FLASH
Shkruar nga Pamfleti
You have to have a dream and follow it...
Austrian media continue to pay attention to Fate Velaj, the Albanian ambassador in Vienna. The prestigious Austrian newspaper Salzburger Nachrichten has dedicated an entire page to him, building a "story" of his life, which starts from his job as a dishwasher in September 1991 and continues with a journey filled with sweat and tears, with birth and loss, between desires and dreams. www.velaj.com
Through perseverance and passion, Fate Velaj managed to become an internationally renowned artist as a painter and photographer, but also a talented writer, with a very unique and original style. He has represented Austria in many countries around the world and has been supported by the Austrian government in the framework of numerous European initiatives.
For his activity as a bridge builder between peoples and cultures, Fate Velaj has been honored with high decorations and titles, such as: “Honor of the Republic of Austria”, “Golden Cross of Austria”, the title of “Professor” awarded by the President of Austria, as well as the “European Citizen” award given by the President of the European Parliament. He has also received important recognition in the USA and Italy.
He is now our country's ambassador in Vienna and has won the hearts not only of Austrian institutions, but also of cultural and diplomatic circles. Fate Velaj has become an important promoter of a cultural-diplomatic movement among foreign representations in Vienna, building bridges of cooperation through art, dialogue and cultural diplomacy.
Below is the article written by Stefan Weigl:
From dishwasher to high-level diplomat
Fate Velaj came to Austria in 1991 as an immigrant. Today he is the ambassador of his country of origin, Albania, in Vienna – and at the same time a painter, photographer and writer.
Many diplomats have a reputation for being somewhat rigid and for placing too much importance on conventions. Fate Velaj is quite different – and this is not surprising: he did not attend a diplomatic academy or study law. On the contrary, he knows the country where he has been accredited as ambassador since mid-2024 “inside out”. Velaj first came to Austria in 1991, at the age of 28 with only around 50 euros (at that time 100 German marks) in his pocket. After three weeks in the first reception center for immigrants in Traiskirchen, he ended up in the Mostviertel region of Lower Austria, specifically in the Kreuztanne hostel:
"Until then I had always dreamed of living in a metropolis – preferably in Rome – but I was sent to the small village of St. Anton an der Jeßnitz. Not even there, but to a guesthouse on top of a mountain," says Velaj.
Dëshira e tij për një jetë në liri në Perëndim nuk ishte aspak e çuditshme. Shqipëria, ku për shkak të paranojës së diktatorit stalinist Enver Hoxha që sundoi me dorë të hekurt nga viti 1946 deri më 1985, ishte plotësisht e izoluar nga bota e jashtme.
“Ishim një vend i mbyllur me dry”, kujton Velaj, i rritur në qytetin e Vlorës. Dritarja e vetme drejt botës kishte qenë televizioni italian.
Fate Velaj erdhi në Austri për punë por me njohuri minimale të gjermanishtes:
“Dija vetëm fjalët ‘Halt!’, ‘Achtung!’ dhe ‘Stehenbleiben!’ të cilat dëgjoheshin pothuajse në çdo film në Shqipëri ku ushtarët e Wehrmacht-it gjerman kërkonin partizanët.”
Nga ana kulturore, azilkërkuesi i ri, i cili vinte nga një familje jo keq ekonomikisht, ishte i njohur me muzikën e Beethovenit dhe Mozartit, si edhe me letërsinë e Stefan Zweigut.
“Dhe e njihja nga televizioni Koncertin e Vitit të Ri.”
Megjithatë, pavarësisht se kishte përfunduar shkollën industriale, ai nuk pati mundësi të studionte në universitet dhe iu desh të punonte në sektorin elektro-teknik:
“Për çdo familje shteti lejonte vetëm një vend studimi. Atë e shfrytëzoi motra ime më e madhe.”
Shok kulturor: një kryqëzim ku për 30 minuta nuk kalon asnjë makinë
Mbërritja e tij në fshatin e vogël në rajonin Mariazellerland ishte një shok kulturor, të cilin Velaj e përshkruan me saktësi, por gjithsesi me mirësi, në romanin e tij autobiografik „Kreuztanne“. Një skenë kyçe aty të kujton madje edhe veprën e Beckett-it “Duke pritur Godonë”.
Të nesërmen e mbrritjes, ai pa se pranë bujtinës në maj të malit, ishte një kryqëzim, ku ishin të shënuara e drejtimet për tre vendbanime – Frankenfels, St. Anton dhe Puchenstuben ku secili në distancë prej pesë kilometrash. Ai deshi të priste pak, për të marrë një ndjesi për zonën përreth:
“Prita atje me shpresën të shihja nëse nga një drejtim vijnë më shumë makina, që do të thoshte se atje ka një vendbanim më të dendur, ku mund të pyes për punë. Por pas 30 minutash vura re se asnjë makinë e vetme nuk kishte kaluar nëpër kryqëzim.”
