FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Evropa e kishte parashikuar mundësinë e një përshkallëzimi të tillë. Për javë të tëra, udhëheqësit dhe politikëbërësit evropianë ndoqën nga afër përforcimin e pranisë ushtarake amerikane në Lindjen e Mesme dhe paralajmërimet e administratës Trump ndaj Teheranit për të hequr dorë nga ambiciet bërthamore.
Megjithatë, që nga nisja e sulmeve të përbashkëta të Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit kundër Iranit tre ditë më parë, reagimi i Evropës është dukur i fragmentuar dhe i kufizuar në ndikim, ndërsa zhvillimet në rajon përshkallëzohen me shpejtësi.
Shumë qeveri evropiane janë përqendruar fillimisht te siguria e qytetarëve të tyre në Lindjen e Mesme dhe mundësia e evakuimit të dhjetëra mijëra personave nga rajoni. Në të njëjtën kohë, vendet e BE-së shqetësohen për pasojat ekonomike të krizës, veçanërisht për rritjen e çmimeve të energjisë dhe ushqimeve. Çmimet e gazit në Evropë kanë shënuar rritje të ndjeshme, nivele që nuk janë parë që nga fillimi i pushtimit të plotë të Ukrainës nga Rusia në vitin 2022.
Përpjekjet për një qëndrim të përbashkët
Në planin politik, Evropa po përpiqet të formulojë një qëndrim të përbashkët për situatën në Lindjen e Mesme. Franca, Gjermania dhe Mbretëria e Bashkuar publikuan gjatë fundjavës një deklaratë të përbashkët, duke paralajmëruar Iranin se mund të ndërmarrin “veprime mbrojtëse” për të neutralizuar kapacitetet e tij për raketa dhe dronë nëse Teherani vazhdon sulmet që i konsiderojnë të papërzgjedhura.
Mbretëria e Bashkuar ka pranuar gjithashtu një kërkesë të SHBA-së për përdorimin e dy bazave ushtarake britanike për operacione të cilësuara si “mbrojtëse” kundër instalimeve raketore iraniane. Nga ana tjetër, Franca ka rritur praninë ushtarake në rajon pasi një bazë franceze në Emiratet e Bashkuara Arabe u godit nga një sulm iranian. Gjermania ndërkohë deklaron se forcat e saj mbeten në gatishmëri për masa mbrojtëse nëse sulmohen.
Megjithatë, tre fuqitë kryesore evropiane nuk kanë vënë në pikëpyetje ligjshmërinë e sulmeve amerikano-izraelite sipas të drejtës ndërkombëtare. Po ashtu, edhe deklaratat e përfaqësueses së lartë të BE-së për politikën e jashtme, Kaja Kallas, nuk kanë drejtuar kritika të drejtpërdrejta ndaj Uashingtonit.
Qëndrime të ndryshme brenda Evropës
Një nga arsyet kryesore është se shumë udhëheqës evropianë nuk duan të përkeqësojnë marrëdhëniet me presidentin amerikan Donald Trump. Ata shpresojnë që kriza në Lindjen e Mesme të mos e largojë vëmendjen e Uashingtonit nga një tjetër konflikt që prek drejtpërdrejt Evropën: lufta në Ukrainë.
Megjithatë, brenda kontinentit nuk mungojnë edhe zërat kritikë. Kryeministri i Spanjës, Pedro Sánchez, deklaroi se është e mundur të kundërshtosh regjimin iranian dhe në të njëjtën kohë të refuzosh një ndërhyrje ushtarake që ai e konsideron të pajustifikuar dhe të rrezikshme sipas ligjit ndërkombëtar. Madridi madje njoftoi se bazat në territorin spanjoll nuk do të përdoren për sulme ndaj Iranit.
Edhe brenda Bashkimit Evropian ka dallime në qëndrime. Ndërsa ministrat e jashtëm të vendeve anëtare nuk mbështetën hapur ndryshimin e regjimit në Iran, presidentja e Komisionit Evropian Ursula von der Leyen deklaroi në rrjetet sociale se një “tranzicion i besueshëm” në Iran është i nevojshëm.
Debati për sigurinë dhe armët bërthamore
Përveç krizës aktuale, zhvillimet e fundit po ringjallin debatin për sigurinë e Evropës në një botë gjithnjë e më të paqëndrueshme. Presidenti francez Emmanuel Macron njoftoi këtë javë se Franca do të rishikojë doktrinën e saj bërthamore dhe do të rrisë numrin e kokave bërthamore, duke argumentuar se mjedisi global i sigurisë ka ndryshuar.
Rusia zotëron arsenalin më të madh bërthamor në botë, ndërsa Kina po zgjeron shpejt kapacitetet e saj. Për dekada me radhë, Evropa është mbështetur te ombrella bërthamore amerikane, por ndryshimet në prioritetet e Uashingtonit kanë rritur pasigurinë në kontinent.
Në këtë kontekst, disa vende si Suedia, Gjermania dhe Polonia kanë kërkuar një rol më të madh të Francës në garantimin e sigurisë bërthamore evropiane, krahas rolit që luan tashmë Mbretëria e Bashkuar brenda NATO-s.
Sfida e koordinimit ushtarak në Evropë
Megjithatë, koordinimi mbetet një sfidë e madhe. Ndërsa Shtetet e Bashkuara përdorin rreth 30 sisteme kryesore armësh, vendet evropiane përdorin mbi 170 sisteme të ndryshme, shpesh të dyfishuara, gjë që e bën bashkëpunimin ushtarak më të kushtueshëm dhe më pak efikas.
Zhvillimet e fundit në Lindjen e Mesme po nxjerrin në pah një realitet të vështirë për kontinentin: ndërsa Evropa deklaron ambicien për të vepruar më e bashkuar në çështjet e sigurisë dhe mbrojtjes, ajo vazhdon të përballet me dallime të theksuara politike, historike dhe strategjike mes vendeve të saj./ Përshtatur nga BBC
Lini një Përgjigje