FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Non esiste un unico modello balcanico per i mufti o per la rappresentanza religiosa delle minoranze. Ogni paese costruisce il proprio equilibrio tra il ruolo dello Stato e l'autonomia della comunità. Proprio per via di questa eredità storica, la questione rimane politicamente delicata ancora oggi...
La recente dichiarazione della Turchia sui mufti nella Tracia occidentale ha riportato alla luce una questione antica ma molto complessa, proprio nel momento in cui Ankara cerca di porla al centro del dibattito internazionale. Nella dichiarazione dell'8 aprile 2026, la diplomazia turca ha sostenuto che la Grecia "non riconosce i mufti eletti" della minoranza e ha criticato la procedura di nomina di un "mufti designato" a Didymoteicho, avvertendo che pratiche simili vengono seguite anche nei Rodopi e a Xanthi.
Non si tratta semplicemente di un altro scambio di accuse tra Grecia e Turchia, ma segna il punto di partenza di una questione più ampia: esiste un modello comune nei Balcani o in Europa per la selezione della leadership religiosa musulmana, oppure ogni Paese segue la propria traiettoria storica e istituzionale?
Il caso della Grecia rimane straordinariamente unico. La legge 4964/2022 stabilisce che i mufti di Didymoteicho, Komotina e Xanthi operano come servizi pubblici decentrati sotto il Ministero dell'Istruzione e degli Affari Religiosi. I posti vacanti vengono annunciati con decisione ministeriale e le nomine avvengono con decreto presidenziale.
Lo stesso quadro normativo preserva anche i poteri giudiziari del mufti in determinate aree, sebbene il sistema sia cambiato significativamente dopo il 2018, quando l'applicazione della Sharia ha cessato di essere obbligatoria ed è diventata facoltativa. In sostanza, la Grecia mantiene un modello ibrido in cui il mufti agisce come autorità religiosa pur conservando, al contempo, poteri giudiziari limitati, secondo un'analisi dell'Agenzia di stampa indipendente dei Balcani.
Questo modello si differenzia dalle pratiche in uso nel resto dei Balcani.
In Bosnia ed Erzegovina, il mufti non è nominato dallo Stato, bensì dal Consiglio della Comunità Islamica, su proposta del Reis-ul-Ulema. Si tratta di un modello interno, basato sulla comunità, in cui la gerarchia religiosa è organizzata attraverso le proprie istituzioni.
In Bulgaria, la massima autorità musulmana è determinata all'interno delle strutture della comunità. Il Gran Mufti viene eletto dalla Conferenza Nazionale Musulmana, e l'istituzione opera come entità giuridica ai sensi della legge sul credo religioso. L'amministrazione musulmana in Bulgaria ha una struttura gerarchica con mufti regionali e consigli locali, il che indica che l'organizzazione della vita religiosa rimane in gran parte una questione interna, all'interno di un quadro riconosciuto dallo Stato.
Një model i ngjashëm vërehet në Shqipëri, ku Komuniteti Mysliman i Shqipërisë zgjedh drejtuesit përmes Këshillit të Përgjithshëm. Zgjedhja e Bujar Spahiut në vitin 2019 dhe rizgjedhja e tij në vitin 2024 u kryen nga institucionet e vetë komunitetit dhe jo nga autoritetet shtetërore. Kjo nuk përjashton tensione të brendshme apo politike, por thekson se mekanizmi mbetet i drejtuar nga komuniteti.
Në Kosovë, Bashkësia Islame ndjek një model të brendshëm, ku kryetari i presidencës shërben njëkohësisht si myfti, pra autoriteti më i lartë fetar. Në vitin 2023, Naim Tërnava u rizgjodh nga organet zgjedhore të vetë komunitetit, duke konfirmuar se udhëheqja nuk përcaktohet nga shteti.
Maqedonia e Veriut ndjek të njëjtin model të përgjithshëm. Bashkësia Fetare Islame është institucioni që organizon jetën fetare myslimane, me strukturë hierarkike dhe rrjet myftinish, pa emërim të drejtpërdrejtë nga shteti.
Nga kjo panoramë krahasuese del një përfundim i qartë: në shumicën e vendeve të Ballkanit nuk ka as zgjedhje të drejtpërdrejtë nga besimtarët dhe as emërim shtetëror si në Greqi. Modeli dominues është përzgjedhja komunitare përmes strukturave të brendshme.
Veçoria e dytë e rëndësishme e Greqisë lidhet me Sheriatin. Pavarësisht kufizimit të përdorimit të tij, Greqia mbetet i vetmi vend evropian ku institucioni i myftiut ka qenë i lidhur institucionalisht me kompetenca gjyqësore në çështje familjare dhe të trashëgimisë. Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut e evidentoi këtë regjim në çështjen “Molla Sali”, pas së cilës u ndërmorën reforma që e bënë përdorimin e Sheriatit opsional. Në vendet e tjera të Ballkanit, myftinjtë ushtrojnë kryesisht funksione fetare dhe administrative, pa rol në sistemin gjyqësor shtetëror.
Në Qipro nuk ekziston një model i drejtpërdrejtë i krahasueshëm me Trakinë. Në pjesën veriore të ishullit, raportet ndërkombëtare për lirinë fetare përmendin një “myfti të emëruar nga qeveria”, ndërsa në zonat nën kontrollin e Republikës së Qipros nuk ka një mekanizëm të ngjashëm aktiv.
Krahasimi bëhet edhe më domethënës kur përfshihet Patriarkana Ekumenike në Turqi. Patriarku zgjidhet nga Sinodi i Shenjtë, por kandidatët duhet të jenë shtetas turq. Ky kufizim, i theksuar edhe nga Komisioni i Venecias, ngushton ndjeshëm bazën e kandidatëve. Në të njëjtën kohë, Ankaraja ka dhënë shtetësi për disa hierarkë, duke zgjeruar praktikisht listën e kandidatëve pa hequr kontrollin shtetëror mbi kuadrin ligjor.
Kjo është arsyeja pse deklarata turke për myftinjtë ka peshë politike, por nuk pasqyron plotësisht realitetin. Ndërsa Turqia prek një çështje reale kur kritikon mosnjohjen e “udhëheqësve të zgjedhur”, përvoja ballkanike tregon se përzgjedhja e udhëheqjes fetare nuk zhvillohet në asnjë vend pa ndikim shtetëror. Modelet ndryshojnë: nga emërimi shtetëror, te përzgjedhja komunitare, apo zgjedhja nën kufizime ligjore.
Per la Grecia, il dibattito è legato anche al Trattato di Losanna e allo status speciale del mufti come istituzione dalla duplice natura, religiosa e giuridica. Per la Turchia, sollevare la questione si inserisce in una politica in corso nei confronti della minoranza musulmana in Tracia, mentre nel paese vengono implementati diversi modelli di istituzioni religiose. A livello regionale, la leadership religiosa rimane un punto di intersezione tra sovranità statale, autonomia comunitaria, legittimità internazionale e dinamiche geopolitiche. / Opuscolo adattato /
Sic vepron Greqia sot ka qene Shqiperia ne kohen e Mbretit Zog. Ne baze te ligjit per religjionet ishte shteti qe vendoste per emerimin i myftijve. Shteti gjithashtu kontrollonte burimet e financimeve te huaja te institucioneve fetare dhe kjo e fundit eshte emergjence per shtetin e sotem Shqiptar