FLASH
Shkruar nga Paul Valentino
Me skadimin e marrëveshjes "New Start", për herë të parë që nga viti 1967, nuk ka më kufizime për arsenalet bërthamore...
Tetëdhjetë e pesë sekonda para mesnatës. Të martën e kaluar, Buletini i Shkencëtarëve Atomikë i shtyu përsëri akrepat e Orës së saj metaforike të Kiametit, e cila për dekada të tëra ka paralajmëruar për afërsinë e një katastrofe globale bërthamore. Ky nuk është ekzagjerim. Nesër, skadon New START, Traktati i Kufizimit të Armëve Strategjike midis Shteteve të Bashkuara dhe Rusisë. Që nga viti 2010, ky traktat ka vendosur një maksimum prej 1,550 kokash bërthamore për secilën prej dy superfuqive, të vendosura në nëndetëse, raketa ndërkontinentale tokësore dhe bombardues. Ishte rrënja e fundit e një epoke që po venitej.
Për herë të parë në më shumë se gjysmë shekulli, bota nuk do të ketë më asnjë mekanizëm për të ngadalësuar ose kontrolluar përhapjen e arsenaleve bërthamore. Iluzioni i madh i një planeti pa armë bërthamore ka mbaruar, një ëndërr që filloi në vitin 1967 me bisedimet SALT midis Moskës dhe Uashingtonit, vazhdoi me marrëveshjet START I dhe II, dhe kulmoi me START-in e Ri, të nënshkruar në Pragë gjashtëmbëdhjetë vjet më parë nga Barack Obama dhe Dmitry Medvedev, atëherë president i Rusisë, me një lëshim të përkohshëm nga Putini. Ndërmjet, dhe jo më pak e rëndësishme, ishte Traktati INF, i nënshkruar në vitin 1987 në Uashington nga Ronald Reagan dhe Mikhail Gorbachev, traktati i parë dhe i vetëm në histori që eliminoi fizikisht një klasë të tërë armësh bërthamore, ato me një rreze veprimi midis 500 dhe 5,000 kilometrash, të njohura si Euroraketa.
Gjëja më e jashtëzakonshme në lidhje me këto pesëdhjetë e tetë vjet ka qenë ideja e përbashkët se të kesh më pak armë bërthamore në Tokë ishte një gjë e mirë. Pasi kishin kapërcyer buliminë bërthamore të viteve 1950 dhe 1960, dhe pasi kishin shikuar vazhdimisht në humnerë, duke rrezikuar një luftë të plotë si gjatë Krizës Kubane të Raketave të vitit 1962, dy fuqitë e mëdha e kuptuan se doktrina MAD (Shkatërrimi i Garantuar i Ndërsjellë) funksiononte, por mbartte rreziqe të mëdha. Rruga përpara ishin negociatat, të cilat vazhduan edhe pas përfundimit të Luftës së Ftohtë dhe rënies së Bashkimit Sovjetik. Rezultatet ishin të pamohueshme: në arsenalet e botës kishte ende mbi 70,000 koka bërthamore, krahasuar me 12,500 sot.
Megjithatë, tani, me marrëveshjen e re START që skadon pa rinovim, kërcënimi bërthamor është rikthyer, me një interes të konsiderueshëm. Ishte pushtimi i Ukrainës nga Rusia që e vendosi atë përsëri në qendër të politikës botërore. Që në fillim, Vladimir Putin e paralajmëroi Perëndimin të qëndronte larg, duke ngritur spektrin e një arme bërthamore të preferuar. Në vitin 2022, inteligjenca amerikane e vlerësoi mundësinë e përdorimit të armëve bërthamore taktike nga Rusia në terren në 50%.
