FLASH
Shkruar nga Gabriele Carrer
“Scare Out” nuk është një film spiunazhi si të tjerët: është bllokbasteri i parë i mbikëqyrur nga inteligjenca kineze, i konceptuar si përgjigje ndaj përpjekjeve amerikane për rekrutim përmes kulturës masive…
Një film i lançuar për Vitin e Ri kinez, i “drejtuar dhe krijuar” nga Ministria e Sigurisë së Shtetit, ka arkëtuar rreth 160 milionë dollarë në dy javë, lind nevoja për të kuptuar çfarë po ndodh realisht.
Përtej suksesit financiar, pyetja ngrihet mbi mënyrën se si inteligjenca kineze po ndryshon strategjinë e saj të komunikimit publik.
“Scare Out”, i publikuar më 17 shkurt, rrëfen ndjekjen e një informatori brenda shërbimit që ka dorëzuar informacione të klasifikuara mbi një avion të ri luftarak. Subjekti është vetëm një pretekst. Protagonisti i vërtetë është Zhang Yimou, dhe zgjedhja e tij nuk është rastësore.
Zhang është regjisori i “Ju Dou”, “Lanterne të kuqe” dhe “Hero”: tre nominime për Oscar, një stil vizual i dallueshëm dhe një karrierë që në vitet ’80 dhe ’90 e bëri një figurë qendrore të kinemasë artistike botërore. Ai i përkiste të ashtuquajturës Gjenerata e Pestë, kineastë të formuar pas Revolucionit Kulturor, filmat e të cilëve në Perëndim interpretoheshin si një alternativë e heshtur ndaj estetikës së regjimit.
Në vitin 2008 ai shënoi një kthesë publike duke kuruar ceremonitë e hapjes dhe mbylljes së Lojërave Olimpike të Pekinit. Sot është pjesë e establishment-it, por emri i tij ruan një peshë kulturore që pak regjisorë institucionalë mund ta pretendojnë. Angazhimi i tij në “Scare Out” i jep filmit njëkohësisht besueshmëri artistike dhe funksion propagandistik: projekti nuk mund të konsiderohet thjesht produkt institucional me cilësi të ulët. Zhang ka deklaruar për “Quotidiano del Popolo” se “personeli i sigurisë së shtetit na ka shoqëruar gjatë gjithë xhirimeve për të garantuar që filmi të ishte sa më pranë realitetit”. Regjia është e tij; mbikëqyrja i përket shtetit.
Rezultati është një thriller vizualisht i kuruar, i vendosur në Shenzhen-in futurist, ku dronët, inteligjenca artificiale dhe survejimi urban luajnë rol qendror. Nga ana kinematografike, sipas “The Guardian”, ai pozicionohet mes “Mission Impossible” dhe “Infernal Affairs”, saga hongkongase që Scorsese e ripunoi në “The Departed”. Thellësia psikologjike mbetet e kufizuar, ritmi është i shpejtë dhe mesazhi ndërtohet brenda narrativës: besnikëria ndaj shtetit mbizotëron mbi miqësitë dhe lidhjet personale. Filmi mbyllet me një slogan të Xi Jinping: “mos harroni kurrë aspiratat tuaja fillestare”.
Megjithatë, elementi që kërkon analizë nuk është ai narrativ, por strategjik. Ministria e Sigurisë së Shtetit hapi rreth dy vite më parë një profil në WeChat me një deklaratë programatike: “kundërspiunazhi kërkon mobilizimin e të gjithë shoqërisë”. Që atëherë publikon pothuajse çdo ditë raste reale, komikë, mini-filma dhe ilustrime për spiunë të zbuluar falë denoncimeve të qytetarëve. Një postim tregonte për një bloger udhëtimesh që i kishte kërkuar një studenti të fotografonte një bazë ushtarake; një tjetër për një pasionant historie ushtarake që kishte blerë libra me sekrete të klasifikuara në një qendër riciklimi.
“Scare Out” përbën kulmin e kësaj strategjie, jo fillimin e saj. Filmi përfshin pamje reale nga marrja në pyetje, fytyra të maskuara; zyrtarë aktivë kanë trajnuar aktorët mbi teknikat e ndjekjes dhe sjelljet operative në ambiente urbane; skenari bazohet në raste reale, përfshirë një që lidhet nga media ndërkombëtare me rrjedhje informacioni mbi avionin J-35. Kjo është një transparencë e kontrolluar, shfaqet aq sa për të ndërtuar besueshmëri, pa zbuluar procedurat reale. Sistemi mbetet i mbyllur, ndryshon vetëm sipërfaqja.
Në një intervistë për Associated Press, studiuesja Sheena Greitens nga Universiteti i Teksasit në Austin e përkufizon këtë si “një përpjekje të sofistikuar për të mobilizuar qytetarët kinezë dhe për ta bërë sigurinë kombëtare diçka të pranueshme dhe tërheqëse”. Qëllimi nuk është ndërtimi i figurave heroike apo mitologjive si James Bond, por transferimi i rolit të vigjilencës te publiku: qytetarët duhet ta shohin veten si pjesë aktive të sistemit të mbrojtjes dhe të ndihen të legjitimuar për të raportuar sjellje të dyshimta.
Konteksti gjeopolitik është i rëndësishëm. Filmi publikohet në një moment kur CIA ka shpërndarë në rrjetet sociale kineze video rekrutimi në gjuhën mandarine, të drejtuara ndaj zyrtarëve dhe individëve me akses në informacione të ndjeshme.
“Doni të kuptoni të vërtetën? Na kontaktoni”, thuhet në një prej tyre. Pekini përgjigjet në dy nivele: në plan diplomatik përmes Ministrisë së Jashtme dhe në plan kulturor përmes një prodhimi kinematografik që normalizon perceptimin e kërcënimit dhe justifikon reagimin kolektiv. Dy dimensionet ndërveprojnë: sa më i dukshëm të bëhet rekrutimi amerikan, aq më bindës bëhet narrativi i filmit për publikun vendas.
Fakti që filmi ka arkëtime më të ulëta krahasuar me prodhimet e mëparshme propagandistike (“main melody”) tregon gjithashtu një ndryshim në humorin ekonomik dhe social në Kinë: deflacion, krizë në tregun imobiliar dhe konsumatorë më pak të ndjeshëm ndaj narrativave shtetërore.
Megjithatë, për Ministrinë e Sigurisë së Shtetit treguesi kryesor nuk është krahasimi me sukseset e mëparshme, por ndikimi: sa qytetarë kanë filluar ta perceptojnë sigurinë si çështje personale dhe sa prej tyre kanë mësuar të dallojnë një spiun. /Përshtatur nga Linkiesta/
Lini një Përgjigje