FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Si po e kundërshton korrupsionin dhe oligarkinë globale një lëvizje proteste e udhëhequr nga Gjenerata Z në Shqipëri...
Ashtu si shumë banorë të Zvërnecit, një komunitet në bregdetin shqiptar, Brunela Mërtiri notonte dhe bënte plazh në plazhin e Pishë Poros gjatë gjithë jetës së saj, të paktën deri këtë pranverë, kur u vendosën gardhet me tela me gjemba.
Këto gardhe shënojnë vendin e propozuar për ndërtimin e një resorti luksoz turistik, i cili do të shtrihet në disa hektarë të bregdetit shqiptar, duke përfshirë edhe zona të mbrojtura përreth Lagunës së Nartës dhe Ishullit të Sazanit.
Videoja e Mërtirit, si edhe një tjetër ku shihet një i ri duke u tërhequr zvarrë nga dy punonjës të sigurisë private gjatë një proteste, tregojnë se sa të zemëruar janë bërë shqiptarët për këtë projekt. Prej më shumë se një muaji, dhjetëra mijëra protestues në Tiranë, kryeqytetin e Shqipërisë, kanë marshuar drejt zyrës së Ramës, duke kërkuar anulimin e projektit, dorëheqjen e tij dhe, në përgjithësi, fundin e korrupsionit në një vend që synon të anëtarësohet në Bashkimin Evropian.
E quajtur "Revolucioni i Flamingove", në nder të shpendit shtegtar që strehohet në Lagunën e Nartës, kjo është lëvizja më e rëndësishme shoqërore në Shqipëri që nga rrëzimi i regjimit komunist në vitin 1991. Pa dyshim, është një lëvizje e Gjeneratës Z, që i bën jehonë lëvizjeve të tjera rinore kundër korrupsionit dhe autoritarizmit në rajon, përfshirë Hungarinë, Serbinë dhe vende të tjera. Edhe pse në pamje të parë ka si objekt resortin, lëvizja është zgjeruar duke paraqitur një vizion për një Shqipëri të re, të përkushtuar ndaj vlerave të demokracisë, transparencës dhe llogaridhënies. Ajo po mobilizon breza të ndryshëm në të gjithë spektrin politik, po angazhon diasporën e gjerë dhe po tërheq mbështetës evropianë. Por përballet me korrupsion të rrënjosur, klientelizëm, krim të organizuar dhe një neglizhencë të kahershme ndaj interesit publik dhe së mirës publike.
Kërkesat e protestuesve për shfuqizimin e ndryshimit ligjor janë mbështetur edhe nga anëtarë të Parlamentit Evropian, të cilët miratuan një rezolutë ku kërkohet ndalimi i projektit të resortit dhe respektimi i legjislacionit të Bashkimit Evropian për mbrojtjen e mjedisit. "Nëse vazhdojnë me këtë projekt, do të kenë një problem të madh me Bashkimin Evropian gjatë negociatave", tha Tineke Strik, eurodeputete nga Holanda.
Përtej pasojave mjedisore, protestuesit shprehin shqetësim edhe për atë që ata e konsiderojnë korrupsion në dhënien e statusit të investimit strategjik për projektin e resortit. Ligji shqiptar për Investimet Strategjike, i miratuar në vitin 2015, ia ngarkon shtetit përgjegjësinë për të përshpejtuar procedurat administrative për ndërtimin, si edhe për të ndihmuar në mbulimin e kostove të zhvillimit të infrastrukturës mbështetëse. Vendimi për t'i dhënë statusin e investitorit strategjik kompanisë Atlantic Incubation Partners, një kompani e lidhur me Kushnerin dhe përgjegjëse për planifikimin e resortit, parashikonte që Ministria e Mbrojtjes, me fjalë të tjera, taksapaguesit, të mbulonte kostot e pastrimit të mbetjeve ushtarake në Sazan.
