FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Er kam als Flüchtling, zunächst in die Aufnahmeeinrichtung in Traiskirchen und dann in das kleine niederösterreichische Dorf Sankt Anton an der Jeßnitz, in die Herberge „Kreuztanne“. Er lernte Deutsch und verdiente seinen Lebensunterhalt anfangs mit Gelegenheitsjobs, wie zum Beispiel Geschirrspülen.
Die angesehene österreichische Tageszeitung Die Presse hat heute eine Analyse der Persönlichkeit von Botschafter Fate Velaj gewidmet und ihn im Kontext seiner persönlichen Geschichte, seiner künstlerisch-literarischen Dimension und seiner Vision der „Charme-Diplomatie“ beleuchtet.
„Der Künstler als Diplomat“
Der Tag des albanischen Botschafters in Wien beginnt um fünf Uhr morgens. Mit einem Espresso ohne Zucker – und Malerei. Denn Fate Velaj ist nicht nur der Vertreter Albaniens in Österreich, sondern auch Künstler, der malt, fotografiert und schreibt. Seine Werke werden in europäischen Galerien ausgestellt – aber auch in seinem Büro in der Botschaft in der Prinz-Eugen-Straße.
Für Velaj ist dies nicht nur Ausdruck seiner Kunst. Es ist auch ein wichtiger Teil seiner diplomatischen Arbeit, denn durch diese Bilder erzählt er den Gästen seine Geschichte in Österreich und vermittelt ihnen ein farbenfrohes und enthusiastisches Bild von Albanien.
Die Eröffnung von Ausstellungen, wie beispielsweise der jüngsten Ausstellung „Red Between You and Me“ in der Großen Galerie Wien, wird von Botschaftern anderer Länder, Vertretern der österreichischen Regierung und des Außenministeriums, der Stadt Wien sowie Vertretern der österreichischen Kunst- und Kulturszene besucht.
Seine künstlerische Präsentation wird somit – wie Velaj sagt – Teil der *Charmediplomatie*, die er betreibt, indem er durch Treffen in allen Teilen Österreichs, institutionelle Beziehungen zwischen den beiden Ländern und Kunst Sympathie für Albanien schafft.
„Ich möchte ein positives Image schaffen, ohne mich aufzudrängen – nicht durch Demagogie, sondern indem ich andere mit unseren Werten und unserer Kultur für mich gewinne“, erklärt er.
Albanien benötigt dringend eine diplomatische Offensive. Premierminister Edi Rama strebt an, die Beitrittsverhandlungen mit der Europäischen Union bis 2027 abzuschließen. Bis 2030 soll das Land der Union beitreten.
Eine große Herausforderung. Der jüngste Fortschrittsbericht der Europäischen Kommission lobte Albaniens Bemühungen in den Verhandlungen. Gleichzeitig sind weitere Anstrengungen im Kampf gegen Korruption und Kriminalität erforderlich.
Wenn es um Albaniens Aufnahme in den Kreis der anderen Staaten der Europäischen Union geht, spricht Fate Velaj von einem „historischen Erbe, das auf gemeinsamen Werten basiert“.
Gleichzeitig sagt er:
“Shqipëria nuk synon anëtarësimin në BE pa përmbushur detyrimet që i kanë përmbushur vendet e tjera para nesh” dhe shton: “Ne do të anëtarësohemi vetëm atëherë kur të jemi vetë të bindur se e meritojmë të qëndrojmë përkrah francezëve, gjermanëve, italianëve, belgëve apo spanjollëve. Sepse vetëm atëherë do të mund t’i shikojmë në sy pa frikë dhe pa komplekse – pa shqetësimin se një ditë dikush mund të na thotë: ju u pranuat ngaqë na erdhi keq për ju.”
Rruga e Shqipërisë drejt statusit të vendit kandidat për në Bashkimi Evropian dhe anëtarësimit në NATO ka qenë e vështirë. Nën diktatorin komunist Enver Hoxha, Shqipëria ishte ndoshta shteti më i izoluar në Evropë. Nga paranoja e tij, Hoxha mbuloi të gjithë vendin me bunkerë të panumërt prej betoni. Kushdo që dyshohej për bashkëpunim me “armiqtë” jashtë vendit ose për kundërshtim ndaj regjimit, përfundonte në burg. Pas rënies së komunizmit, Shqipëria u zhyt në kriza financiare dhe politike – konflikte që shpesh u zhvilluan me përplasje të dhunshme në rrugë.
Historia e trazuar e Shqipërisë është edhe pjesë e historisë personale të Fate Velaj – një histori që ambasadori dhe artisti e ka përjetësuar në romanin e tij Kreuztanne. Pas një rruge të mundimshme dhe të rrezikshme, Velaj mbërriti si i ri në Austri – më 21 korrik 1991, ditë që do t’ia ndryshonte jetën.
Ai erdhi si refugjat, fillimisht në qendrën e pritjes në Traiskirchen dhe më pas në fshatin e vogël të Austrisë së Poshtme Sankt Anton an der Jeßnitz, në bujtinën “Kreuztanne”. Ai mësoi gjermanishten, mbajti veten fillimisht me punë të rastësishme, si larës enësh. Më vonë punoi me turne në fabrikën e metaleve Heiser në Gaming. Dhe njëkohësisht hodhi hapat e parë artistikë: filloi të pikturojë.
Në romanin Kreuztanne, i cili është përkthyer në disa gjuhë, Fate Velaj përshkruan se si më në fund hodhi rrënjë në Austri. Njëkohësisht ai rrëfen edhe për jetën e njerëzve që takoi gjatë këtij rrugëtimi.
Kreuztanne është një histori migracioni – mes autobiografisë dhe fiksionit, një roman mbi lindjen e artistit dhe një studim shoqëror në një gjuhë të butë, poetike dhe njëkohësisht të kthjellët.
Prej disa muajsh, ambasadori ndodhet në turne leximesh me romanin e tij në shumë pjesë të Austrisë.
“Dua të tregoj historinë time, e cila njëkohësisht është një histori austriake dhe evropiane – dhe që tregon se si ishim atëherë”, thotë ai.
Edhe të kaluarën e Shqipërisë Fate Velaj e pasqyron në librin e tij Mossanga, i cili aktualisht po përkthehet në gjermanisht. Në qendër të romanit është po ashtu një histori e vërtetë – ajo e fëmijëve nga Kongo, të cilët për shkak të luftës civile në atdheun e tyre, gjejnë strehim në Shqipërinë komuniste. Atje, megjithatë, bëhen përpjekje për t’i shndërruar në komunistë të rinj. Kur rriten, ata kuptojnë se propaganda ishte larg realitetit dhe reagojnë duke përfunduar vetë viktima të sistemit diktatorial që dikur i kishte pranuar.
Velaj studierte an der Universität für angewandte Kunst in Wien, verfolgte einen langen künstlerischen Weg – unter anderem bei Hermann Nitsch und Adolf Frohner –, widmete sich der Kulturpolitik und erhielt großes Lob in Österreich, Italien, vom Europäischen Parlament und in den USA.
Er setzt sich für ein vereintes Europa ein – in dem auch Albanien Teil sein soll. Seit 2024 ist er Albaniens Botschafter in Österreich.
Lini një Përgjigje