FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Maksim Rakipaj, originally from Përmet, whose family had helped and supported the Anti-Fascist National Liberation War, after graduating from the Navy School in Vlorë, in 1972 he was appointed an officer in the Merchant Navy, where he served with dedication until 1977. on the "Durrësi" steamer, he was arrested and sentenced to 15 years in political prison, as part of a "group", which also included his colleague, Aladin Kapo, the son of Hysni Kapo's brother.
Family biography was also the reason for his punishment. After the end of the war, two of his uncles were sentenced to political prison, his grandfather was declared a kulak and in 1976, his father was expelled from the party.
Maksi began serving his sentence in the Ballsh camp and in 1979, he was transferred to the Spaçi camp and then to the Qafë Bari camp. He was released on September 12, 1984, benefiting from a reduced sentence, from an amnesty. After being unemployed for a long time, with many hardships, he got a job as a miner in the Mzezet mine, he worked until 1991. After the 1991s, he started working in the administration of the Municipality of Durrës, he served until 1997 and after that, he returned to the Merchant Navy (the last captain of the transoceanic ship "Vlora"), until he left Albania for Italy, (illegally on a dinghy), where he currently lives for many years.
Since the 90s, in addition to various jobs, Maksim Rakipaj has devoted himself to writing, such as; poetry, prose, fiction or documentary, translations, etc., publishing several books, such as: 'The Prophet – Khalil Gibran', (translation from English 'Toena' 2003), '20 love poems and a song of sadness', (translation from Spanish, 'Toena' 2003), 'Alive after the shipwreck', (published by ISKK, 2014), 'Bukowski – poetry', (translation from English, 'ENEAS', 2015), 'Trilusa m'Tirône', ( translation from Italian, 'UEGEN', 2015), 'Anthology of Arabic-Persian Poetry' (English translations, 'UEGEN', 2015), 'The Complete Sonnets of Shakespeare', (English translation, 'ADA' 2016') , 'Survivor' (autobiographical novel, '2 East, 2 West' 2018), 'Nobelists – poetic anthology, (UEGEN 2019), 'Hymn of happiness' ('JOZEF' 2023), etc. From the creativity of Mr. Rakipaj, Memorie.al is publishing the book "Survivor", (published in 2022 by "JOZEF" Publishing House in Durrës, directed by Mr. Aurel Kaçulini), where he has described his life chronologically, where the part the main one is that of serving the sentence in camps and prisons, as well as various characters, his co-sufferers that he met in the communist hell, etc.
In the following days, Bashkimi also shows other feats of Izet P., how he met Franco, how he was dressed in an expensive suit, fancy shoes, coat, republican hat, the money he put in, how quickly he entered Franco's heart . Franko lost his mind, from the erudition of I...! In what language were they talking?! In Italian?! But we, who already know the level of his Italian, are wondering what the problem is with the ustalars of Izeti, what do they want to achieve with these professors?! Our mind goes that above, they are making a hole for Hysni Kapo. What do they have to do with us?! Bashkimi says at the beginning that I. had an order to confess something of his exploits, only to Aladdin Kapo, and Aladdin is the son of Hysni's older brother. Aladdin was introduced to I., as we planned together. He told I. that he is with me out of trouble and that he doesn't open up to me for anything.
From the Aladdin conversations, - I. it was understood that after I., it was the hand and opinion of our investigators, especially the head of the Internal Branch of Durrës K. Sh. and our investigator S. S…! We knew that K. Sh. was Kadri Hazbiu's brother-in-law. We were afraid. From conversations with high-ranking convicts, we have learned what to expect from an investigator of this type. Under the torture of Enver's butchers, a person is ready to affirm anything, a kind of experience we have tried ourselves. Leave then the psychological torture, the threats they make, for the treatment that awaits our families. How about teaching this IP a good lesson? We have the opportunities, we have a lot of friends here, who are ready for this. We leave this possibility aside.
