FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Sulmi i SHBA-së dhe Izraelit ndaj Iranit, si dhe konfirmimi i vdekjes së Ali Khameneit, kanë rritur ndjeshëm pasigurinë në tregjet ndërkombëtare të energjisë. Irani prodhon aktualisht rreth 3.3 milionë fuçi naftë në ditë, krahasuar me më pak se 2 milionë fuçi në vitin 2020, pavarësisht sanksioneve ndërkombëtare. Teherani ka arritur të zbusë efektet e kufizimeve duke eksportuar rreth 90% të prodhimit në Kinë, përmes një flote cisternash të vjetra që shpesh çaktivizojnë sistemet e identifikimit për të shmangur gjurmimin.
Fushat kryesore të naftës ndodhen në provincën Khuzestan, në zonat Ahvaz, Marun dhe ëest Karun. Ndër objektet më të rëndësishme përpunuese përfshihen rafineria e Abadanit, me kapacitet mbi 500 mijë fuçi në ditë, si dhe rafineritë Bandar Abbas dhe Persian Gulf Star, të cilat përpunojnë naftë bruto dhe kondensatë – një formë shumë e lehtë nafte e pranishme gjerësisht në Iran.
Terminali i Ishullit Kharg, në veriun e Gjirit Persik, mbetet pika kryesore e eksportit. Ai përfshin disa skela ngarkimi, depo me kapacitet prej dhjetëra milionë fuçish dhe mund të përpunojë mbi 2 milionë fuçi në ditë. Çdo dëmtim i këtij terminali do të ndikonte drejtpërdrejt në ekonominë iraniane dhe do të shkaktonte luhatje të forta në tregjet globale të naftës.
Fushat kryesore të gazit natyror shtrihen përgjatë bregdetit jugor të Gjirit Persik, në zonat Assaluyeh dhe Bandar Abbas. Këto objekte përpunojnë dhe shpërndajnë gaz për prodhimin e energjisë, ngrohje dhe industri kimike, si dhe për eksport të kondensatës. Në qershor 2025, sulmet ndaj disa impianteve të gazit shkaktuan shqetësim të përkohshëm në tregje, por nuk sollën rritje të qëndrueshme çmimesh, pasi infrastruktura kryesore e eksportit mbeti funksionale.
Kush e blen naftën iraniane?
Rafineritë private kineze mbeten blerësit kryesorë të naftës iraniane. Departamenti i Thesarit i SHBA-së ka vendosur sanksione ndaj disa kompanive kineze për importet nga Irani. Pekini deklaron se nuk njeh sanksionet e njëanshme, megjithatë importet kanë qenë të kufizuara.
Irani ka mbajtur rreth 200 milionë fuçi naftë në det, ekuivalente me afro dy ditë konsum global, si masë paraprake ndaj rrezikut të sulmeve. Për vite me radhë, Teherani ka përdorur metoda si transferimet anije-më-anije, ndryshimin e dokumentacionit të origjinës dhe fshehjen e sinjaleve satelitore për të vijuar eksportet.
Fusha më e madhe e gazit në botë
Irani shfrytëzon gaz nga fusha detare e Parsit Jugor, të cilën e ndan me Katarin. Pjesa e Katarit njihet si Kupola Veriore. Për shkak të sanksioneve dhe kufizimeve teknike, pjesa më e madhe e prodhimit iranian destinohet për tregun e brendshëm. Në vitin 2024, prodhimi arriti në 276 miliardë metra kub, me 94% të konsumuar brenda vendit.
Në qershor të vitit të kaluar, sulme izraelite goditën katër njësi të Fazës 14 të Parsit Jugor, rreth 200 kilometra nga objektet e gazit të Katarit, disa prej të cilave operojnë në partneritet me kompani amerikane si ExxonMobil dhe ConocoPhillips.
Fusha e përbashkët vlerësohet të përmbajë rreth 1,800 trilionë metra kub gaz të rikuperueshëm, sasi që mund të mbulojë kërkesën globale për rreth 13 vjet. Katari ka gjeneruar qindra miliarda dollarë nga eksportet e gazit natyror të lëngshëm (LNG) gjatë tre dekadave të fundit.
Ngushtica e Hormuzit dhe rreziku për furnizimin global
Ngushtica e Hormuzit përpunon rreth 20% të naftës dhe produkteve të rafinuara që transportohen në nivel global. Një mbyllje e plotë do të ishte e paprecedentë, por deklaratat e Teheranit për mundësinë e bllokimit mbeten faktor rreziku për tregjet. Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe disponojnë tubacione alternative, por një ndërprerje e plotë do të reduktonte ndjeshëm eksportet dhe do të rriste çmimet.
Çmimi i naftës Brent arriti në 73 dollarë për fuçi të premten, niveli më i lartë që nga korriku. Analistët paralajmërojnë se përshkallëzimi në Hormuz mund të çojë në rritje të ndjeshme çmimesh. Historikisht, një ulje prej 1% e furnizimit ka sjellë rritje rreth 4% të çmimeve. Në situata të tilla, investitorët priren të orientohen drejt aseteve të sigurta si dollari amerikan, jeni japonez dhe ari, ndërsa tregjet e aksioneve me rrezik të lartë përballen me presion.
Roli i OPEC+
OPEC+ po shqyrton mundësinë e rritjes së prodhimit për të kompensuar ndërprerjet e mundshme. Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe kanë rritur eksportet, ndërsa aleanca mund të vendosë një shtesë prodhimi për prillin, përtej planit fillestar prej 137 mijë fuçish në ditë.
Zhvillimet në terren, reagimi i Iranit dhe çdo ndërprerje e mundshme në Ngushticën e Hormuzit do të përcaktojnë ndikimin real mbi çmimet e energjisë dhe stabilitetin ekonomik global.
Kush do e marre naften e Iranit, ja ata qe po marrin naften e Irakut e Libise.