FLASH
Shkruar nga Emin Azemi
In einer Region, die sich angesichts neuer globaler Herausforderungen rasant neu ordnet, ist die Einrichtung einer panalbanischen Plattform keine Option mehr, sondern eine Grundvoraussetzung für das strategische Überleben. Die Zeit volkstümlicher Rhetorik und durch politische Eitelkeiten verursachter Fehlentscheidungen muss der Vergangenheit angehören. Durch den Aufbau pragmatischer, dauerhafter Institutionen nach dem Vorbild erfolgreicher europäischer Modelle können die Albaner ihre gegenseitige Abhängigkeit in echte Stärke verwandeln. Die funktionale Integration zwischen Tirana, Pristina und anderen Zentren der Region behindert oder ersetzt nicht unseren Weg in die europäische Gemeinschaft. Im Gegenteil, sie beeinflusst unsere geopolitische Lage und bereitet uns auf die Zugehörigkeit zu ihr vor.
Angesichts der neuen geopolitischen Fragmentierung auf dem Balkan können die Albaner den aktuellen Herausforderungen nicht mit isolierten Strategien oder folkloristischem Patriotismus begegnen. Heute brauchen wir dringend einen Übergang zu einer intelligenten Souveränität, in der Albanien und Kosovo ihre staatliche Unabhängigkeit bewahren, aber ihre strategische Interdependenz anerkennen. Diese Koordination lässt sich nicht durch Erklärungen erreichen, sondern nur durch eine funktionale Integration und eine Harmonisierung der Gesetzgebung, die einen gemeinsamen Wirtschaftsraum nach dem Vorbild erfolgreicher europäischer Modelle schafft. In diesem Sinne muss das offizielle Tirana allen Albanern in der Region diplomatischen Schutz bieten, während Pristina als Stütze einer gemeinsamen Sicherheitsarchitektur fungieren sollte. Nur durch eine institutionelle Synergie, die eine gesamtalbanische Agenda im Geiste euro-atlantischer Prozesse verwirklicht, kann eine echte regionale Verankerung der Albaner erreicht werden, die Entwicklung, Stabilität und eine starke Stimme auf der internationalen Bühne gewährleistet.
Um eine Koordinierungsplattform zu schaffen, müssen wir verstehen, dass der albanische Faktor auf dem Balkan heute in drei völlig unterschiedlichen rechtlichen und sozialen Rahmenbedingungen agiert: Die Realität souveräner Staaten (Albanien und Kosovo). Diese Realität bildet den Kern der albanischen politischen Entscheidungsfindung, leidet jedoch unter der Asymmetrie des internationalen Status. Albanien, obwohl NATO-Mitgliedstaat, international anerkannt und mit einem Schwerpunkt auf EU-Integration, zeigt oft paternalistische Tendenzen gegenüber anderen Albanern in der Region. Kosovo hingegen, ein Staat, dessen Souveränität von Serbien angefochten wird, der keine universelle Anerkennung genießt (er ist kein UN-Mitglied) und unter ständiger internationaler Beobachtung steht, konzentriert sich primär auf die Festigung seiner Staatlichkeit und Sicherheit. All diesen Prozessen liegt ein Paradoxon zugrunde: Diese unterschiedlichen Prioritäten (die rasche Integration Tiranas versus das souveräne Überleben Pristinas) führen oft zu unvereinbaren diplomatischen Agenden.
Auf der anderen Seite steht die Realität der verfassungsmäßigen Teilhabe (Nordmazedonien und Montenegro). Hier sind Albaner zwar nicht nur formal am Staatswesen beteiligt, spielen aber eine Schlüsselrolle für die Stabilität der Staaten, in denen sie leben. In Nordmazedonien und Mazedonien haben Albaner ihren Status durch das Abkommen von Ohrid verbessert und sind integraler Bestandteil der Regierung. Dennoch besteht die Gefahr einer internen Zersplitterung der Parteien und ihrer Instrumentalisierung als Wahlkampfinstrumente durch das offizielle Skopje.
In Montenegro hingegen fungieren die Albaner als integrierte nationale Minderheit, oft als „Leichtgewicht“ im fragilen politischen Gleichgewicht zwischen prowestlichen und proserbischen/russischen Kräften.
Folglich sind die Albaner in beiden Ländern aufgrund des Fehlens einer Strategie seitens Tirana und Pristina gezwungen, sich allein in den undurchsichtigen lokalen politischen Gewässern zurechtzufinden.
