FLASH
Shkruar nga Ignacio Fariza
Politika e Trump nuk është në të vërtetë neoliberale. Trump po shfrytëzon kartën e nacionalizmit, dhe ka krijuar një koalicion midis të pakënaqurve dhe një grupi të madh liderësh të biznesit. Është një koalicion shumë i çuditshëm, sepse drejtuesit e biznesit ishin dikur që të gjithë në favor të globalizimit.
Joseph Stiglitz, 81 vjeç, është ndër ekspertët më të njohur jo konvencionalë të dekadave të fundit. Fitues i çmimit Nobel në vitin 2001 në shkencat ekonomike, ai e përshkruan
veten si një progresist (i majtë), që është në favor të një kapitalizmi që beson se duhet të reformohet. Stiglitz ka drejtuar Këshillin e Këshilltarëve Ekonomikë të Shtëpisë së Bardhë gjatë mandatit të parë të Bill Clinton. Po ashtu ka qenë krye-ekonomist dhe zv/president i Bankës Botërore. Librat e tij, sfidojnë ndikimet e 4 dekadave neoliberalizëm.
Jemi në një vit zgjedhor shumë të rëndësishëm. Por fushatat nuk janë dominuar nga politikat ekonomike, por nga skandalet dhe luftërat kulturore...
Unë mendoj se ekonomia është lënë në prapavijë. 40 vite neoliberalizëm ishin shumë të vështira për shumë njerëz. De-industrializim, pjesërisht globalizim, pjesërisht ndryshim teknik. Ideologjia e përjashtonte ndihmën e mjaftueshme për t’i mbrojtur njerëzit që po liheshin pas dore. Dhe kjo ka krijuar veçanërisht në Shtetet e Bashkuara, grupe të mëdha njerëzish të dëshpëruar. Pra shumë njerëz mendojnë se diçka shumë e gabuar ka ndodhur në këtë periudhë.
Donald Trump dhe politikanë të tjerë nga e djathta ekstreme po përfitojnë nga kjo...
Po, Trump e kapi këtë ndjenjë, i dha jehonë asaj, dhe ndihmoi në transformimin e saj në politika identitare. Politika ka pasur gjithnjë pak lidhje me identitetin, ndërsa sot është bërë dominante. Kështu, ju jeni ose në ekipin A ose B. Ajo që thotë skuadra tjetër është e gabuar dhe anasjelltas. Media sociale i ndërlikon më tej gjerat, sepse i lejon njerëzit të jetojnë në botë të ndryshme.
Siç e keni theksuar neo-liberalizmi, nuk e realizoi atë që premtoi. Por paradoksalisht, votuesit në vendet perëndimore votojnë më shpesh për partitë e djathta apo të ekstremit të djathtë, që në shumë raste do të thotë më shumë dhe jo më pak neoliberalizëm. Pse ndodh kjo?
Gjykoj se është një reagim emocional. Politika e Trump nuk është në të vërtetë neoliberale. Trump po shfrytëzon kartën e nacionalizmit, dhe ka krijuar një koalicion midis të pakënaqurve dhe një grupi të madh liderësh të biznesit. Është një koalicion shumë i çuditshëm, sepse drejtuesit e biznesit ishin dikur që të gjithë në favor të globalizimit.
Por ndërkohë Trump është edhe në favor të taksave të ulëta dhe më pak rregulloreve. Tani, a është ai vërtet në favor të tyre? Jo, është thjesht një oportunist, dhe e ka shfrytëzuar mundësinë për të formuar një koalicion midis të pakënaqurve dhe miliarderëve.
Si është e mundur të krijohet një koalicion i tillë? Është diçka e panatyrshme...
Shumë nga drejtuesit e korporatave të mëdha, janë të fokusuar tek pasuria materiale dhe ky është një pakt me djallin. Prioriteti i tyre kryesor janë taksat e ulëta, edhe nëse kjo nënkupton shkatërrimin e demokracisë. Ata do të thonë:”Mos u shqetësoni, ne mund ta kontrollojmë Trumpin. Është e vërtetë:ai bën shumë zhurmë, por ne do të sigurohemi që ai të sillet në mënyrë të arsyeshme”. Dhe në këmbim, marrin më shumë përfitime nëpërmjet uljes së taksave dhe reduktimit të rregulloreve mjedisore.
Është e lehtë të pranosh një diskurs të tillë, edhe nëse është kundër interesave të votuesve...
Ka disa elemente që përdoren për të bindur qytetarët. Njëri prej tyre është identiteti, pra që Trump është “për ne”, ai është udhëheqësi i ekipit tonë, ai ia ka thënë të vërtetën pushtetit. Ndaj ata mendojnë se ai është i mirë për drejtimin e ekonomisë. Pagat e tyre janë rritur, por sipas sondazheve shumë njerëz mendojnë se gjendja e tyre ekonomike nuk është e keqe, por ekonomia në tërësi ka probleme.
