FLASH
Shkruar nga Pamfleti
The enthusiasm that reigned in the European Union after reaching the basic agreement between Kosovo and Serbia and the annex for its implementation quickly faded away as there was a lack of will for implementation. After the outbreak of tensions in the north that culminated in the terrorist attack in Banjska, the EU dealt with crisis management. Consequently, none of the agreed points from the last agreement have started to be implemented
The most important countries of the European Union (EU) and the United States (USA) started their engines at the beginning of the year to end the Kosovo-Serbia disagreements, shortly after the barricades were removed at the end of 2022. But the removal of the obstacles and after a few months the reaching of the agreement that was proclaimed as a great success by Brussels, did not put an end to the tensions in the north.
Even though the parties verbally pledged to implement the agreement based on the Franco-German plan for the normalization of relations between the two countries, the situation escalated with the most violent protests in recent years in the north and a terrorist attack by a Serbian paramilitary group in Banjska i Zvecani , which killed the sergeant of the Kosovo Police, Afrim Bunjaku.
The year 2023 began with international demands for the implementation of the old agreement - the one for the establishment of the Association of municipalities with a Serbian majority. In the absence of action from the Government, the United States Embassy on January 31 initiated consultations with the opposition and other stakeholders.
But Prime Minister Albin Kurti, who was not invited to the meeting, described the insistence of the internationals on the Association as unfair, and demanded that the 33 agreements with Serbia be placed on a horizontal plane. But he expressed readiness for discussions on the basis of the EU proposal, known as the Franco-German plan.
The plan and preparations for the first Kurti-Vučič meeting in 2023 brought the EU emissary for dialogue, Miroslav Lajçak, to Pristina on February 6.
Agreement without signature
In the February 27 meeting, Kurti and Vucic agreed on the EU's 11-point document, but signatures on the document were missing. According to the agreement, Serbia will not block Kosovo's membership in international organizations, while "the parties have no right to encourage others to block each other's path to the EU".
The document provides for recognizing relevant documents, such as diplomas, license plates and customs stamps. The authorities in Kosovo presented the agreement as de-facto recognition by Serbia. This, as the document foresees the recognition of state symbols and respect for territorial integrity and sovereignty. And, with article 7, the establishment of the Association was reconfirmed, for which Serbia has been insisting for years.
Presidentja Vjosa Osmani tha se shteti pranoi propozime jo të lehta dhe tha se fjalën e fundit për të duhet ta thotë Kuvendi. Por, veç diskutimeve dhe përplasjeve rreth dialogut, mungoi vendimmarrja në institucionin ligjvënës.
Presidenti i Serbisë, Aleksandër Vuçiç, as dy ditë nuk i qëndroi pas dakordimit për të cilin Joseph Borrell tha se ai dhe kryeministri Albin Kurti ishin pajtuar.
Ndonëse neni katër i planit përcakton se Serbia nuk e kundërshton anëtarësimin e Kosovës në asnjë organizatë ndërkombëtare, Vuçiçi tha hapur se nuk e respekton atë.
“Nuk flitet për njohje, as për Kosovën në OKB”, tha ai. “Prandaj as që kam nënshkruar asgjë... Unë nuk do ta zbatoj njohjen e Kosovës, as anëtarësimin në OKB”.
Ndaj deklaratës së Vuçiçit reagoi kryeministri Kurti, i cili kërkoi ndërhyrjen e BE-së
“Presidenti i Serbisë u zotua mbrëmë se do të kundërshtojë anëtarësimin e Kosovës në OKB. Kjo do të përbënte një shkelje të qartë të nenit të 4 të propozimit të BE-së”, tha kryeministri Kurti.
“Normalizimi i marrëdhënieve është i mundur vetëm nëse të dyja palët negociojnë në mirëbesim. Serbia me sa duket ka vendosur të mos e bëjë këtë”.
Më 9 e 10 mars, emisari Lajçak takoi liderët institucionalë dhe politikë të Kosovës, prej ku tha se pritjet e tij nga Prishtina u përmbushën.
Prishtinës e Beogradit, ai dhe shefi i tij, Joseph Borrell, takuan liderët e rajonit dhe ata të BE-së, për t’i njoftuar rreth dialogut. Në javën kur Lajçaku vizitoi Kosovën, Vuçiçi gjatë një turi në qytetet e Serbisë paralajmëroi se nuk është i gatshëm ta nënshkruajë në takimin e Ohrit as Aneksin për zbatimin e marrëveshjes së arritur paraprakisht.
Aneksi që s’u zbatua
BE-ja vijoi angazhimet për Aneksin, të cilin palët e pranuan ngjashëm si edhe marrëveshjen – vetëm gojarisht. Ishte sërish Vuçiqi që refuzoi ta vendoste firmën mbi dokumentin për të cilin palët thanë se ishte shumë më i zbehtë sesa synohej fillimisht.
Pas 12 orë negociatash, përfaqësuesi i lartë i BE-së, Borrell, tha se Marrëveshja dhe Aneksi mes Kosovës dhe Serbisë konsiderohen të aprovuara.