Kthimi i Donald Trump në Shtëpinë e Bardhë, pasi kishte njoftuar gjatë fushatës së tij se donte të "denuklearizonte" ose të paktën të zvogëlonte armët bërthamore nëse Moska ishte e gatshme të bënte të njëjtën gjë, kishte ngjallur shpresa për një rifillim të negociatave mbi rinovimin e START-it të Ri, të cilin Putini e kishte ndërprerë pas shpërthimit të konfliktit. Gjërat shkuan ndryshe. Trump e reduktoi në minimum ekipin diplomatik të Departamentit të Shtetit që punonte për çështjen bërthamore, duke pushuar shumicën e tyre. Dhe ndërsa Putini dhe gjeneralët e tij festuan testimin e suksesshëm të armëve të reja dhe vdekjeprurëse "Wunderwaffe", domethënë, raketën Poseidon me bazë nëndetëse, e cila shpërtheu pranë bregut, duke shkaktuar një cunami, presidenti i Shtëpisë së Bardhë njoftoi se kishte vendosur të rifillonte testimet bërthamore, duke i dhënë fund kështu një moratoriumi të vëzhguar nga SHBA-të për më shumë se tridhjetë vjet.
Por nuk janë vetëm Shtetet e Bashkuara dhe Rusia që po e çrregullojnë ekuacionin strategjik. Që nga viti 2020, Kina ka më shumë se dyfishuar arsenalin e saj, duke blerë 600 koka bërthamore, të cilat pritet të arrijnë në 1,000 deri në vitin 2035. Për më tepër, një proces i shpejtë modernizimi, dhe në disa raste zgjerimi i armëve bërthamore, është duke u zhvilluar në gjashtë vendet e tjera që zyrtarisht i zotërojnë ato: Mbretëria e Bashkuar, Franca, India, Pakistani, Izraeli dhe Koreja e Veriut.
Ka faktorë të tjerë që e bëjnë këtë akumulim pafundësisht më të rrezikshëm se ai i Luftës së Ftohtë, kur pothuajse monopoli i armëve bërthamore ruse dhe amerikane vepronte brenda kuadrit të procedurave të komunikimit sekret të testuara mirë edhe në momente tensioni të lartë. E para është kërcënimi në rritje i përhapjes së pakontrolluar. Sulmi nga një fuqi bërthamore, Rusisë, kundër një fuqie jo-bërthamore, Ukrainës, dhe qëndrimi i paqartë dhe i paparashikueshëm i administratës Trump ndaj aleatëve të saj e kanë vënë mundësinë e blerjes së armëve bërthamore në axhendën e shumë kombeve: Arabia Saudite, Koreja e Jugut, Japonia, Polonia dhe madje edhe Gjermania të paktën kanë filluar ta diskutojnë atë. Sa i përket Iranit, ai është përpjekur për dekada të tëra. E dyta është ardhja e inteligjencës artificiale, e cila do ta bëjë më të lehtë për ata që e fitojnë atë, shtete ose aktorë jo-shtetërorë, të ndërtojnë armë të shkatërrimit në masë. Ndërkohë, armët ekzistuese janë më të ekspozuara ndaj sulmeve kibernetike.
Fundi i New START është katalizatori që duhet të na alarmojë të gjithëve, pasi edhe Moska, përmes ish-presidentit agresiv Medvedev, po paralajmëron. Putini kishte ofruar ta zgjaste atë për një vit tjetër, por vetëm për pjesën që lidhet me kapakun e kokave bërthamore, duke mos rinisur kështu verifikimet ndërhyrëse, të cilat janë forca e vërtetë e marrëveshjes dhe sigurojnë pajtueshmërinë e saj. Trump e injoroi propozimin, por nuk e rinisi atë, sepse ai pohon se çdo negociatë e re duhet të përfshijë Kinën, e cila në vend të kësaj refuzon kategorikisht. "Nëse skadon, skadon, ne do të bëjmë një më të mirë", tha presidenti amerikan për New York Times. Fatkeqësisht, në rastin e armëve bërthamore, historia na mëson se më e mira është gjithmonë armiku i së mirës./Përshtati “Pamfleti” nga “Corriere della Sera”
Lini një Përgjigje