Si mund ta shpjegoni këtë? Nuk po ndodh vetëm në Shtetet e Bashkuara, por e shohim edhe në Evropë...
Mendoj se është dominimi i narrativës mbi realitetin. Ata mendojnë se ekipi i tyre është më i aftë. Politikat ekonomike të Biden duhet të jetë shumë të këqija, ndaj ata duhet të jenë një përjashtim.
A duhet të presim një ndryshim rrënjësor në politikën ekonomike nëse Trump fiton zgjedhjet?
Mendoj se deri diku kjo do të varet nga ajo që do të ndodhë me Kongresin. Nëse Kongresi apo Senati mbetet në duart e shumicës demokratike, nuk është se çdo gjë mund të ndodhë brenda natës. Por nëse do kemi një Kongres të drejtuar nga republikanët, mund të ketë shkurtime të mëdha në buxhet, për shembull për kërkimet shkencore. Aty ku presidenti ka shumë kompetenca është politika e jashtme. Ai mund të deklarojë se SHBA-ja nuk do të mbështesë më Ukrainën.
Franca po mban zgjedhje shumë të rëndësishme dhe e djathta ekstreme është në krye. Ç’mund të ndodhë në aspektin ekonomik nëse fiton zgjedhjet Marine Le Pen?
Ajo ka qenë një nacionaliste shumë e madhe, euro-skeptike, jo shumë bashkëpunuese. Por është pak si kryeministrja italiane ultra e djathtë Giorgia Meloni, e cila e kuptoi se në realitet Italia kishte nevojë për Evropën. Çështjet e emigracionit do të ishin shumë më të acaruara. Nëse ajo zgjidhet, unë nuk do të doja të isha emigrant në Francë.
A ndodh rritja e partive të ekstremit të djathtë në Evropë nga faktorë ekonomikë? Disa ekspertë flasin për pakënaqësinë, pagat e ulëta, pabarazinë...
Ashtu si në Shtetet e Bashkuara, edhe në Evropë veprojnë disa nga të njëjtat forca të de-industrializimit dhe neoliberalizmit. Kjo do të thotë se evropianët nuk kanë bërë mjaftueshëm për të ngushtuar dallimet rurale-urbane, duke krijuar një terren pjellor për politikanë të tillë. Ne në SHBA jemi të pafat që kemi një politikan si Trump. Ai ka qenë shumë efektiv, pasi premton të mbrojë “mënyrën amerikane të jetesës”, dhe e vetmja mënyrë për ta bërë këtë është duke e shkatërruar demokracinë.
Edhe para se Trump të vijë sërish në pushtet, duket se bota po shkon drejt një epoke të re tarifash, veçanërisht kundër Kinës. Çfarë pasojat do të kenë ato?
Për momentin është një qasje e moderuar, edhe pse mbi këtë çështje ka shumë retorikë. Unë them se është e vështirë të imagjinohet një shkëputje e vërtetë e marrëdhënieve ekonomike me Kinën. Ne jemi kaq të varur nga Kina për kaq shumë minerale, farmaceutikë, sa që nëse flisni me njerëz në këto industri, do të thonë se duhen 5-10 vjet që të kemi kapacitetin për të prodhuar në një shkallë të ngjashme. Por edhe me çmime 40 për qind më të larta, ne s’mund ta bëjmë dot këtë. Skenari më i mundshëm, është që të mos ndodhë asgjë dramatike, pasi askush nuk do gjëra të tilla.
Ju keni thënë se “evropianët nuk janë të vetëdijshëm për paranojën që ka SHBA-ja ndaj Kinës”. Cila është arsyeja?
Ideja e komunizmit kinez, nuk është larguar plotësisht nga mendja e Amerikës. Për 30, 40 vjet, na shpresuam se tregtia do ta kthente Kinën në një vend demokratik. Por kjo nuk ndodhi, dhe tani në SHBA është rikthyer anti-komunizmi. Si qytetar amerikan, jam i shqetësuar se nuk po e përdorim ndikimin tonë për të inkurajuar vlerat demokratike në Afrikë dhe Amerikën Latine, dhe po e humbim konkurrencën në ndikim në këto rajone.
A jemi ende në kohë për ta shpëtuar kapitalizmin nga vetvetja?
Mendoj se po. Por nëse Trump rizgjidhet president dhe ka shumicën në Kongres, atëherë përgjigja është jo. Beteja nuk ka mbaruar, por do të ishte shumë më e vështirë./Përshtati "Pamfleti" nga “El Pais”
Lini një Përgjigje