FLASH
Shkruar nga Pamfleti
CHP kërkon të ndërtojë presion politik përmes një procesi institucional, ndërsa përballet me kufizime kushtetuese dhe mungesë uniteti opozitar
Kreu i Partisë Republikane Popullore (CHP), Ozgur Ozel, po nis një raund të ri kontaktesh me partitë e opozitës në Turqi, duke vendosur në qendër çështjen e një zgjedhjeje të pjesshme parlamentare, e cila mund të hapë një debat më të gjerë për rikthim të parakohshëm në zgjedhje. Procesi fillon me një takim me bashkëkryetarët e Partisë për Barazi dhe Demokraci të Popujve (DEM), Tulay Hatimogulları dhe Tuncer Bakirhan, dhe vijon me bisedime me liderin e Partisë së Punëtorëve të Turqisë, Erkan Bas, si dhe me liderin e Partisë së Punës, Seyit Aslan, përpara se të vazhdojë në Ankara me aktorë të tjerë politikë. Axhenda shtrihet përtej dimensionit elektoral dhe përfshin çështje të demokracisë, presionin institucional të denoncuar nga opozita, zhvillimet rajonale rreth Iranit dhe përkeqësimin e gjendjes ekonomike.
Kjo nismë nuk paraqitet si një lëvizje e izoluar taktike, por si vazhdim i strategjisë së ndjekur nga CHP pas përshkallëzimit të presionit ndaj kryetarëve të zgjedhur dhe zyrtarëve lokalë. Partia përpiqet t’i lidhë këto zhvillime me një narrativë më të gjerë të dobësimit institucional, duke argumentuar se përplasja politike në Turqi është zhvendosur nga terreni i konkurrencës normale zgjedhore në një fazë ku, sipas opozitës, po vihet në provë vetë rregulli i lojës politike. Në këtë kontekst, rasti i Ekrem İmamoglu dhe presioni ndaj kryetarëve të tjerë shërbejnë si bazë për legjitimimin e një qasjeje më aktive parlamentare, thuhet në një analizë të IBNA.
Në nivel institucional, debati për një zgjedhje të pjesshme kërkon një interpretim të kujdesshëm të Kushtetutës. Neni 78 përcakton se një zgjedhje e tillë mund të zhvillohet vetëm një herë gjatë çdo legjislature dhe jo përpara kalimit të 30 muajve nga zgjedhjet e përgjithshme, as gjatë vitit të fundit para zgjedhjeve të radhës, përveç rastit kur vendet vakante arrijnë në 5% të numrit total të deputetëve në Kuvendin e Madh Kombëtar. Ndërkohë, neni 84 rregullon procedurën përmes së cilës një dorëheqje parlamentare bëhet përfundimtare, pasi fillimisht vlerësohet nga Këshilli i Kryesisë dhe më pas miratohet nga seanca plenare. Në praktikë, edhe nëse opozita përpiqet të rrisë numrin e vendeve vakante, shumica qeverisëse ruan një rol vendimtar në përcaktimin nëse kjo rrugë mund të prodhojë rezultat konkret.
Lëvizja e Ozgur Ozel duhet parë në kontekstin e klimës politike në zhvillim në Turqi, pas muajsh përplasje intensive për qeverisjen vendore, sistemin gjyqësor dhe hapësirën operative të opozitës. CHP ka investuar politikisht në mobilizimin e bazës së saj dhe në krijimin e imazhit të një partie që nuk kufizohet në protesta parlamentare, por synon të ushtrojë presion të vazhdueshëm ndaj autoriteteve. Në këtë kuadër, nisma shfaqet më pak si një ushtrim teknik kushtetues dhe më shumë si pjesë e një përpjekjeje më të gjerë për ta mbajtur opozitën në një fazë kundërofensive politike.
Megjithatë, balanca e pushtetit mbetet e pafavorshme për CHP. Partia për Drejtësi dhe Zhvillim (AKP) dhe Partia e Lëvizjes Nacionaliste (MHP) vijojnë të mbajnë avantazhin e kontrollit institucional, ndërsa kampi qeverisës nuk jep shenja se do të lejojë që një iniciativë e opozitës të shndërrohet në një katalizator të pakontrollueshëm elektoral. Edhe partitë që e shohin pozitivisht një rikthim më të shpejtë në zgjedhje nuk kanë arritur ende të formojnë një bllok të qëndrueshëm dhe koherent. Partia e Mirë ka sinjalizuar se vendi nuk mund ta përballojë më situatën aktuale, por kjo mbetet ende larg një strategjie plotësisht të koordinuar opozitare.
