Bota19 Prill 2024, 13:24

Përse Izraeli sulmoi Iranin dhe rreziku i një Lufte të Tretë Botërore

Shkruar nga Pamfleti

Përse Izraeli sulmoi Iranin dhe rreziku i një Lufte të Tretë

Izraeli goditi Iranin të premten në mëngjes, në një sulm që rrit në mënyrë dramatike rrezikun e një konflikti të armatosur në Lindjen e Mesme.
Benjamin Netanyahu duket se ka kundërshtuar thirrjet perëndimore për vetëpërmbajtje, duke shkaktuar frikë për një tjetër përshkallëzim të madh.

Ndërsa Izraeli dhe Irani kryejnë sulme dhe kundërsulme, shqetësimi po rritet se një luftë rajonale mund të shpërthejë.
Por sa gjasa ka që të shpërthejë një luftë e tretë botërore?

Detajet kryesore për shpërthimet e sotme në Iran, nuk janë zbuluar ende, por zyrtarët amerikanë thanë se Izraeli ka nisur një sulm ajror hakmarrës ndaj Iranit pasi u bombardua me raketa dhe drone javën e kaluar.
Burimet i thanë mediave lokale se shpërthime u dëgjuan pranë një baze ajrore që shtrihet në veri-lindje të qytetit iranian të Isfahanit, në atë që do të ishte një përshkallëzim i madh.

Korpusi i Gardës Revolucionare Islamike të Iranit ka pretenduar se ka rrëzuar disa dronë rreth bazës ajrore, raportojnë mediat vendase.
Raportet e pakonfirmuara sugjeruan se Natanz, një strukturë bërthamore thellë nën tokë, ishte gjithashtu në shënjestër. Megjithatë, një agjenci iraniane e lajmeve tha se pretendimi ishte i pasaktë.

Zyrtarët e Shtëpisë së Bardhë dhe Pentagonit po monitorojnë nga afër situatën.

Pse Irani dhe Izraeli janë armiq?
Sulmi i Izraelit vjen pasi u shënjestrua nga qindra dronë dhe raketa iraniane në një sulm të paprecedentë më 13 prill.
Një zyrtar izraelit e minimizoi atë breshëri, duke e etiketuar si një "dështim strategjik" pasi afërsisht 99 për qind e predhave u kapën nga sistemi mbrojtës i Kupolës së Hekurt dhe aleatët, përfshirë Britaninë e Madhe dhe SHBA.
Megjithatë, ishte domethënëse në të paktën një aspekt – ishte hera e parë që Izraeli ishte shënjestruar drejtpërdrejt nga toka iraniane.
Nëse raportet janë të sakta dhe Izraeli ka shënjestruar bazën ajrore të Isfahanit, kjo është paralele me përzgjedhjen e objektivave të Iranit më 13 prill.

Baza ajrore Nevatim, në jug të vendit, pësoi dëmtime të vogla gjatë bombardimeve.
Zyrtarët izraelitë kanë qenë të qartë se një sulm ndaj Iranit do të ndodhte, por nuk kanë thënë se kur dhe nëse ai do të drejtohej ndaj grupeve të tij përfaqësuese në Lindjen e Mesme. Këto pyetje tani kanë marrë përgjigje.

Çfarë ndodh më pas?
Pas sulmit të Iranit më 13 prill, i cili u ndërmorr pas një sulmi izraelit në konsullatën e tij në Damask, udhëheqja e tij tha se e konsideronte çështjen të mbyllur.
Megjithatë, ai shtoi se nëse Izraeli hakmerret, atëherë do të përgjigjet me një sulm "shumë më të madh".
Udhëheqësit botërorë i kërkuan Benjamin Netanyahut të shmangë sulmin ndaj Iranit dhe destabilizimin e rajonit, duke theksuar mungesën e dëmeve të shkaktuara nga sulmi i Teheranit.

Irani nuk ka thënë ende se si do t'i përgjigjet sulmit të Izraelit.
Bombardimi i tij më 13 prill u telegrafua gjerësisht paraprakisht dhe zyrtarët thanë se ishte kalibruar për të shmangur shpërthimin e një konflikti më të madh.

Megjithatë, Teherani mund të ndjejë nevojën për të “shpëtuar fytyrën” dhe shkëmbimet midis vendeve mund t'i kthejnë ata nga një luftë e ftohtë në një luftë të nxehtë.
Jonathan Panikoff, drejtor i Iniciativës për Sigurinë e Lindjes së Mesme Scoucroft, vuri në dukje se Isfahani ishte shtëpia e një objekti bërthamor dhe një aeroporti ndërkombëtar dhe se ajo që do të ndodhte më pas do të varet nga ajo që ishte sulmuar.

Rreziqet: A ka Irani armë bërthamore?
Nëse sulmet mes Izraelit dhe Iranit vazhdojnë të marrin intensitet, atëherë implikimet janë të rënda – për Lindjen e Mesme dhe botën.
Irani ka një numër grupesh përfaqësuese në rajon: në territoret palestineze, Liban, Irak dhe Jemen. Ata qëlluan mbi Izraelin më 13 prill dhe me sa duket do ta bënin përsëri nëse shpërthen një luftë.
Izraeli, ndërkohë, ka mbështetje midis fuqive perëndimore, siç u pa kur ata u bashkuan për të rrëzuar breshërinë e raketave dhe dronëve të Teheranit në fillim të këtij muaji.

Joe Biden, presidenti i SHBA-së, thuhet se ka frikë se udhëheqja e Izraelit mund ta tërheqë atë më tej në një konflikt në Lindjen e Mesme.
Irani ka mbështetje edhe më larg, gjë që mund të vendosë bazat për një konflikt më të gjerë.
Ai mbështetet nga Rusia – e cila ka përdorur dronët e saj Shahed me efekt të madh për të ndjekur penalisht luftën e saj në Ukrainë – duke ruajtur lidhje të ngushta me Kinën.

A do të nisë Lufta e Tretë Botërore?
Disa ekspertë nuk pajtohen me faktin se bota sot është më e paqëndrueshme se 10 vjet më parë. Por ka mosmarrëveshje nëse mund të ndodhë një luftë botërore.

Hugh Lovatt, një bashkëpunëtor i politikave në institutin e mendimit të Këshillit Evropian për Marrëdhëniet me Jashtë, argumentoi se konfliktet në mbarë botën janë të pavarura dhe jo të ndërlidhura.
“Lajmi qetësues është se ne nuk po shkojmë drejt luftës së tretë botërore”, thotë ai.
Megjithatë, të tjerë besojnë se gabimet në një konflikt të mundshëm tashmë janë tërhequr, me tensionet në rritje midis fuqive demokratike perëndimore dhe regjimeve autokratike si Irani, Rusia dhe Kina.

Së bashku me Lindjen e Mesme, shumë komentues e shohin edhe fatin e Ukrainës si kyç në këtë pikë. Rusia mund të inkurajohet të sulmojë një vend të NATO-s, ose Kina për të pushtuar Tajvanin – të cilin SHBA-ja është zotuar ta mbrojë.
Zyrtarë të NATO-s kanë thënë se mund të ketë një luftë mes aleancës dhe Rusisë brenda disa vitesh. /Përshtati Pamfleti, marrë nga The Telegraph

izrael iran lufte