FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Putini rrezikon të humbasë aleatin e tij tradicional në Kaukazin Jugor, ndërsa kryeministri Nikol Pashinian kërkon mandat të ri për kursin drejt Europës dhe marrëveshjen e paqes me Azerbajxhanin...
Armenia përballet këtë të diel me një zgjedhje që mund të përcaktojë jo vetëm të ardhmen e saj politike, por edhe balancat gjeopolitike në të gjithë Kaukazin Jugor. Presidenti rus Vladimir Putin po ndjek me shqetësim zhvillimet në Jerevan, pasi ekziston mundësia reale që Moska të humbasë një pjesë të madhe të ndikimit të saj tradicional mbi vendin.
Bashkimi Europian ka mbajtur hapur anën e qeverisë së kryeministrit Nikol Pashinian përpara zgjedhjeve parlamentare. Në fillim të majit, BE-ja i ofroi Pashinianit një platformë të rëndësishme politike përmes samitit BE-Armeni të zhvilluar në Jerevan. Më pas, të enjten, Brukseli njoftoi një paketë ndihme prej 50 milionë eurosh dhe masa për lehtësimin e tregtisë, me qëllim zbutjen e pasojave të kufizimeve tregtare që Rusia ka vendosur ndaj Armenisë gjatë javëve të fundit.
Në shikim të parë, këto zgjedhje duken si një vendim mes Lindjes dhe Perëndimit. Armenia mbetet ende anëtare e Bashkimit Ekonomik Euroaziatik të udhëhequr nga Rusia, ku shkon pjesa më e madhe e eksporteve të saj. Megjithatë, Pashinian dhe partia e tij, “Kontrata Qytetare”, janë orientuar qartë drejt Perëndimit. Vitin e kaluar, parlamenti armen miratoi një ligj që e shpall integrimin europian objektiv shtetëror.
Regjimi rus ka reaguar sipas mënyrës së vet ndaj këtij zhvillimi. Në fillim të majit, Vladimir Putin u kujtoi armenëve fatin e Ukrainës, duke deklaruar se tragjedia e saj kishte nisur me përpjekjet për t’u afruar me Bashkimin Europian. Që prej asaj kohe, Moska ka demonstruar sa e varur mbetet Armenia nga ekonomia ruse. Me pretekstin e rreziqeve shëndetësore, Rusia ka ndaluar importin e pothuajse të gjitha produkteve bujqësore armene. Në të njëjtën kohë, ka lënë të kuptohet se mund të rrisë disa herë çmimin e gazit që furnizon vendin.
Megjithatë, temat kryesore të fushatës nuk janë Rusia dhe Perëndimi, por paqja dhe siguria.
Pas më shumë se 30 vitesh konflikti, ekziston një mundësi serioze për paqe mes Armenisë dhe Azerbajxhanit. Në gusht të vitit 2025, Pashinian dhe presidenti i Azerbajxhanit, Ilham Aliyev, deklaruan solemnisht në Shtëpinë e Bardhë, në praninë e Donald Trumpit, synimin për të nënshkruar një marrëveshje paqeje që tashmë është negociuar plotësisht.
Kjo marrëveshje mbetet shumë e debatueshme në Armeni, pasi është rezultat i humbjeve ushtarake dhe tragjedive njerëzore. Azerbajxhani rimori kontrollin e Nagorno-Karabakut gjatë dy luftërave të viteve 2020 dhe 2023. Rajoni, i cili ndodhet brenda territorit të Azerbajxhanit, por historikisht ishte i banuar nga armenë, kishte qenë nën kontroll armen që nga vitet 1990. Mbi 100 mijë armenë u detyruan të largohen nga shtëpitë e tyre.
Përveç kësaj, në shtator 2022, Azerbajxhani pushtoi disa lartësi strategjike dhe rrugë brenda territorit të njohur ndërkombëtarisht si armen. Në këtë pozicion të dobët negociues, Pashinian ka bërë lëshime të mëdha.
Megjithatë, për një kryeministër me një bilanc të tillë, ai gëzon një mbështetje të konsiderueshme. Sipas të gjitha sondazheve serioze, partia e tij pritet të dalë me diferencë forca më e madhe politike. Pashinian paraqitet si garant i ruajtjes së paqes së brishtë dhe e etiketon opozitën si “partia e luftës”.
