FLASH
Shkruar nga Pamfleti
According to the International Monetary Fund, corruption, lack of transparency or informality are very much a problem.
The full report of the IMF on Albania is published. Yesterday it was the Minister of Finance and the head of the IMF in our country who gave details from this report, where the focus was on the positive elements. Although the IMF is optimistic about the Albanian economy, there are many critical points in the full report provided by "Pamphlet". According to the International Monetary Fund, corruption, lack of transparency or informality are very much a problem.
"Albania has encountered difficulties in closing the income gap compared to EU countries. " Informality, deficiencies in good governance and the rule of law, weaknesses in the labor market, gaps in infrastructure and demographic pressures have hindered the efficient distribution of resources and inhibited productivity," says the IMF .
Further, the alert for PPPs is given. The IMF requires more control over concessions: " The inclusion of public-private partnerships (PPP) in the usual framework of public investments and in budget processes is an urgent need and for this legal changes are needed. The planned publication of a separate overview of fiscal risks in 2024 is an important step towards future monitoring of fiscal risks, including risks arising from PPPs, implicit and legal contingent liabilities, and proprietary enterprises. state. The fiscal risk assessment should also clearly identify measures to reduce risks, including increased oversight and good governance of state-owned enterprises .
Another problem is salaries and pensions. The government increases salaries in the administration and pensions to gain electoral advantage in the elections. However, for the IMF, such steps endanger the budget. " Recent salary increases in the public sector and inflation indexation will lead to an increase in the government's salary budget. In the absence of further reforms, the pension system will strain public resources even more. Higher wages in the public sector should be accompanied by a broader review of public sector functions and increased efficiency, including the use of information technology and on-the-job training. The upcoming review of public spending is an opportunity to initiate reforms that will reduce long-term spending pressures, including pension obligations ," the report states.
The full IMF report
The Albanian economy has emerged as one of the strongest economies in the region. Thanks to the strong recovery of tourism, last year's economic growth exceeded expectations, increasing by around 5 percent, while the external position underwent a significant improvement. Taken together, fiscal consolidation, higher revenues and the appreciation of the lek caused the public debt ratio to return to pre-pandemic levels. Monetary policy is fairly focused on reducing inflation, which has gradually declined since peaking, albeit at a lower level compared to countries in the region.
Albania's economic perspective is expected to be sound. Real GDP is projected to expand by 3.6 percent in 2023 and 3.3 percent in 2024, led by steady private consumption, with significant strengthening of tourism and construction activity. Inflation hovers around 4 percent amid tight labor market conditions, and is expected to return only gradually to the Bank of Albania's target of 3 percent in early 2025. Increased geopolitical tensions represent a major potential risk. , as the economy remains vulnerable to the risks of climate-related shocks to the energy sector, exchange rate volatility and more persistent inflation.
The current favorable conjuncture creates opportunities to push forward a series of reforms to ensure sustainable and inclusive growth. An ambitious income-based consolidation would create fiscal space for future countercyclical policy and support monetary policy. Income reforms are also needed to generate resources for human capital development, infrastructure and climate adaptation. Further progress on de-euroisation is critical to strengthening the effectiveness of monetary policy and reducing the vulnerability of the financial sector. Structural reforms in the fiscal and financial sectors, in good governance, and in the labor market will extend the benefits of prudential policies.
Maintaining fiscal sustainability
Authorities have undertaken significant fiscal consolidation in the years following the pandemic, with notable improvements in value added tax collection. With an expected primary balance to GDP level of 0 in 2023, the fiscal rule requiring a non-negative primary balance is expected to be met one year ahead of schedule. In the base scenario, the mission foresees a further limited fiscal consolidation in the medium term, since the budget for 2024 aims at a low primary surplus. Public debt is expected to be around 60 percent at the end of 2023 and is expected to be stable in the medium term.
