FLASH
Shkruar nga Veton Surroi
Guidelines for talks with Serbia, maintaining unity among Albanians while respecting differences, understanding the "deep dignity" of opponents, the perspective of a 25-year-old....
1.
On March 13, 2013, on the balcony of St. Peter's Basilica in the Vatican, the newly elected Pope, the first ever to take the name Francis, made an unusual gesture. Instead of the traditional blessing he would have given to the faithful gathered in the square, he first asked the people gathered in the square to bless him. He bowed deeply to receive the blessing and only then fulfilled the tradition by blessing the crowd that had gathered to congratulate a special Pope, one who is already leaving a deep mark on the world.
It was an inversion of the blessing and it came to my mind as I read the Holy Father's message for the 50th World Day of Peace. While he states that we find ourselves as a world on the brink of a terrible war and asks that we all respond to this challenge with nonviolence as a style of a peace policy, the message made its own temporal inversion, creating in me the feeling of the year 1989-1990, when in this occupied country of ours we had the impression that we were on the brink of a terrible war and that a response had to be given to this challenge of horror.
Some of us, involved in the political and civil movements of that time, consciously insisted that the response of the people of Kosovo to the violence of the Serbian government should be a nonviolent policy. When that government killed our daughters and sons, we lit candles, showing that the light of this people could not be turned off. When the government imposed a curfew, we took out the keys to our windows and balconies and showed that we had an exit even for the closed doors of the government. When the government closed our schools and dismissed teachers from work, our people inside and outside opened their homes for students and their pockets for teachers' salaries.
When the authorities threw tear gas and whipped us, we raised two fingers of peace and victory.
We had faith, now collective, in the words of Jesus Christ spoken to Peter at the moment of his final arrest:
"Put your sword back into its sheath, for all who take the sword will perish by the sword"! (Mt. 26:52)
And we were blessed to experience this prophecy, the death of a power that wanted to take our freedom by force of the sword.
2.
Therefore, it is an easily understandable narrative, almost a Kosovo narrative, this one of the message of peace of Pope Francis, or as we would call him in these parts, Pope Francis.
Në të është pashmangshmërisht edhe Nëna Terezë, të cilën e shenjtëroi mu ky Papë dhe të cilën e quajti «një simbol, një ikonë e kohëve tona». Kur je i okupuar, i dhunuar në përditshmëri, dhe kur je i angazhuar në një politikë jodhune, e cila, thotë Papa në Porosi, nga të tjerët "nganjëherë kuptohet si dorëzim, mosangazhim dhe pasivitet", është me rëndësi, siç qe për neve, që të kemi një simbol të kuptueshëm, global, një ikonë e kohëve tona siç qe ai i Nënës Terezë. Konflikti ynë nuk kishte si të ilustrohej më mirë sesa me shërbimet sociale: spitali i pushtetit kishte emblemë policët e armatosur që rrinin në hyrje të tij, klinikat për shqiptarë ishin ato që mbanin emrin dhe figurën e Nënës së shenjtë Terezë.
Pra, kishim një fat të veçantë të njiheshim botërisht si populli i Nënës Terezë.
Por, në këtë rrëfim është edhe një përcaktim i rëndësishëm që ia bën Papa politikës së propozuar. Ai nuk është avokat i dorëzimit, mosangazhimit e pasivitetit, por përkundrazi, kur flet për politikën e jodhunës, e quan jodhunë aktive. Pra, flet për një përcaktim të vetëdijshëm, jo tkurrje instinktive, dhe për më tepër e quan të suksesshme vetëm jodhunën aktive të "praktikuar me vendosmëri dhe koherencë".
Qe një mësim që e përjetuam vetë: politika e jodhunës qe e suksesshme vetëm kur qe aktive, dhe kur qe e praktikuar me vendosmëri e koherencë.
Politika e jodhunës, që nuk është aktive, nuk e ka forcën që ta ndalë më pastaj dhunën e përshkallëzuar.
Për fat të keq, edhe këtë e përjetuam.
3.
Thirrja e Papë Françeskut për paqe nuk është konvencionale.