Ishulli nuk është një vend i lehtë për t'u zhvilluar si resort luksoz. Atij i mungojnë furnizimi me ujë të pijshëm dhe sistemi i kanalizimeve. Ai është i mbushur me municione të epokës sovjetike dhe mina të pashpërthyera. Protestuesit shqetësohen se paratë e taksapaguesve shqiptarë mund të përdoren për t'u mundësuar miliarderëve ndërkombëtarë të zhvillojnë një biznes që nuk do të sjellë përfitime për zonën dhe banorët e saj. Çdo ditë ishullin e vizitojnë rreth 2.000 turistë, por shumë pak shqiptarë do të ishin në gjendje të përballonin çmimin e një dhome në resortin luksoz, i cili mund të kushtojë sa paga e një muaji. Si rezultat, krijohet një praktikë zhvillimi përmes shpronësimit, ku zyrtarët shesin pronë publike, ose pronë që në fakt nuk është publike, për përfitimin e tyre.
Një pengesë tjetër e mundshme për resortin luksoz është hetimi i SPAK-ut mbi pretendimet për falsifikimin e dokumenteve të pronësisë për një pjesë të tokës së shitur kompanisë Sazan Real Estate Development, zhvillueses së projektit. Një duzinë banorësh të Zvërnecit pretendojnë se janë pronarët e ligjshëm të tokës që iu shit kompanisë nga Artur Shehu, një biznesmen shqiptar me bazë në Miami. Procesi gjyqësor lidhur me këtë mosmarrëveshje ende nuk ka përfunduar. Gjykatat në Shqipëri njihen gjerësisht për korrupsionin dhe mosmarrëveshjet e pazgjidhura mbi pronat janë të përhapura, si pasojë e ligjeve kontradiktore për kthimin dhe kompensimin e pronave që nga rrëzimi i regjimit komunist.
Deri më tani, Kushneri dhe kompanitë e lidhura me të nuk janë përfshirë në këto hetime. Megjithatë, nëse SPAK konfirmon pretendimet për falsifikimin e dokumenteve të pronësisë, kjo do ta pengonte zhvillimin e mëtejshëm të projektit të resortit në Sazan, në zonën e Zvërnecit, ku është planifikuar pjesa më e madhe e ndërtimit.
Shfuqizimi i Ligjit 21/2024 dhe rishikimi i legjislacionit për statusin e investimeve strategjike janë ndër kërkesat më konkrete të Revolucionit të Flamingove. Sipas protestuesve, këto masa do të garantonin që mbrojtja e mjedisit dhe strategjitë shtetërore të investimeve të ishin në përputhje me kuadrin ligjor të Bashkimit Evropian. Presioni i BE-së e ka detyruar tashmë qeverinë shqiptare të pezullojë punimet për të kryer një raport mbi ndikimin në mjedis.
Protestuesit po kërkojnë gjithnjë e më shumë edhe dorëheqjen e kryeministrit Edi Rama, megjithëse ai ka këmbëngulur në mandatin e fituar pas fitores së katërt radhazi në zgjedhjet, në të cilat siguroi më shumë se 53 për qind të votave në vitin 2025. (Vëzhguesit e zgjedhjeve i cilësuan zgjedhjet përgjithësisht konkurruese, por vunë në dukje edhe “parregullsi serioze”, përfshirë intimidimin dhe pretendimet për blerje votash.) Në mungesë të një partie opozitare të fortë, dorëheqja e qeverisë aktuale duket pak e mundshme.
Megjithatë, lëvizja ka sjellë një ndryshim të dukshëm në peizazhin politik shqiptar. Protestuesit tashmë brohorasin që si Rama, ashtu edhe Sali Berisha, ish-president, ish-kryeministër dhe lideri aktual i opozitës, të përfundojnë në burg. Ata denoncojnë të dyja partitë kryesore politike për ndërtimin e një sistemi politik të dominuar nga autoritarizmi dhe klientelizmi. Pavarësisht rivalitetit të ashpër mes tyre, si Rama ashtu edhe Berisha kanë përdorur mekanizma të ngjashëm patronazh-klient për të fituar zgjedhjet dhe kanë ndjekur strategji të ngjashme për të tërhequr investitorë të huaj. Ligji i Ramës për investimet strategjike është, në thelb, një vazhdim i skemës së Berishës “Shqipëria, 1 Euro”: nxitja e investimeve të huaja përmes shitjes së aseteve publike me kosto shumë të ulët.