Im albanischen Raum existiert eine weitere Realität, die mit Diskriminierung und dem Überleben im Preševo-Tal zusammenhängt. Dies ist die kritischste und zugleich vernachlässigste Realität im gesamten albanischen Raum. Dort verfolgt Serbien eine stille Strategie der administrativen Säuberung, indem es die Adressen von Albanern in Medveđa, Bujanovac und Preševo löscht, um ihre Zahl auf dem Papier zu reduzieren.
Als ob das nicht schon genug wäre, herrscht im Preševo-Tal eine besorgniserregende Uneinigkeit unter den albanischen politischen Kräften. Aufgrund lokaler Spaltungen und des Fehlens einer einheitlichen Liste (die von Tirana und Pristina aufgezwungen werden musste) verlieren die Albaner im serbischen Parlament oft ihre Stimme. Infolgedessen wird diese Region von Belgrad als militärische Sicherheitszone behandelt, was wirtschaftliche Investitionen blockiert und die Massenabwanderung albanischer Jugendlicher fördert.
Die Ursachen für die bisherigen Misserfolge liegen in der Personalisierung (sprich: Protagonisierung) der Politik und der Instrumentalisierung von Ideen. Lange Zeit wurde die albanische Politik nicht von langfristigen Staatsstrategien, sondern von persönlichen Beziehungen zwischen Ministerpräsidenten oder jeweils führenden Persönlichkeiten bestimmt. Dies führte dazu, dass nationale Themen für den internen Wahlkampf instrumentalisiert wurden, während für mediale Effekte während der Wahlkämpfe Vereinbarungen getroffen und nach der Wahl sofort wieder vergessen wurden.
Aus der Vergangenheit geht hervor, dass Entscheidungen von nationaler strategischer Bedeutung blockiert werden, weil Führungskräfte sich weigern zu kommunizieren oder Treffen aufgrund taktischer Meinungsverschiedenheiten absagen.
Gemeinsame Treffen der Regierungen Albaniens und des Kosovo haben zwar hunderte von Memoranden hervorgebracht, aber keinen Sanktionsmechanismus für deren Nichtumsetzung. Dies liegt daran, dass es keine ständige Verwaltungsbehörde oder ein Sekretariat gibt, das die Umsetzung der Vereinbarungen vor Ort Schritt für Schritt überwacht. Sobald die Euphorie der Kameras verflogen ist, stellen die Ministerien beider Staaten daher wieder die alten Zölle, Tarife und administrativen Hürden her.
Në mes të Shqipërisë dhe Kosovës ka divergjenca strategjike në politikën e jashtme. Tirana dhe Prishtina shpesh dështojnë të ulen dhe të koordinojnë hapat përpara se të shpallin pozicione publike për nismat rajonale (siç tregoi përplasja publike për "Ballkanin e Hapur"), por pa hezitim shndërrohen në satelitë të ndikimeve të jashtme. Pa një agjendë unike mbarëshqiptare, qendrat tona politike përshtaten individualisht ndaj kërkesave të ndërkombëtarëve, duke krijuar asimetri dhe zëra kakofonikë në Uashington, Bruksel e Berlin.
Që paradoksi të jetë edhe më i madh, të gjitha këto çarje dhe divergjenca kanë prodhuar njëfarë proteksionizmi ekonomik me derivate të luftërave tregtare, kun ë pah kanëm dalur interesat e oligarkive lokale. Barrierat jotarifore (bllokimet e patateve, qumështit, ilaçit apo çimentos) shpesh nxiten nga grupe të ngushta interesi dhe monopole biznesi në Shqipëri dhe Kosovë, të cilat mbrohen nga politikanët lokalë.
Vendosja e tarifave të ndryshme, përfshi edhe taksën në Rrugën e Kombit pa asnjë konsultim paraprak, dëshmoi se interesat e arkës së njërit shtet u vendosën mbi interesin e integrimit ekonomik dhe lëvizjes së lirë të qytetarëve.
Shqiptarët janë ndër kombet me diasporë më të fuqishme në Evropë, por ajo funksionon e ndarë sipas linjave partiake ose krahinore (shoqata të Kosovës, shoqata të Shqipërisë). Është e pashpegueshme se si Shqipëria dhe Kosova nuk i kanë bashkuar kurrë fondet e tyre për të krijuar institute apo shkolla të unifikuara në mërgatë, duke çuar në humbjen e ngadalshme të gjuhës dhe identitetit te gjeneratat e reja.
Shqiptarët edhe pse nuk po mund të gjejnë një fushë të përshtatshme bashkërendimi, ata megjithatë nuk e kanë vështirë të gjejnë modele krahasuese. Evropa ofron formula të provuara se si shtete me interesa të ndryshme ose popuj të ndarë mund të krijojnë mekanizma të fuqishëm bashkërendimi.