Ajo, ç'është e vërteta, adreson temën e përhershme të Kishës katolike- pra kërkimin e paqes fillimisht më vete, në shpirtin e njeriut, pastaj në familje (ku lind konflikti, por edhe ku zgjidhet përmes dialogut) e pastaj në familjen e kombit dhe kombeve. Po ashtu udhëzon që njeriu e bashkësitë të shërbehen me atë që quan manualin e paqes, Tetë lumturitë e fjalimit të Jezu Krishtit në Mal. Por, kjo porosi paqeje do lexuar së bashku me një elaborim më të gjatë që u ka bërë Papa sfidave të shekullit XXI që në vitin e parë të pontifikatit të tij, në nëntor 2013, me nxitjen apostolike Evangelii Gaudium.
Si bëhen bashkë këto elemente : familja, Tetë lumturitë , Evangelii Gaudium?
Në Porosinë e paqes përsëritet besimi themelor i "revolucionit të krishterë", pra kërkesa për dashurinë ndaj armikut, dhe mundjen e urrejtjes me dashuri. I këtij besimi revolucionar është edhe koncepti i "dinjitetit të thellë", pra rrjedhimisht, se armiku (apo kundërshtitë, në mendime e veprime) bartin më vete dinjitetin e vet, dhe se këtë dinjitet do kuptuar në mënyrë që të arrihet një stad tjetër. Ai stad tjetër është i përmbajtur në Tetë lumturitë. Në porosi citohen këto fjalë: "Lumë të butët – thotë Jezusi - të mëshirshmit, punëtorët e paqes, ata që e kanë zemrën të pastër, ata që kanë uri dhe etje për drejtësi". Sepse, thotë Fjalimi në Mal, këto do t'i përjetojnë - i urituri e i etshmi për drejtësi do të ngopen me to, të butët do të trashëgojnë tokën, të mëshirshmit do të gjejnë mëshirë... Në kontekstin e porosisë së paqes, Tetë lumturitë janë në fakt porosi transformuese; pra i urituri për drejtësi do të ngopet me të, sepse do të ketë transformim, e ai transformim do të vijë me pajtuesit, "që do të quhen bijtë e Hyjit".
Pra, në një rikapitullim, Papa kërkon që ta kuptojmë "dinjitetin e thellë" të kundërshtisë (armikut, mendimit ndryshe, etj.) dhe të besojmë se kjo kundërshti mund të transformohet, ashtu siç mësojnë Tetë lumturitë.
Por, në ç'drejtim shkon transformimi?
Drejt unitetit, njësisë dhe këtu hyn në punë leximi i nxitjes apostolike Evangelii Gaudium.
4.
Sipas Papa Françeskut në të njëjtën formë siç na ka mësuar Ungjilli se "Krishti i ka njësuar të gjitha gjërat brenda vetes: parajsën dhe tokën, Zotin dhe njeriun, kohën dhe përjetësinë, mishin dhe shpirtin, personin dhe shoqërinë" dhe se "shenja e këtij uniteti dhe bashkërendimi i të gjitha gjërave brenda tij është paqe" ashtu edhe aspirata për transformimin e konfliktit duhet të jetë uniteti, apo siç u përkthye në versionin zyrtar, njësia.
Aspirata për njësi paraqet njërin prej besimeve themelore filozofike dhe teologjike të Papës në trajtimin e zgjidhjes së konfliktit. Si në Porosinë e tij të paqes ashtu edhe në nxitjen apostolike udhëzohemi se konfliktet janë përditshmëria jonë, se kemi mundësi o të ikin prej tyre, o të zhytemi në to dhe të bëhemi pjesë e tyre, ose në versionin e tretë, të cilin e propozon Papa, "duke e zgjidhur dhe duke e kthyer atë në një unazë lidhëse të një procesi të ri". Dhe ky proces i ri, në fjalët e tij, të synojë që «tensionet dhe të kundërtat të arrijnë një njësi shumëformëshe, që krijon jetë të re», duke ruajtur «potencialitetet e çmueshme të polaritetit në kontrast».
5.
Si do të përkthehej në përditshmërinë tonë, atë të Kosovës, thellësia filozofike- tërë ky arsenal konceptesh që tingëllojnë abstrakte? Për më tepër, si të përkthehen në vërejtjen dramatike që e bën Papa, duke e përcaktuar këtë moment historik si një të rrezikut prej një lufte botërore?
Ta marrim vendin tonë. Shikuar nga lartësitë e gjeopolitikës, vendi ynë është njëra prej pikave të ndeshjes mes idesë Euroatlantike (që ka siguruar paqen në Evropë që nga Lufta e Dytë Botërore) dhe interesave të Rusisë për shtrirje të dominimit të vet.