Palët dhanë interpretime të ndryshme përkitazi me nenin 7, të cilit kryeministri Kurti iu referua si “vetëmenaxhim” të komunitetit serb që nuk del përtej kornizës ligjore e kushtetuese të Kosovës.
“Marrëveshja bazë është njohje e ndërsjellë ‘de fakto’ nga ana e Serbisë. Unë besoj që është platformë solide për të ecur përpara, andaj është e pranueshme për neve”, kishte deklaruar Kurti.
E teksa foli për Asociacionin, Vuçiçi kërkoi të zbatohen dokumentet e nënshkruara nga dialogu i mëhershëm.
“Nuk mund të zgjedhësh atë që pëlqen. Është dokument i nënshkruar. Ju e keni nënshkruar, mu për këtë ju duhet ta realizoni. Është një rregull shumë konkret”, kërkoi ai.
Veç mungesës së nënshkrimit, problemet nisën të shfaqeshin se cila prej pikave ka epërsi në zbatim.
Më 23 mars, Kurti shpalosi ofertën për Asociacionin, e të cilën nuk ia pranuan ndërmjetësit. Propozimi mbështetej në letrën që ish-shefja e BE-së, Federica Mogherini, ia pati dërguar ish-kryeministrit Isa Mustafa; aktgjykimin e Kushtetueses për Asociacionin, i nxjerrë në vitin 2015; si dhe qëndrimin e zyrtarëve amerikanë- Chollet dhe Escobar, të publikuar në KOHA.
Edhe pse Borrelli ua bëri të qartë palëve se janë të kota përpjekjet për ta vënë në dyshim atë që është dakorduar, më 17 prill u shkel afati i parë – ai për themelimin e një Komiteti të Përbashkët Monitorimi, për të mbikëqyrur zbatimin e marrëveshjes.
Pasi Kosova deponoi aplikacionin për anëtarësim në Këshillin e Evropës më 22 maj, marrëveshja u shkel haptas nga ana e Serbisë. Veç votës kundër, Serbia kërcënoi edhe anëtarët tjerë që votuan pro aplikacionit të Kosovës.
Paraprakisht u bëri thirrje serbëve që t’i bojkotojnë zgjedhjet lokale të 23 prillit, të cilat duhej të mbaheshin pas dorëheqjes së kryetarëve serbë të katër komunave në veri.
Ngjallja dhe shuarja e Ekipit menaxhues
Takimi i 2 majit mes Kurtit e Vuçiqit ishte për Asociacionin, kryefjalë e të cilit u bë drafti i propozuar nga Ekipi menaxhues i përbërë nga serbë, një nga të cilët deputet i Serbisë. Lidhur me ekipin, për të cilin prej vitesh nuk dihej se çfarë aktivitetesh ka zhvilluar, Ministria e Pushtetit Lokal publikoi tri vendime mbi bazën e të cilave ai ka funksionuar. Qeveritarët thanë se kjo trupë, ndonëse formalisht e formuar nga ekzekutivi, nuk ka raportuar e as nuk i është përgjigjur ftesës për t’i koordinuar veprimet.
E drafti të cilin e prezantuan, u refuzua nga kryeministri Kurti pasi nuk përfshinte asnjërën prej vërejtjeve që pati dhënë Gjykata Kushtetuese. Megjithatë, zyrtarë të Brukselit thanë se ai duhej të shërbente si bazë për veprimet e mëtejshme rreth Asociacionit. Ekipi u shkarkua nga Qeveria një ditë më vonë, veprim që u kritikua nga BE-ja.
Pasi kundërshtoi dokumentin e Ekipit menaxhues, kryeministri Kurti publikoi draftvizionin e tij, por që nuk u pranua nga BE-ja. Edhe takimi i 13 majit në nivel të kryenegociatorëve u përshkua me përplasje rreth Asociacionit. Liderët e Kosovës iu rikthyen akuzave ndaj zyrtarëve të BE-së të përfshirë në dialog, se kanë vënë parakusht themelimin e Asociacionit për zbatimin e pikave të tjera të marrëveshjes.
“Ne presim që BE-ja të mos kërkojë që të zbatohen gjëra për të cilat nuk jemi pajtuar. Ndërkaq të kërkohet pikërisht ajo që janë pajtuar Kosova dhe Serbia. Ne presim akoma që BE-ja të jetë e qartë në raport me shkeljet e Serbisë. Deri tani nuk e kemi parë një gjë të tillë”, u ankua më 13 maj presidentja Vjosa Osmani.
Qeveria e Kosovës doli edhe kundër adaptimit të një metodologjie për zbatimin e nenit 7 të Marrëveshjes së Brukselit, kërkesë kjo që u bë nga Lajçak. Mes tjerash, ai propozoi një dokument për sekuencimin e zbatimit të Marrëveshjes Bazike.
Diskutimet rreth këtyre dokumenteve ngecën pasi më 29 maj shpërthyen tensionet në veri. Ndodhi kjo pas vendosjes së kryetarëve shqiptarë në objektet komunale që deri para 23 prillit menaxhoheshin nga Lista Serbe. Dialogu mbeti nën hije dhe Brukseli u mor me menaxhimin e krizës.