Një përpjekje më e madhe fiskale se parashikimi aktual për 2024, mbetet kritike ndërkohë, që Shqipëria vijon të përballet me nevoja të larta për financim bruto. Masa fiskale neto shtesë, të sjella më afër në kohë, në rreth 1.5 për qind e PBB-së gjatë pesë viteve të ardhme, do të bënin që borxhi publik të ulej për të arritur synimin e rregullit fiskal prej 45 për qind, dhe do të pakësonin në menyrë të rëndësishme nevojat për financim bruto. Pjesa më e madhe e zhvillimeve duhet të vijnë përmes mobilizimit të të ardhurave dhe duhet të plotësohen me përfitime nga efikasiteti i shpenzimeve. Administrimi më i fortë i investimeve publike po ashtu do të mundësojë shpërndarjen e më shumë burimeve për investime produktive, duke përfshirë këtu investimet në arsim dhe përshtatjen ndaj klimës. Këto masa duhet të merren në paralel me zbatimin e strategjisë së menaxhimit të borxhit për të zgjatur maturitetin e borxhit dhe për të ulur borxhin me norma interesi të ndryshueshme.
Nevojitet një strategji të ardhurash afatmesme për një konsolidim të besueshëm fiskal. Autoritetet kanë miratuar ligje për disa nga reformat në politikat tatimore në përputhje me asistencën e mëparshme teknike të FMN-së. Miratimi në kohë i masave, që priten të ndërmerren është shumë i rëndësishëm, përfshirë reformat në taksën e pronës dhe të lojërave të fatit. Masa që sjellin më shumë të ardhura, të cilat janë lënë pë t’u kryer më vonë, të tilla si heqja e përjashtimeve të tjera të TVSH-së dhe heqja e shkallës tatimore zero për bizneset e vogla, mund të merren gjithashtu në konsideratë. Duhet të përfundojë puna për plotësimin e parakushteve për kryerjen në kohë të reformave në taksën e pronës, duke përfshirë ngritjen e një kadastre fiskale të centralizuar dhe vendosjen në funksion të saj. Mbledhja e të ardhurave të mëtejshme do të varet nga forcimi i administrimit të të ardhurave, duke përfshirë rritjen e pajtueshmërisë tatimore të individëve të pasur dhe nga plani i veprimit për Drejtorinë e
Përgjithshme të Tatimeve. Progresi në këto fusha do të mbështesë gjithashtu përpjekje më të mëdha për uljen e informalitetit dhe zgjerimin e bazës tatimore. Masat afatmesme dhe afatgjata kërkojnë përmirësime të efikasitetit. Rritjet e fundit të pagave në sektorin publik dhe indeksimi i inflacionit do të çojnë në rritjen e buxhetit të qeverisë për pagat. Në mungesë të reformave të mëtejshme, sistemi i pensioneve do të rëndojë edhe më shumë burimet publike. Pagat më të larta në sektorin publik duhet të shoqërohen me një rishikim më të gjerë të funksioneve në sektorin publik dhe rritjes së efikasitetit, duke përfshirë përdorimin e teknologjisë së informacionit dhe trajnimin në punë. Rishikimi i ardhshëm i shpenzim ve publike është një mundësi për të nisur reforma, të cilat do të ulin presionet e shpenzimeve afatgjata, duke përfshirë edhe detyrimet e pensioneve.
Progresi i vazhduar në reformat fiskale strukturore do të ndihmojë në forcimin e menaxhimit të financave publike. Bërja funksionale (operacionalizimi) e udhëzimeve për menaxhimin e investimeve publike do të përmirësojë klasifikimin, menaxhimin dhe monitorimin e projekteve. Përfshirja e partneriteteve publike-private (PPP) në kuadrin e zakonshëm të investimeve publike dhe në proceset buxhetore është nevojë urgjente dhe për këtë duhen ndryshime ligjore. Publikimi i planifikuar i një pasqyre të vecantë të rreziqeve fiskale në vitin 2024 është një hap i rëndësishëm drejt monitorimit të ardhshëm të rreziqeve fiskale, duke përfshirë rreziqet, që rrjedhin nga PPP-të, detyrimet kontigjente të nënkuptuara dhe ato ligjore, dhe ndërmarrjet me pronësi shtetërore. Pasqyra e rreziqeve fiskale duhet gjithashtu të identifikojë qartë masat për uljen e rreziqeve, duke përfshirë shtimin e mbikëqyrjes dhe mirëqeverisjen e ndërmarrjeve shtetërore.