Megjithatë, Velaj, i cili e quan veten një “refugjat nga kureshtja” gjen shpejt punë. Puna e tij e parë ishte si larës enësh në kuzhinën e Kartauses në Gaming. Pas disa punëve të tjera të rastësishme, si luleshitës etj, vjen shpejt edhe punësimi i parë i ligjshëm, si punëtor prodhimi në një firmë në Kienberg bei Gaming:
“Atje prodhoja bombola gazi prej çeliku.”
“Refugjati nga kureshtja” nis të pikturojë në kohën e lirë
Për të mbushur boshllëkun e mërzisë, Velaj nis të pikturojë në kohën e lirë në bujtinë, dhe edhe këtu ka sukses të shpejtë:
“Një mysafir që ndodhej rastësisht aty ma bleu një nga akuarelet e mia të para për 1000 shilinga. Kjo ishte pothuajse aq sa fitoja për një javë punë si luleshitës.”
Megjithatë, shqiptari i etur për të mësuar (“gjithmonë kam dashur të di si janë austriakët”) mbetet për gjashtë vjet e gjysmë punëtor turnesh në fabrikën e metalit, sjell gruan e tij të ardhshme nga Shqipëria dhe organizon ekspozitat e para të pikturave të tij. Por familja Velaj përballet edhe me një tragjedi të rëndë:
“Më 17 prill 1993, vajza jonë lindi e pajetë në spitalin e Scheibbs-it.”
Me ndihmën e shumë miqve të rinj, çifti e përballon këtë goditje të fatit dhe në vitin 1998 guxon një fillim të ri: Fate Velaj jep dorëheqjen nga fabrika e metalit (“me këtë hoqa dorë nga një dëmshpërblim prej 60.000 shilinga ”), ia kthen shefit banesën ku paguante vetëm shpenzimet operative (drita e shkallës dhe kanalizime) dhe shkon me gruan dhe dy fëmijët e vegjël të asaj kohe në Vjenë, për t’iu përkushtuar plotësisht artit.
Gjatë studimeve u takua me mentorin e tij Hermann Nitsch
Velaj edhe këtë etapë të karrierës e trajton në mënyrë profesionale dhe, paralelisht me pikturën, studion menaxhim arti dhe kulture në universitetin e arteve të aplikuara në Vjenë. Përmes artit dhe ekspozitave të shumta, bie në kontakt me Hermann Nitsch:
“Ai ishte mentori im.”
Pas kësaj pason një karrierë e shpejtë dhe e suksesshme në fushën e pikturës abstrakte në vaj, me ekspozita në Vjenë, në shumë qytete italiane, por edhe në USA, Athinë, Bukuresht, dhe Birmingham. Velaj krijon emër jo vetëm si piktor, por edhe si fotograf dhe autor.
Ky rrjetëzues karizmatik mban gjithashtu kontakte të shpeshta me politikën: ai krijon vazhdimisht formate të reja ekspozitash dhe diskutimesh politike – si për shembull „Midis Danubit dhe Nilit“, „Good Morning Balkan“ apo „Arti e përmirëson kohën“. Këto iniciativa bëjnë që ai t’i ekspozojë pikturat e tij edhe në Kajro, si dhe në parlamentet e Vjenës, Brukselit dhe Strasburgut.
Në një moment edhe Shqipëria bëhet e vetëdijshme për “djalin e humbur”. Velaj miqësohet me kryetarin e atëhershëm të Bashkisë së Tiranës dhe kryeministrin e tanishëm, Edi Rama, dhe bëhet këshilltari i tij. Nga viti 2017 deri në vitin 2021, Velaj është deputet në Parlamentin e Tiranës pa qenë anëtar partie. Në qershor të vitit 2024, ai akreditohet nga Presidenti Federal Alexander Van der Bellen si ambasador i Shqipërisë në Austri.
“Duhet të kesh një ëndërr dhe ta ndjekësh”
Por lind pyetja: a do të ishte e mundur një karrierë e tillë edhe në vitin 2026, 35 vjet pas mbërritjes së tij atëherë në rrethin e Scheibbs-it, dhe në kushtet e sotme me ligje dukshëm më të rrepta për migracionin? Apo thjesht ka pasur shumë fat? 62-vjeçari përgjigjet në mënyrë diplomatike: me gjasë nuk kanë qenë vetëm rastësi të lumtura ato që ia kanë mundësuar këtë rrugëtim.
“Duhet edhe të punosh shumë, të kesh një qëllim, një ide, një ëndërr dhe ta ndjekësh atë”, thotë ai, duke iu referuar një këshille të të atit përpara se të nisej për Austri:
“Përpiqu të mësosh nga kultura e njerëzve të vendit ku ndodhesh.”
Velaj also reveals part of his life philosophy when he says:
"I wanted to become someone who leaves something behind for others."
In the end, however, a gentle criticism of the current rigorous migration policy also emerges, when he points out that it had come "at a time when Austria was still led by great Europeans like Franz Vranitzky and Alois Mock."/ Prepared by: Pamphlet
Lini një Përgjigje