FLASH
Shkruar nga Pamfleti
A po zbehet "ombrella bërthamore" amerikane? Ndryshimi i ekuilibrave të sigurisë globale dhe sfidat për aleatët e SHBA-së
Për më shumë se 7 dekada, sistemi i sigurisë së ndërtuar nga Shtetet e Bashkuara ka qenë një nga shtyllat kryesore të stabilitetit ndërkombëtar. Në qendër të këtij sistemi ka qenë koncepti i parandalimit bërthamor të zgjeruar (extended nuclear deterrence), sipas të cilit Uashingtoni garantonte mbrojtjen e aleatëve të tij në Evropë dhe Azi edhe me përdorimin e arsenalit të vet bërthamor. Ky angazhim u bë arsyeja kryesore pse vende si Gjermania, Japonia dhe Koreja e Jugut nuk zhvilluan armë bërthamore.
Megjithatë, ndryshimet gjeopolitike të dekadave të fundit, rikthimi i konkurrencës mes fuqive të mëdha dhe transformimi i politikës së jashtme amerikane kanë ngritur një pyetje themelore: a mbetet ende i besueshëm ky premtim?
Fundi i një logjike të Luftës së Ftohtë
Gjatë Luftës së Ftohtë, besueshmëria e ombrellës bërthamore amerikane mbështetej mbi faktin se një fitore sovjetike në Evropë do të ndryshonte rrënjësisht balancën globale të fuqisë. Për këtë arsye, SHBA-ja ishte e gatshme të pranonte edhe rrezikun e një përshkallëzimi bërthamor për të mbrojtur aleatët e saj.
Sot panorama është krejt tjetër. Rusia mbetet një kërcënim serioz për sigurinë evropiane, ndërsa Koreja e Veriut vazhdon të zhvillojë kapacitetet e saj bërthamore, por konfliktet nuk perceptohen më në Uashington si beteja ekzistenciale për rendin botëror. Ato konsiderohen kryesisht kriza rajonale.
Në këtë kontekst lind dilema që ka shqetësuar prej kohësh edhe vetë aleatët amerikanë: a do të rrezikonte vërtet SHBA-ja shkatërrimin e qyteteve të saj për të mbrojtur Varshavën, Seulin apo Rigën?
Analiza e ForeignAffairs argumenton se përgjigjja është bërë gjithnjë e më pak bindëse.
Politika "America First" dhe ndikimi mbi besueshmërinë amerikane
Një element që ka përshpejtuar këto dyshime është evoluimi i politikës së jashtme amerikane, veçanërisht gjatë administratave të Donald Trump.
Retorika që vendos interesat kombëtare amerikane mbi detyrimet tradicionale ndaj aleatëve ka krijuar perceptimin se garancitë e sigurisë nuk janë më të pakushtëzuara. Kritikat ndaj NATO-s, kërkesat për rritjen e shpenzimeve ushtarake evropiane dhe sinjalet për një tërheqje graduale nga roli tradicional i "garantit global të sigurisë" kanë ushqyer pasigurinë në shumë kryeqytete aleate.
Edhe nëse administratat e ardhshme do të rikthejnë një qasje më tradicionale, autorët vlerësojnë se besimi i dikurshëm është vështirë të rikthehet plotësisht. Aleatët kanë kuptuar se orientimi strategjik amerikan mund të ndryshojë me çdo administratë të re.
Koreja e Jugut: dilema më urgjente
Asnjë rajon nuk e ilustron më mirë këtë ndryshim sesa Gadishulli Korean.
Që prej testit të parë bërthamor të Koresë së Veriut në vitin 2006, Pheniani ka ndërtuar një arsenal që vlerësohet të përfshijë dhjetëra armë bërthamore dhe vazhdon ta modernizojë atë. Paralelisht, zhvillimi i raketave ndërkontinentale ka rritur mundësinë që edhe territori amerikan të vihet drejtpërdrejt nën kërcënim.
Nëse qytetet amerikane bëhen objektiva të mundshëm të një kundërgoditjeje bërthamore, lind pyetja nëse një president amerikan do të ishte i gatshëm të përdorte armë bërthamore për mbrojtjen e Koresë së Jugut.