Ekspozimi i Shqipërisë ndaj klimës kërkon ndërmarrjen e veprimeve në kohën e duhur. Duke marrë parasysh rolin tejet të madh të energjisë nga burimet ujore dhe varësinë e ndërmarrjeve shtetërore të energjisë nga mbështetja publike, rregullimet graduale të tarifave në nivelet e reflektimit të kostos janë të nevojshme, së bashku me masa plotësuese për të mbështetur grupet në nevojë. Gjithashtu është me rëndësi të madhe të rritet transparenca e sektorit energjitik dhe mirëqeverisja e ndërmarrjeve me pronësi shtetërore. Në këtë kuadër, përpjekjet për të zhvilluar burime të rinovueshme energjie janë një hap në drejtimin e duhur. Zbatimi dhe integrimi i Strategjisë Kombëtare për Ndryshimet Klimatike 2030 në procesin buxhetor dhe planifikimin afatmesëm do të ndihmojnë për të drejtuar burimet drejt prioriteteve të gjelbra.
Ulja e inflacionit duke përfituar nga përfitimet e regjimit të kursit të lirë të këmbimit Kthimi i inflacionit në objektivin e synuar me gjasa do të kërkojë disa rritje të mëtejshme të normës bazë. Pas një rritjeje prej 250 pikë bazë në 3 për qind, Banka e Shqipërisë në mënyrë të drejtë ndaloi rritjen e normës bazë në mars, në kontekstin e inflacionit në rënie dhe të vlerësimit të fortë të lekut. Me rritjen e presioneve të brendshme inflacioniste, në kushtet e shtrëngimit të tregut të punës dhe me normat reale të interesit ende negative, ka hapësira për rritje të mëtejshme të normës bazë. Një rritje graduale e normës bazë drejt një pozicioni neutral – vlerësuar në rreth 4.5 për qind—do të ndihmonte kthimin e inflacionit në objektivin e synuar në fillim të 2025. Megjithatë, ka pasiguri në lidhje me ecurinë e inflacionit dhe një qasje elastike që lejon vendimmarrje mbi normën bazë takim pas takimi, do të ishte e përshtatshme. Banka e Shqipërisë ka një pozicion të fortë të kapitalit dhe rezervës ligjore, dhe njohja e humbjeve të parealizuara si pasojë e rivlerësimit në kohët e fundit nuk duhet ta shkëpusë atë nga fokusi për të arritur objektivin e inflacionit.
Kursi i lirë i këmbimit duhet të mbetet amortizatori kryesor i goditjeve, me ndërhyrje në tregjet e këmbimit valutor të kufizuara për t'iu përgjigjur kushteve të çrregullta të tregut. Ndonëse leku ka pasur një prirje graduale mbiçmuese që nga 2015, në përputhje me përmirësimin e fondamenteve të ekonomisë, mbiçmimi i theksuar nga 2022 kërkon vigjilencë, duke pasur parasysh rrezikun e një përmbysjeje të papritur të situatës. De-euronizimi i mëtejshëm i ekonomisë do të maksimizonte përfitimet nga kursi i lirë i këmbimit dhe regjimi i shenjëstrimit të inflacionit. Përveç masave të marra nga BSH-ja, një de-euroizim efektiv duhet të mbështetet nga veprime të qeverisë për të nxitur përdorimin e monedhës vendase në vendosjen e çmimeve dhe pagesat e mallrave të patregueshme.
Ruajtja e stabilitetit financiar
Sektori financiar mbetet kryesisht i qendrueshëm, por vijon të ketë hapësira cenueshmërie. Mjaftushmëria e kapitalit të sistemit bankar në tërësi është mbi nivelet e kërkuara dhe rentabiliteti e cilësia e aktiveve janë përmirësuar. Megjithatë, ka hapësirë për forcim të mëtejshëm të pozicionit të kapitalit të disa bankave, dhe sektori vazhdon të përballet me rreziqe të mbetura nga roli tejet i madh i letrave me vlerë të qeverisë në portofolet e bankave dhe ekspozimi ndaj sektorit të pasurive të paluajtshme, duke konsideruar ende në nivele të larta kredinë e pambrojtur ndaj luhatjeve të kursit të këmbimit. Edhe pse ka pasur luhatje në 2022 në disa institucione financiare jo banka, sektori nuk ka gjasa të paraqesë rreziqe sistemike, duke marrë parasysh përmasat e tij të vogla.