IP, was arrested at the border, together with his wife, when he was trying to escape, he was sentenced to 25 years and his wife 15 years. Who knows what they promised him...?! As for the meeting with Minister Agron Tafa, it is clear to us now that it is completely fabricated, like all the others. How can we do it?! Let's wait until the dwarf named IP concocts something against us, the criminal K. Sh?! Aladdin falls short. One day he says to me:
- "Listen, I started some letters upstairs, about this story. I wrote to Enver Hoxha, Mehmet Shehu, Rrapi Minos and Abaz Brataj, who are the Prosecutor and Deputy Prosecutor General. I didn't say anything to you, I was afraid you wouldn't stop me. I touched on the history of IP, in two words. I wrote to let us carry out the punishment they have given us, no matter how heavy and undeserved this punishment is. I wrote that someone is playing on our backs, that... What do you mean, I made a mistake?!
- "Wrong or right, I can't tell you, Aladdin. However, you had nothing else to do. With that letter, you ruined the plans of K. Sh. with friends, but I will be the first to experience it. As Hysni's grandson, I don't believe you will be bullied anymore. Don't worry, you did the right thing. If we were to drag it out even more, we would risk being beaten up, and we would have to admit that we were also Japanese agents in World War II..."!
…Pa kaluar dhjetë ditë, më afrohet pa u ndjerë, tellalli i kampit të Ballshit dhe më pëshpërit në vesh, se dikush kërkon të më takojë: “Shpejt, kështu si je, hajde me mua”! Kam kohë sa t’i them Aladinit, që më kërkojnë. Aladini u pre në fytyrë. Shkoj pas tellallit. Na hapin derën e vogël te porta e kampit dhe aty më pret një polic: “Hajde me mua”! Bëjmë nja dhjetë metra dhe troket në një derë. Hapet dera. Në një zyrë të madhe, ku është vetëm një tryezë me telefon sipër dhe tri-katër karrige, më pret buzagaz, krimineli Kapllan Shehu…”!
– “Eja Maksim. Me shëndet si je? Nga familja të kanë ardhur në takim? Ulu, ulu aty në karrige”, – ndërsa vetë, ulet ndonjë metër më larg.
– “Mirë, faleminderit zoti Kapllan. Po, më kanë ardhur nga familja dhe janë mirë”.
– “Më bëhet qejfi. Më bëhet qejfi që edhe me shëndet të shoh mirë. Hë, ç’na thua? Je ambientuar këtu në Ballsh? Se ka edhe Spaç, ka edhe Burrel, ë, e di apo jo? Ka edhe internim për familjet tuaja. Ke dëgjuar për një fshat, që i thonë Luf, andej nga Puka? O nëne, nëne, të keqen e Spaçit…! Por ne mendojmë, se sado që ju gabuat, nuk duhet t’ju hedhim poshtë, prandaj edhe nuk ju dërguam në Spaç a në Burrel, sepse partia, ju quan bijtë e saj. Por ju, duhet ta meritoni besimin e partisë, Maksim. Me ty dua të flas hapur, pa doreza. A do ti, Maksim Rakipaj, të punosh për Sigurimin e Shtetit? E dua shkoqur, po ose jo, si burrat”?!
– “Jam shumë i emocionuar zoti Kapllan, nuk më besohet. Vërtet e keni”?! – hyj në rol menjëherë, duke m’u dridhur zëri…!
– “Mos më thuaj zotni. Këtej e tutje do jemi kolegë, shoku Maksim. Pra, je dakord domethënë”?!
– “Sigurisht që jam dakord, shoku Kapllan! Më thuaj vetëm kur do të filloj, si do dal nga burgu, kur, çfarë duhet të bëj, ku do të shkoj? T’u them nga shtëpia që do lirohem”?
– “Avash, avash…! Kush tha që do lirohesh ti tak-fak?! Prit njëherë, vetëm një vit e ca ke bërë. Ohuu, ka dava Janina! Nuk e di a më kuptove, apo tall bythën me mua?! Po ta sqaroj edhe një herë, që të kuptohemi. Sigurimi i Shtetit, i ka njerëzit e tij kudo. Edhe jashtë shtetit, edhe nëpër ndërmarrje, edhe në ushtri, kudo. Edhe në burg. Me që më the që je dakord të punosh me ne, hajde fillo, që tani. Më thuaj, çfarë të shqetëson ty?! Po Aladinin? Po të tjerët? Ke plot për të thënë. Hajde, jepi, se po të dëgjoj”.