Rëndësi të veçantë ka edhe qëndrimi i Partisë DEM. Deri vonë, kjo parti nuk e kishte vendosur rikthimin e parakohshëm në zgjedhje si objektiv kryesor. Megjithatë, ajo e sheh lëvizjen e CHP-së si një përgjigje politike ndaj presionit që përballet opozita në tërësi dhe, më gjerësisht, si pjesë të debatit për drejtësinë, të drejtat dhe balancën institucionale. Kjo sugjeron se Ozgur Ozel nuk kërkon vetëm mbështetje numerike, por mbi të gjitha një minimum legjitimiteti politik nga segmente të ndryshme të opozitës, me synimin për t’i dhënë nismës karakter më të gjerë presioni politik dhe jo thjesht një lëvizjeje partiake.
Këtu qëndron edhe thelbi i kësaj nisme. Rëndësia e saj nuk lidhet vetëm me mundësinë e menjëhershme për të çuar vendin në zgjedhje, por me faktin se reflekton një fazë të re në taktikat e CHP-së. Ozgur Ozel synon ta zhvendosë opozitën nga një fazë denoncimesh dhe tubimesh të vazhdueshme në një fazë presioni institucional më të koordinuar, me qëllim që qeveria të paraqitet si pala që shmang verdiktin e qytetarëve. Në thelb, bëhet fjalë për një përpjekje për të përmbysur peshën politike të krizës: opozita kërkon të mos duket më në mbrojtje, por ta paraqesë pushtetin si të pasigurt politikisht.
Nga kjo perspektivë, turneu i liderit të CHP-së shërben edhe si test për të parë nëse mund të rindërtohet një ritëm minimal i përbashkët opozitar pas zhgënjimeve, divergjencave dhe kundërthënieve të brendshme. Kontaktet me partitë e majta dhe spektrin progresist tregojnë se CHP po përpiqet të rindërtojë një fushë bashkëpunimi, qoftë edhe të lirshme, rreth kërkesës për normalitet demokratik dhe legjitimitet politik. Pyetja thelbësore nuk është vetëm nëse do të ketë zgjedhje të pjesshme, por nëse kjo nismë mund t’i rikthejë opozitës një drejtim të përbashkët në një kohë presioni të thellë politik.
Në kushtet aktuale, gjasat që kjo rrugë të çojë në zgjedhje të parakohshme të menjëhershme mbeten të kufizuara. Aktivizimi institucional i procesit nuk varet vetëm nga synimet e CHP-së apo të partive të tjera opozitare, por edhe nga fakti nëse shumica qeverisëse do të lejojë përfundimin e zinxhirit të dorëheqjeve dhe miratimeve përkatëse në parlament. Për këtë arsye, nisma e Ozel, në këtë fazë, ka më shumë karakter presioni strategjik sesa inxhinierie të drejtpërdrejtë elektorale.
Megjithatë, kjo nuk ia ul peshën politike. Nëse Ozgur Ozel arrin ta shndërrojë kërkesën për zgjedhje në një pikë referimi të përbashkët për një konvergjencë më të gjerë opozitare, ai do të ketë arritur të imponojë axhendën e tij në një moment kur kampi qeverisës synon të ruajë iniciativën.
Në të kundërt, nëse bisedimet reduktohen në deklarata të fragmentuara pa vazhdimësi dhe pa një lidhje minimale politike mes aktorëve, atëherë nisma rrezikon të mbetet një tjetër lëvizje simbolike pa substancë të menjëhershme politike. Çështja kyçe mbetet jo vetëm nëse mund të zhvillohen zgjedhje, por nëse kërkesa për ndryshim politik mund të marrë sërish një formë të organizuar brenda opozitës turke. /Përshtati Pamfleti/
Erdogan (AKP) 23% dhe partnerët 7% kundrejt CHP dhe "bllokut të opozitës" së majtë 70% total. 30% po ia del mbanë 100%, 70% po lufton për lirimin e të burgosurve të saj që nuk kanë akuza ligjore (arrestime shumëvjeçare). Flasim per demokraci?