Vijimi i një mbikëqyrjeje fleksibël dhe shtimi i instrumenteve prudenciale do të ndihmojë në kapërcimin e pasigurive aktuale financiare dhe ekonomike. Heterogjeniteti i bankave kërkon provigjione të vazhdueshme prudenciale rast pas rasti si edhe rishikime të fokusuara të cilësisë së aktiveve, të kryera në kohën e duhur. BSH duhet të vazhdojë përpjekjet për përforcimin e shtesave të kapitalit bankar, duke përfshirë pezullimin e përkohshëm të dividentëve për bankat që nuk plotësojnë detyrimet. Kuadri rregullator, i miratuar së fundmi, i cili mbledh të dhëna për raportet e huasë ndaj vlerës së pronës dhe të borxhit ndaj të ardhurave është kyç për njohjen e instrumenteve të mbështetur tek huadhënësi. Kërkesa të diferencuara për instrumente të tilla sipas monedhave të huaja dhe vendase, do të ndihmonin zbutjen e rreziqeve nga huadhënia në monedhë të huaj. Gjatë periudhës afatmesme, mund të merret në konsideratë një shtesë pozitive kundërciklike e kapitalit për mbështetjen e mëtejshme të stabilitetit financiar.
Progresi i qëndrueshëm i reformave financiare strukturore do të ndihmonte në forcimin e arritjeve të mëparshme. Fushat kyçe përfshijnë: (i) harmonizimin e kornizave mbikëqyrëse dhe rregullatore me standardet e BE-së, duke përfshirë ato të lidhura me rreziqet kibernetike dhe klimatike, (ii) vazhdimin e forcimit të regjimit të ndërhyrjes së jashtëzakonshme, duke përfshirë ristrukturimin e kredive jashtë gjykatës, (iii) vazhdimin e promovimit të mirëqeverisjes së korportave në sektorin financiar, dhe (iv) thellimin gradual të tregjeve të kapitalit, duke përfshirë rritjen e likuiditetit në tregjet dytësore të letrave me vlerë të qeverisë.
Nxitja e rritjes gjithëpërfshirëse
Shqipëria ka hasur vështirësi në mbylljen e hendekut të të ardhurave me vendet e BE-së. Informaliteti, mangësitë në mirëqeverisje dhe në shtetin e së drejtës, dobësitë në tregun e punës, hendeqet në infrastrukturë dhe presionet demografike kanë penguar shpërndarjen efikase të burimeve dhe kanë frenuar produktivitetin.
Duke i ditur këto probleme, autoritetet kanë bërë hapa të rëndësishëm përpara në disa fusha kyçe. Falë progresit të konsiderueshëm në adresimin e mangësive për parandalimin e pastrimit të parave dhe financimin e terrorizmit, Task Forca e Veprimit Financiar (FATF) ka njoftuar së fundi se Shqipëria do të dalë nga lista e juridiksioneve nën monitorim të shtuar.
Programi gjithëpërfshirës i reformës gjyqësore ka përparuar në mënyrë të qendrueshme. Strategjia Kombëtare e Punësimit dhe e Aftësimit po ashtu me të drejtë kërkon të forcojë trajnimin profesional, rritjen e aftësimit dhe gjithëpërfshirjen.
Përmirësimet e mëtejshme në mirëqeverisje dhe shtetin e së drejtës do ta përmirësojnë mjedisin e biznesit. Reforma e gjyqësorit duhet të përfundojnë brenda afatit kushtetues, dhjetor 2024, dhe të mbështetet me masa për përmirësimin e efikasitetit të gjykatave dhe adresimin e çështjeve të prapambetura gjyqësore. Struktura kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK) duhet të ketë burime të mjaftueshme për të përmbushur mandatin e vet.
Puna duhet të rifillojë për hartimin e Strategjisë Ndërsektoriale kundër Korrupsionit 2023‒30 dhe zbatimin e rekomandimeve të Grupit të Shteteve kundër Korrupsionit në Këshillin e Evropës (GRECO), duke përfshirë ato që lidhen me reformat e policisë dhe kufizimet e punësimit pas mbajtjes së detyrës për anëtarët e Këshillit të Ministrave dhe këshilltarët politikë.
Firm implementation of policies for the development and retention of human capital should boost potential growth and improve living standards. Key areas include (i) modernizing the educational curriculum, (ii) improving the relevance of the labor market and the quality of vocational education and training, (iii) investing in digital skills and (iv) fostering the research and development (R&D) environment, fueling innovation. Measures to promote women's labor force participation, including increasing access to childcare, will help narrow the gender gap, which prevails for women without a university education. There should be sufficient budgetary resources and monitoring mechanisms to ensure that the authorities' efforts in these areas translate into better results. / Pamphlet
Lini një Përgjigje