Nga protestat e dhunshme, ku epiqendër patën Zveçanin, e pësuan pjesëtarët e Policisë së Kosovës, të KFOR-it dhe gazetarët. Krahas kërkesës për shtensionimin e situatës, ndërkombëtarët vlerësuan se themelimi i Asociacionit është çelës për zgjidhjen e problemeve.
Veç dialogut, tensionet afektuan edhe marrëdhëniet e Kurtit me kryeministrin e Shqipërisë, Edi Rama, pasi ky anuloi mbledhjen e përbashkët, të planifikuar mes dy qeverive. Ky u pa sanksion i parë ndaj Kosovës, e që u pasua më vonë edhe nga masat e BE-së, si kundërpërgjigje ndaj Qeverisë, së cilës iu faturua përgjegjësia për tensionet në veri.
Rama tentoi të përfshihet edhe në diskutimet rreth dialogut, kur më 8 qershor ua dorëzoi liderëve evropianë një draftstatut për Asociacionin, i cili asnjëherë nuk u bë publik. Refuzimi i Qeverisë që t’i largojë njësitë speciale nga objektet komunale bëri që BE-ja për herë të parë t’i vendosë Kosovës masa sanksionuese. Paraprakisht, SHBA-ja anuloi pjesëmarrjen e FSK-së në operacionin ushtarak, “Defender Europe 2023”.
Dakordimi për hapat e parë drejt shtensionimit të situatës në veri të vendit u arrit më 10 korrik në Bratislavë, pas takimit të Lajçakut me kryenegociatorin kosovar, Besnik Bislimi. Kosova nisi largimin e njësive speciale në masën prej 25 për qind dhe u pajtua për mbajtjen e zgjedhjeve të reja atje.
Me këto veprime, dialogu u vendos në pushim veror pa ia vënë pikën asnjërës prej çështjeve të dakorduara. E mungesa e vendimmarrjes nga ana e BE-së për t’ia hequr masat sanksionuese Kosovës u pa si levë presioni për t’u siguruar se nuk do të ketë tensione të tjera në veri.
Alarmi, pas sulmit në Banjskë
Dialogu rinisi me takimin e 14 shtatorit mes Kurtit e Vuçiçit, por i cili nuk prodhoi asnjë rezultat. Derisa Kurti tha se s’mundi të pranojë kompromis mes propozimit të tij me sekuencë dhe kushtëzimit të Serbisë për formimin e Asociacionit, Vuçiçi insistoi në këtë të fundit. Borrelli fajësoi Kurtin, meqë, sipas tij, refuzoi propozimin që palët të nisin paralelisht zbatimin e kërkesave.
E Kurti akuzoi Borrellin e Lajçakun se e kanë kthyer në qëndrim të tyre kushtin e Serbisë për Asociacionin. Mungesa e përparimit në dialog rriti shqetësimet për tensione të reja në veri, të cilat kulmuan saktësisht 10 ditë pas takimit në Bruksel.
Mëngjesin e 24 shtatorit, një grup paraushtarak serb me sasi të konsiderueshme të armatimit hyri në fshatin Banjskë të Zveçanit. Si pasojë e shkëmbimit të zjarrit, mbeti i vrarë rreshteri i Policisë së Kosovës, Afrim Bunjaku. Nga ana e sulmuesve u konfirmuan tre të vrarë, ndërkaq të tjerët ikën për në Serbi.
For the leaders of Kosovo, the continuation of the dialogue was considered pointless, and the EU was asked to take measures against Serbia, as the organizer of the attack. The punishment for Serbia was absent, and EU officials asked the parties to return to the negotiation table.
New plan for the Association
A new plan for moving forward towards the normalization of relations between Kosovo and Serbia was offered by Western European emissaries during their visit to Pristina and Belgrade on October 21.
And, in a joint statement by the German chancellor, the French president and the Italian prime minister, the content of the Basic Agreement was "translated", which during the year the parties did not give the same interpretation. Kosovo was asked to act quickly for the establishment of the Association, and Serbia for the first time "de facto" recognition of Kosovo.
Five days later, the proposal was discussed in separate meetings that Kurti and Vučić had with the leaders of the main states of the European Union. But again there was no agreement.
Although Kurti was ready to sign the Basic Agreement, the Annex and the new proposal for the establishment of the Association, the EU distributed the responsibility to both parties, with the reason that preconditions were set.
At the time when Western diplomats increased efforts to implement the new proposal, Vuçiqi announced early parliamentary elections. With this, he returned to the old discourse that goes in the opposite direction to what international diplomats are looking for.
The Association continues to incite internal controversy in Kosovo.
Concerns about the draft, which only the highest state representatives and opposition leaders have seen, were also expressed by President Osmani. She also initiated a round of meetings with leaders of political parties.
Pending the final agreement between Kosovo and Serbia, security in the north continues to remain the main priority.
For this, the US Assistant Secretary of State for European and Eurasian Affairs, James O'Brien, sent a message that causing unrest means confronting NATO./ Koha
Lini një Përgjigje