Ka disa modele, por kësj radhe po marrim tre modele kryesore që vlejnë si referencë për hapësirën mbarëshqiptare: Modeli i Bashkëpunimit Pragmatik: Këshilli Nordik (Nordic Council), i krijuar në vitin 1952, ky këshill mbledh Danimarkën, Islandën, Norvegjinë, Suedinë dhe Finlandën dhe si qëllim final ka ruajtjen e sovranitetit. Shtetet nordike kanë politika të ndryshme të jashtme (p.sh., Norvegjia dhe Islanda nuk janë në BE, ndërsa Suedia, Finlanda dhe Danimarka po). Kjo tregon se asimetria e statusit ndërkombëtar nuk është pengesë për bashkëpunim, kurse integrimi është funksional. Pa pasur nevojë për një shtet të unifikuar, ky këshill krijoi Unionin Nordik të Pasaportave (lëvizje e lirë pa viza që nga vitet '50), një treg të përbashkët të punës dhe njohje automatike të të gjitha diplomave dhe sigurimeve shoqërore.
Ky është një mësim praktik për shqiptarët, sepse bashkëpunimi mund të ketë sukses në nivele teknike dhe ekonomike, edhe kur shtetet kanë rrugë të ndryshme të integrimit gjeopolitik.
Pastaj, kemi modelin e institucionalizimit të detyrueshëm: Traktati i Elizesë dhe i Akhenit (Aachen). Franca dhe Gjermania, pas shekujve të luftërave të përgjakshme, ndërtuan një motor të përbashkët . Sipas traktateve, qeveritë e të dyja vendeve (kryeministrat, ministrat) dhe komisionet ndërparlamentare janë të detyruara me ligj të mblidhen në afate të rregullta fikse Asnjë lider nuk mund ta anulojë mbledhjen për teke apo mospajtime personale. Dy shtetet kanë detyrim që për vendimet e mëdha të politikës së jashtme dhe të sigurisë në kuadër të BE-së dhe NATO-s të konsultohen me njëri-tjetrin përpara se të dalin me qëndrime publike.
Edhe ky model mund të jetë mësimi për shqiptarët, aq më tepër kur bashkërendimi i Tiranës dhe Prishtinës duhet të kthehet në detyrim ligjor institucional, duke e nxjerrë atë nga duart e egove të liderëve të momentit.
Është edhe një model tjetër që i përshtatet rrethanave shqiptare. Ai është modeli i kapërcimit të ndarjeve, që ndyrshe quhet Këshilli i Ministrave Veri-Jug (Irlandë). Ky organizëm u krijua pas Marrëveshjes së të Premtes së Mirë (1998) për të bashkërenduar punët mes Republikës së Irlandës dhe Irlandës së Veriut (pjesë e Britanisë së Madhe). Pa prekur kufijtë politikë, ky këshill menaxhon 12 fusha jetike të përbashkëta, si turizmi, bujqësia, mjedisi, shëndetësia dhe transporti. Madje edhe kur marrëdhëniet mes Londrës dhe Dublinit tensionohen (siç ndodhi gjatë procesit të Brexit), strukturat teknike të këtij këshilli vazhdojnë të bashkëpunojnë në terren për interesat e qytetarëve në të dyja anët.
Çka mund të mësojnë shqiptarët nga ky model? Ndërtimi i marrëdhënieve mes Kosovës, Shqipërisë dhe shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut, Mal të Zi e Luginë mund të funksionojë përmes agjencive teknike të përbashkëta, pa pasur nevojë të provokohen ekuilibrat e ndjeshëm kufitarë në Ballkan.
Për një bashkërendim më efikas në mes të shqiptarëve në rajon, nevojitet një Platformë e re mbarëshqiptare., e cila do të shtrihej në katër shtylla kryesore: Shtylla politike dhe ligjore, që do të rezultonte në një Këshill ndërparlamentar shqiptar (KNSH) dhe të një Forumi të përhershëm. Ky organizëm (sipas modelit Nordik) do të përbëhej nga delegatë të zgjedhur nga parlamentet e Shqipërisë dhe Kosovës, si dhe nga përfaqësuesit legjitimë politikë shqiptarë në Maqedoninë e Veriut, Mal të Zi dhe Luginën e Preshevës.
Por kjo nuk do të arrrihej pa një mekanizëm që të detyronte konsultimin paraprak. Draftimi i një traktati të ri ndërshtetëror do të detyronte Tiranën dhe Prishtinën zyrtare të harmonizojnë qëndrimet e tyre për iniciativat e mëdha rajonale dhe diplomatike përpara shpalljes së tyre publike.
