”, pohon z. Topuzi.
Po a i kanë nxitur vështirësitë financiare nëndeklarimet e pagave, apo kthimin e shumave te punëdhënësi, pasi u depozitohet punonjësve?
Edvin Prençe, nga ProEksport Albania, thotë se periudha e kthimit mbrapsht të një pjese të pagës tashmë i takon së shkuarës, veçanërisht për sektorin eksportues ku transfertat bankare janë të monitoruara dhe përjashton mundësinë për nëndeklarime.
A e bën më konkurruese ekonominë shqiptare nëndeklarimi i pagave?
Njëzëri, drejtuesit e shoqatave të biznesit pohojnë se nëndeklarimi i pagave nuk e favorizon rritjen e drejtë të konkurrueshmërisë për sektorët e ekonomisë.
Për Alban Zusin, drejtuesin e Qendrës Shqiptare të Eksporteve, nëndeklarimet e pagave po ndodhin, pasi nën presionin e ndryshimeve strukturore të tregjeve ndërkombëtare dhe taksave të larta “ndihmojnë” biznesin të jetë më konkurrues.
"For a category of businesses, where market pressure is inevitable, such as exports, where prices are set by the international market, you cannot work with the formula: cost + profit = price, but vice versa: price - cost = what is left .
Or in agricultural and food products, where again the price is not determined by the cost in Albania, but the price of the goods, which comes from the import which is currently much cheaper again due to the euro, then the only alternative left to the producers of for these categories is to reduce something from 30-40% that the state takes from taxes, including high labor taxes and especially personal income tax (PIT).
For example, for the construction sector, since this sector has no pressure from international markets. It is the local market that determines the cost and at the same time, a builder decides for himself whether to enter a project or not, since this industry is one of projects, and it is supported by public funds.
While an export producer or a livestock farmer, or a greenhouse producer, does not have the luxury to stop the activity for a few months or a year, until an opportunity arises where the income covers the expenses. He either works or abandons the activity, since these types of activities are not ones that close and activate when you want.
For the category of people who produce, under-declaration can help them stay in the market until they find the form and space to do a regular business in the current conditions. While other enterprises do it maybe for a higher benefit".
The chairman of ProEksport Albania, Edvin Prençe, says that the under-declaration of salaries is only creating the illusion of a short-term benefit for the competitiveness of the Albanian economy, but in reality, it is expected to have harmful effects in the long term. Mr. Prençe recommends lowering the personal income tax, otherwise the economy will continue to revolve around informality.
"It may help businesses to reduce immediate production costs and keep prices lower for products and services, but this phenomenon has many negative consequences for economic development and the sustainability of the economy in general.
If the economic system is not regulated and does not begin to support fair and legal competition, but also fair taxation according to wage bands, the economy remains trapped in a spiral of informality and low economic growth, facing an environment of uncertain and unstable". / Monitor
Lini një Përgjigje