Është e qartë se Revolucioni i Flamingove po e zgjeron me shpejtësi fokusin e tij përtej projektit të resortit. Në këtë mënyrë, ai po sjell edhe një lloj katarsisi shoqëror. Marshimet e përnatshme përgjatë bulevardit kryesor të Tiranës po shndërrohen në një festë, duke krijuar ndjenjë komuniteti përtej ndarjeve politike dhe brezave. Ambientalistët, feministët dhe progresistët e Gjeneratës Z bashkohen me pronarë tokash të moshës së mesme dhe me gjyshër e gjyshe, të cilët shprehin njëzëri shqetësimet për sfidat e përbashkëta që, sipas tyre, e kanë bërë jetën e përditshme të papërballueshme.
Atyre u bashkohen edhe pjesëtarë të diasporës, rreth 1,2 milionë shqiptarë, ose 44 për qind e popullsisë aktuale, kanë emigruar që nga viti 1990, të cilët u larguan nga vendi për shkak të mungesës së mundësive dhe të një rrjeti mbrojtës social. Në pankartat dhe deklaratat e tyre, protestuesit lidhin korrupsionin e përhapur me plagët e thella socio-ekonomike që, sipas tyre, shteti u ka shkaktuar qytetarëve.
Ende nuk është e qartë se çfarë ndikimi do të ketë kjo lëvizje e gjerë proteste mbi vetë projektin e resortit. Protestat me jehonë të madhe kanë tërhequr tashmë vëmendjen e Bashkimit Evropian dhe, duke pasur parasysh rëndësinë që ka anëtarësimi në BE për Shqipërinë, Rama mund të vazhdojë t’i përgjigjet presionit të unionit. Dukshmëria ndërkombëtare e Revolucionit të Flamingove mund ta shtyjë gjithashtu Kushnerin të tërhiqet nga marrëveshja, ashtu siç bëri me një projekt të ngjashëm zhvillimi në Serbi, pas protestave dhe hetimeve.
Shqetësimet më të gjera që lidhen me reformimin e sistemit politik mund të mos marrin zgjidhje aq shpejt sa dëshirohet. Struktura horizontale e Revolucionit të Flamingove është njëkohësisht forca dhe dobësia e tij. Duke denoncuar të gjitha partitë kryesore politike, lëvizja po fiton mbështetje nga një gamë e gjerë komunitetesh me bindje të ndryshme politike, por, në të njëjtën kohë, ajo nuk ofron një rrugë të qartë politike përtej kërkesës për dorëheqjen e Ramës.
Protestuesit duhet të artikulojnë një vizion më konkret për politikat e zhvillimit ekonomik, të cilat të mbështesin konkurrencën e ndershme, duke investuar njëkohësisht në infrastrukturë dhe në institucionet e mirëqenies sociale. Çdo vizion për të ardhmen politike të Shqipërisë duhet të ofrojë një strategji të qartë për çmontimin e rrjeteve të përhapura klienteliste që kanë kapur shtetin. Së fundi, partitë e reja politike duhet të ndërtojnë mekanizma të brendshëm që pengojnë përqendrimin e pushtetit në duart e figurave të forta individuale, si Berisha dhe Rama.
Shqiptarët janë të lodhur nga politika autoritare, nga politikanët arrogantë dhe nga investitorët miliarderë të huaj që kontrollojnë të ardhmen e tyre. Revolucioni i Flamingove mund të jetë vetëm fillimi i një të ardhmeje ndryshe. /Përshtati “Pamfleti” nga “Foreign Policy”
Lini një Përgjigje