Në aspektin e funksionimit administrativ, do të ishte e domosdoshme ngritja e një sekretariati teknik të përhershëm, që nënëkupton vendosjen e një zyre ekzekutive me seli në Tiranë ose Prishtinë, e udhëhequr nga profesionistë dhe ekspertë apolitikë, me detyrën e vetme: monitorimin ditor të zbatimit të marrëveshjeve të nënshkruara.
Shtylla e dytë e kësaj platforme do të ishte e shtylla ekonomike dhe Infrastrukturore, e që do të mund të quhej Agjencia e Integrimit Funksional, e cila do të merrej me krijimi i një trupe të përbashkët juridike për zgjidhjen e shpejtë të mosmarrëveshjeve biznesore mes kompanive të Shqipërisë dhe Kosovës, duke shmangur bllokimet arbitrare në kufij, njohjen automatike fitosanitare dhe doganore që do të rezultonte në krijimi i një korridori të gjelbër të mirëfilltë ku certifikatat e lëshuara nga autoritetet e njërës palë pranohen pa kontrolle të dyfishta në pikën tjetër kufitare.
Kjo shtyllë do të përfshinte edhe bursën e përbashkët të energjisë dhe siguria. Zgjerimi i plotë i projektit ALPEX (bursa e përbashkët e energjisë) për të përfshirë edhe Maqedoninë e Veriut, duke garantuar pavarësi dhe siguri energjetike për mbarë faktorin shqiptar në rajon.
Shtylla arsimore, kulturore dhe e diasporës, që do të zhvillohej përmes një fondi të përbashkët financiar. Shqipëria dhe Kosova duhet të ndajnë një përqindje fikse vjetore nga GDP-ja e tyre (p.sh. 0.1%) për një fond unik kombëtar. Ky fond do të menaxhohej në mënyrë transparente për të financuar: mbarëvajtjen e shkollave dhe gjuhës shqipe në diasporë, subvencionimin e plotë të librave, kulturës dhe mediave shqip në Luginën e Preshevës dhe Mal të Zi dhe për të unifikimi sistemit arsimor. Bashkimi i plotë i kurrikulave shkollore që nga arsimi fillor deri te ai i mesëm, si dhe krijimi i një rrjeti të përbashkët të kërkimit shkencor mes akademive të shkencave në Tiranë dhe Prishtinë.
Platforma mbarëshqiptare duhet ta ketë edhe shtyllën e sigurisë dhe teknologjisë. Sulmet e shpeshta ndaj infrastrukturave digjitale qeveritare kërkojnë një grup të përbashkët ekspertësh (Task-Force) për të mbrojtur të dhënat shtetërore të Shqipërisë, Kosovës dhe institucioneve të udhëhequra nga shqiptarët në rajon.
Andererseits ist auch ein einheitliches Protokoll für zivile Notfälle erforderlich. Die Zusammenführung der logistischen und personellen Kapazitäten der Armeen und Katastrophenschutzorganisationen (wie sie sich beim Erdbeben in Albanien oder den Überschwemmungen im Kosovo bewährt hat) muss durch ein permanentes und schnelles Aktionsprotokoll geregelt werden.
In einer Region, die sich angesichts neuer globaler Herausforderungen rasant wandelt, ist die Einrichtung einer panalbanischen Plattform keine Option mehr, sondern eine Voraussetzung für das strategische Überleben. Die Zeit volkstümlicher Rhetorik und durch politische Eitelkeiten verursachter Fehlentscheidungen muss der Vergangenheit angehören. Durch den Aufbau pragmatischer, dauerhafter Institutionen nach dem Vorbild erfolgreicher europäischer Modelle können die Albaner ihre gegenseitige Abhängigkeit in eine echte Stärke verwandeln. Die funktionale Integration zwischen Tirana, Pristina und anderen Zentren der Region behindert oder ersetzt nicht unseren Weg in die europäische Gemeinschaft. Im Gegenteil, sie stärkt unsere geopolitische Position und bereitet uns auf die Zugehörigkeit zu ihr vor. Es ist die Pflicht der heutigen akademischen, gesellschaftlichen und politischen Eliten, diese Vision in ein konkretes Aktionsprogramm umzusetzen und damit vor den Augen der Geschichte Reife und Verantwortungsbewusstsein im Staatsaufbau zu beweisen. / Broschüre
Skopje, 31. Mai 2026
Lini një Përgjigje