Gjatë shtatë vjetëve të kaluar është zhvilluar një dialog, që është quajtur i paqes, por megjithatë një pjesë e madhe e qytetarëve tonë nuk jetojnë në paqe. Mjafton një incident si ai i "trenit rus" e të ndizet ndjenja kolektive e pasigurisë, e paralajmërimit të dhunës. Përse ndodh kjo? A nuk do të duhej të prodhonte një dialog shtatëvjeçar paqeje?
Në sugjerimet e Papës, në nxitjen apostolike, rruga e tij e tretë, ajo e zgjidhjes së konfliktit kërkon të shkohet më thellë se sipërfaqja e të hyhet në "dinjitetin e thellë", aty ku kundërshtitë transformohen.
Në bisedimet e Brukselit, një kohë e gjatë është harxhuar për targat e veturave dhe për letrat ngjitëse që duhet t'u vihen për të kaluar kufijtë, por as edhe një ditë e vetme nuk është harxhuar për të zhdukurit, për të vrarët në luftë dhe për përgjegjësinë e shtetit për këto vdekje. E, problemi themelor mes Kosovës dhe Serbisë nuk është mundësia e pamundësia e veturave për të kaluar prej njërit territor në tjetrin. Problemi themelor mes Kosovës dhe Serbisë është ende ballafaqimi me armiqësitë që çuan në luftë, përgjegjësitë për viktimat e saj dhe mospërmbylljen e këtij konflikti.
Bisedimet e Brukselit do të mund të vendoseshin në këtë përshkrim të Nxitjes apostolike:
"Konflikti nuk mund të injorohet e as fshihet. Me të duhet ballafaquar. Por nëse mbesim të zënë nga konflikti, ne e humbasim perspektivën tonë, horizontet tona tkurren dhe vetë realiteti fillon të zhbëhet. Në mes të konfliktit, ne e humbasim sensin tonë të unitetit të thellë të realitetit".
A nuk jemi të këtillë si shoqëri? A nuk është e dukshme kjo humbje e thellë e sensit për realitet kur tërë vëmendja e një kombi mund të tërhiqet herë nga një mur e herë nga një tren?
Dhe këtu është e vlefshme për Kosovën vërejtja që e bën Papa Françesku për ata që e përqafojnë konfliktin "në atë mënyrë sa të bëhen të burgosurit e tij; ata e humbin toruan, e projektojnë në institucione konfuzionin dhe pakënaqësinë e tyre dhe e bëjnë të pamundur njësinë".
Njësia në relacionet mes Kosovës dhe Serbisë është e mundur vetëm në transformim të konfliktit, atëherë kur të trajtohet thellësia e antagonizmit dhe kur mbërrihet, siç përshkruan Papa, respekti për "dinjitetin e thellë". .
Këtë transformim, me thellësi, nuk mund ta zëvendësojnë as njësitet speciale të policisë e as ushtria. Këtë mund ta bëjnë vetëm prijësit e paqes.
6.
Por, a ka porosi paqeje edhe përtej konfliktit të dukshëm? Çka duhet të bëjë një e re 25-vjeçare sot, që ka parë luftë si fëmijë, ka jetuar 18 vjet në Kosovën e çliruar dhe ka dëgjuar për ata 18 vjet se nuk është arritur ende paqja mes Kosovës dhe Serbisë?
Është e papunë, ka përfunduar studimet, si dhe dhjetëra mijëra të tjerë, dhe si dhjetëra e mijëra të tjerë është duke kuptuar se e ka të vështirë ekzistencën në këtë vend. Dhe fakti që ajo është e papunë, me një arsim që nuk e ka përgatitur për gjë nuk ka të bëjë aspak me murin, as trenin e as bisedimet e Brukselit. Ka të bëjë me politikën zhvillimore të vendit.
Papa këtë vajzë dhe bashkëmoshatarët e saj (e ata bëjnë 70 për qind të popullatës së këtij vendi) i sheh si pjesë të grupeve të përjashtuara dhe të margjinalizuara. E përjashtimin dhe margjinalizimin e vë në krye të agjendës së tij për paqe. Në njërin prej prononcimeve më të theksuara në Nxitjen apostolike thotë:
"Jo ekonomisë së përjashtimit. Ashtu si urdhri 'Nuk do të vrasësh!' vendos kufi të qartë për të ruajtur vlerën e jetës së njeriut, ne sot po ashtu duhet të themi, 'nuk do të jemi pjesë' e një ekonomie të përjashtimit dhe pabarazisë'".