Në këtë pikë hyn në lojë dimensioni gjeopolitik.
Rusia nuk ka marrë pjesë në procesin e paqes. Armenia dhe Azerbajxhani kanë negociuar pa ndërmjetës. Një element qendror i marrëveshjes është krijimi i një korridori që do të lidhë Azerbajxhanin me enklavën e tij të Nahçivanit përmes territorit armen. Ky korridor pritet të menaxhohet nga kompani amerikane dhe mund të marrë emrin “Trump Route for International Peace and Prosperity” (TRIPP), Rruga Trump për Paqen dhe Prosperitetin Ndërkombëtar.
Nëse procesi i paqes rezulton i suksesshëm, Rusia rrezikon të humbasë ndikimin e saj tradicional në Kaukazin Jugor.
Për më shumë se tre dekada, Moska është paraqitur si mbrojtësja kryesore e armenëve dhe shumica e popullsisë e ka perceptuar si të tillë. Por kur konflikti me Azerbajxhanin arriti kulmin, Rusia nuk ndërhyri për t’i ndihmuar. Si pasojë, Armenia pezulloi në vitin 2024 pjesëmarrjen në Organizatën e Traktatit të Sigurisë Kolektive (OTSK), aleanca ushtarake e udhëhequr nga Moska, dhe që atëherë ka forcuar marrëdhëniet me Perëndimin.
Marrëdhëniet mes Pashinianit dhe Kremlinit kishin qenë problematike edhe më herët. Kryeministri armen erdhi në pushtet në vitin 2018 përmes një lëvizjeje popullore që rrëzoi një regjim të konsideruar nga kritikët si të korruptuar, autoritar dhe pro-rus. Një skenar i tillë vazhdon të përbëjë makth për Kremlinin.
Megjithatë, Rusia e pranoi me hezitim Pashinianin, pasi ai fillimisht nuk ndërmori hapa për ta shkëputur Armeninë nga orbita ruse.
Forcat e lidhura me regjimin e vjetër dhe me Moskën u përpoqën disa herë të shfrytëzonin zemërimin publik pas humbjeve ndaj Azerbajxhanit për të rrëzuar Pashinianin. Përpjekjet dështuan, sepse shumica e qytetarëve i konsiderojnë këto forca të diskredituara.
Sot, partitë opozitare nuk e kundërshtojnë më hapur marrëveshjen e paqes, por kërkojnë ndryshime që mund ta bëjnë të pavlefshëm të gjithë procesin. Për shkak të rënies së reputacionit të Rusisë në Armeni, ato shmangin gjithashtu etiketimin si forca pro-ruse.
Megjithatë, lidhjet e tyre me Moskën mbeten të forta. Kjo duket veçanërisht te partia “Armenia e Fortë”, më e madhja nga tre forcat opozitare që kanë shanse reale për të hyrë në parlament. Partia u themelua vitin e kaluar nga oligarku ruso-armen Samvel Karapetian. Pjesa dërrmuese e biznesit të tij ndodhet në Rusi, gjë që e bën atë të varur nga vullneti i Kremlinit.
Forcat pro-ruse akuzojnë Pashinianin se po ndërton një regjim autoritar dhe po ndjek penalisht kundërshtarët politikë. Vetë Karapetiani, i cili zotëron shtetësi armene, ruse dhe qipriote, ndodhet në arrest shtëpiak. Autoritetet e akuzojnë për tentativë grushti shteti, megjithëse bazat e akuzës konsiderohen nga kritikët si të dobëta. Ndërkohë, ndaj disa figurave të tjera të opozitës po zhvillohen hetime dhe ditët e fundit janë kryer disa arrestime.
Akuzat e drejtësisë për blerje votash duken të besueshme. Megjithatë, mënyra se si po veprojnë autoritetet ngjan me praktika të njohura nga shtetet autoritare. Kjo krijon një sfidë të ndërlikuar për Bashkimin Europian, i cili duhet të tregojë kujdes që interesat e tij gjeopolitike në Armeni të mos bien ndesh me vlerat demokratike që deklaron se mbron. /Përshtati Pamfleti nga FAZ/
Lini një Përgjigje