Pikërisht kjo pasiguri ka nxitur debat të gjerë në Seul mbi tre alternativa kryesore: rikthimin e armëve taktike amerikane në territorin korean; krijimin e një sistemi të ndarjes bërthamore të ngjashëm me atë të NATO-s; ose zhvillimin e një arsenali kombëtar bërthamor.
Sondazhet e viteve të fundit tregojnë se shumica e qytetarëve të Koresë së Jugut mbështesin tashmë opsionin e tretë.
Autorët argumentojnë se Seuli zotëron pothuajse të gjithë infrastrukturën teknologjike të nevojshme për një forcë bërthamore moderne: nëndetëse, raketa balistike dhe një industri bërthamore shumë të zhvilluar. Pengesa kryesore mbetet politike dhe diplomatike, jo teknike.
Evropa kërkon më shumë autonomi
Debati është po aq i rëndësishëm edhe në Evropë.
Pushtimi rus i Ukrainës riktheu frikën e një konflikti të drejtpërdrejtë me Moskën dhe nxori në pah varësinë e madhe të NATO-s nga kapacitetet bërthamore amerikane.
Megjithëse Polonia dhe vendet baltike kërkojnë garanci më të forta sigurie, zhvillimi i armëve të tyre bërthamore konsiderohet shumë më pak realist sesa në rastin e Koresë së Jugut. Atyre u mungojnë kapacitetet industriale, infrastruktura dhe sistemet e avancuara të shpërndarjes së armëve.
Për këtë arsye, autorët propozojnë një alternativë tjetër: forcimin e rolit të Francës dhe Mbretërisë së Bashkuar në arkitekturën bërthamore të NATO-s.
Sipas kësaj ideje, arsenalet franceze dhe britanike do të integroheshin më ngushtë në mekanizmat e aleancës, duke krijuar një sistem me "tre çelësa", ku vendimi për përdorimin e armëve bërthamore nuk do të varej vetëm nga presidenti amerikan, por edhe nga udhëheqësit e Parisit dhe Londrës.
Një model i tillë do të rriste besueshmërinë e parandalimit pa kërkuar që shtete të reja të pajiseshin me armë bërthamore.
Rreziku i një gare të re bërthamore
Megjithëse këto propozime synojnë forcimin e sigurisë, ato hapin edhe dilema të reja.
Nëse gjithnjë e më shumë aleatë humbasin besimin tek ombrella amerikane dhe vendosin të ndërtojnë arsenalet e tyre, regjimi ndërkombëtar i mospërhapjes së armëve bërthamore mund të përballet me sfidën më të madhe që nga krijimi i tij.
Një valë e re proliferimi nuk do të kufizohej vetëm në Azi apo Evropë. Edhe vende të tjera mund të nxirren në përfundimin se garancia më e sigurt për mbijetesën kombëtare mbetet posedimi i armëve bërthamore.
Autorët pranojnë se ky zhvillim do të rriste rreziqet afatshkurtra, por argumentojnë se vazhdimi i një sistemi që nuk perceptohet më si plotësisht i besueshëm mund të jetë edhe më i rrezikshëm. Një parandalim që mbështetet mbi premtime të pabesueshme mund të dështojë pikërisht në momentin e krizës.
Sistemi i parandalimit bërthamor të zgjeruar, i ndërtuar gjatë Luftës së Ftohtë, po përballet me një krizë besueshmërie.
Ndryshimi i interesave strategjike amerikane, zhvillimi i kapaciteteve bërthamore të rivalëve dhe transformimi i arkitekturës globale të sigurisë po i shtyjnë aleatët të kërkojnë modele më autonome mbrojtjeje.
Sfida nuk është më nëse ky transformim do të ndodhë, por si do të menaxhohet ai. Në vend që të përpiqet të ruajë një model të krijuar për një realitet që nuk ekziston më, Uashingtoni duhet të ndihmojë aleatët të ndërtojnë mekanizma të rinj parandalimi, të përshtatur me kushtet e shekullit XXI.
Në këtë këndvështrim, e ardhmja e sigurisë euro-atlantike dhe asaj në Indo-Paqësor mund të varet më pak nga një ombrellë e vetme amerikane dhe më shumë nga ndarja e përgjegjësive strategjike ndërmjet vetë aleatëve. /Përshtati Pamfleti nga Foreign Affairs/
Lini një Përgjigje