Më tej ai vazhdon me vërejtjen, deri më tani të padëgjuar nga pushtetet , sikur është ky në Kosovë:
"Dinjiteti i çdo njeriu dhe të kërkuarit e së mirës së përgjithshme janë preokupime që duhet të sajojnë të gjitha politikat ekonomike".
Pra, për 25-vjeçaren e shembullit tonë, porosia e paqes e Papës ka të bëjë tanimë jo me trenin, as me murin, as me targat e veturave, por me një qeverisje e cila e sheh punësimin e saj si primar, si pjesë të një rritjeje të përgjithshme.
Në të kundërtën, çka do të ndodhte? Pse është kjo me rëndësi në kontekstin e paqes botërore (apo kosovare)?
Sepse "një paqe që nuk është rezultat e zhvillimit integral, do të jetë e nëmur; do të lindë gjithnjë konflikte të reja dhe forma të ndryshme të dhunës".
Kjo paqe pa zhvillim integral është aq sfiduese sa Papa paralajmëroi në Porosinë e paqes se Kisha katolike, duke e kuptuar këtë sfidë të shekullit XXI, e ka formuar që nga dita e parë e këtij viti edhe Shërbimin e veçantë të Zhvillimit Integral Njerëzor.
7.
Porosia e paqes e Papës duhet të jetë një thirrje e madhe për qytetarët e Kosovës.
Thirrja e tij për njësi, për unitet, duke e ruajtur pluralitetin e brendshëm është shumështresore.
Vlen për të caktuar synimet e shumicës së popullit në Kosovë, pra shumicës shqiptare. Kjo shumicë duke e ruajtur pluralitetin e vet të mendimeve megjithatë duhet të përbashkohet rreth synimit për të ndërtuar një shtet të dinjitetshëm për qytetarët e vet, një shtet që nuk do të jetë përjashtues, në veçanti jo përjashtues për rininë e vet.
Vlen për përcaktimin e funksionimit të shtetit në marrëdhëniet e vet ndërnacionale. Kosova nuk mund të krijojë njësi, unitet, me respekt të plotë për veçoritë e brendshme kombëtare e kulturore nëse nuk e tejkalon konfliktin me Serbinë , i cili është i papërmbyllur. Dhe ky konflikt nuk mund të përmbyllet duke e mbajtur të gjallë, me ide të ndarjeve territoriale brenda vendit.
It applies to the nature of the country's governance. The governing interest must return to the source. That is, to the protection and development of human interests, of their dignity; to the protection of nature and the environment.
It is about the culture of transformation that unites society. In the nineties of the last century, a noble idea - and here I want to mention Monsignor Lush Gjergji, because he was a vital part of it - for the forgiveness of bloodshed in Kosovo became part of a popular movement for unity, for oneness. But, at the same time, it was also a great movement in the culture of transformation: that we all understood that there is a way to overcome even the greatest conflicts, those that caused bloodshed and loss, those that left many families living in the pain of hatred or the hatred of pain, whatever it may be.
Today, we also need such a unit. As a society, it should not happen to us that instead of conversation and reconciliation, our internal political conflicts are resolved with the policeman's whip and the demonstrator's stone. As a society, we do not have daughters and sons to give, to be taken by the state to prison and returned to their families in coffins.
And, as a society, we do not need new divisions. Being a believer in a religion cannot be a reason for either accusation or suspicion of terrorism. As the Pope would repeat, "No religious belief is terrorist." "Violence is a desecration of the name of God." Among us, Catholics, Muslims, and Orthodox, these words have special weight.
8.
It seems to me that we should read the Pope's message of peace, above all, as a call to activism. It is a call to leave the virtual world, that of social networks or that where "man is reduced to only one of his needs: consumption". It is a call for a transformative commitment to society, to the conflicts within it, relying on the Christian source of love and active non-violence. It is a call to give a much deeper and more dignified meaning to life.
And, as it rings with particular weight for us in Kosovo, it is a call for unity, something we may have forgotten we had, but when we did have it, it turned out to be our greatest strength.
(This article was originally read in January 2017 at the 50th anniversary of the World Day of Peace event organized by the Diocese of Kosovo. It is reprinted as a tribute to Pope Francis)
Lini një Përgjigje