– “Tani fole hapur zoti Kapllan. Domethënë, ti do që unë të bëhem një copë spiuni jot, si filani dhe filani, apo si ai haleja, që më lajmëroi të vija këtu…?! Harroje që unë mund të bëhem si ata, unë të tradhtoj shokët e miqtë e mi të vuajtjeve dhe ti me shokë, të merrni dekorata. Përgjigja ime është: JO. A mund të largohem tani”?
– “Si ta kesh qejfin. Nga anët tona thonë: ‘Shëndoshë manastiri, se kallogjerë ka plot’. Vetëm…mos kujto se mbyllet me kaq. Do bëhesh pishman që ke lindur, po të them. S’ke faj ti, s’ke parë ç’do të thotë hetuesi, nga ajo specialja…! Po do ta kem merak vetë këtë gjë, do ta provosh shumë shpejt edhe ti. Dhe kur të dalësh, po dole gjallë ndonjëherë nga burgjet, ku do gjesh tët’atë, nuk do gjesh tët’ëmë, ku do gjesh një motër, s’ke për të gjetur vëllanë, mbaje mend mirë! Mbushu”!
Ngrihem nga vendi dhe kap dorezën e derës. Ul dorezën dhe, para se të dal, i them:
– “Pres çdo gjë prej jush. E di se ç’të bëni ju. Kështu e vratë xhaxhanë tim, Hysenin. Me mua bëni ç’të doni. Deri tani kam jetuar, si më ka dashur qejfi, punë e madhe po më vratë, keni vrarë edhe më të rinj se unë. Vetëm mbaje mend! Po cënove njerëzit e mi, mjerë ti! Do të të rrjep me duart e mia dhe po të kesh vdekur, do të vi të të dhjes mbi varr”!
E lashë të shtangur dhe dola. Nuk shihja nga sytë, më dridhej trupi nga nervat. Polici, që rri te dera më foli:
– “Ku vete, andej është lavanderia. Këtu, nga e djathta ec”!
Hyra në kamp. Aladini më priste gjithë merak.
– “Ai muti, Kapllani ishte”.
– “Ika Makso, tani po më pret mua. Më prit këtu, se vetëm një minutë punë kam dhe erdha”.
Edhe Aladinin, e pret me atë maskë buzagazi: “Hë, si je? Top qenke me shëndet, mos u qaj”.
– “Pa më thuaj njëherë ti, Kapllan Shehu, pse më ke thirrur?! Nuk besoj se të plasi bytha, të më shohësh si jam me shëndet. Tani ik andej nga ke ardhur dhe sa të jesh gjallë ti dhe kush të ka urdhëruar që të vish këtu, prisni hakmarrjen time. Në burg e keni vendin ju dhe jo unë me shokët e mi. Kaq kisha dhe mos të ta shoh më surratin”.
Pas një jave më transferuan në Spaç. Ishte korriku i vitit 1979. Me Aladinin u ritakova në Qaf-Bar, në dhjetor ’82.
Kam njohur disa bashkëvuajtës, të cilët kishin përfunduar në burg, për shkak të dashurisë. Pikërisht. Për dashurinë! Dikush donte të arratisej, për të shkuar mbas gruas në Rusi, a gjetkë…e dënuan 25 vjet. Një vajzë e re u dashurua pas tij, në sallën e gjyqit. Vëllezërit i kishte anëtarë partie. E përzunë nga shtëpia. Vuri kurorë në burg, me të dashurin e saj. E priti jo pak, por plot 25 vjet. E persekutuar, e internuar, e përfolur dhe e braktisur nga të gjithë. Kur u lirova, i gjeta të dy bashkë, nuk ishin më të rinj si para 25 vjetësh, por më ngjanin aq të bukur që të dy…! Në vitin ’92 i takova përsëri, sapo ishin kthyer nga Moska. Kishin shkuar që të dy, për të takuar gruan e parë të tij, rusen e bukur, bashkëshorten e dikurshme…!
Në Spaç u njoha me A.R., dibran. Kish mbaruar në Sorbonë, për letërsi. Shkëlqyer, medalje ari, nga të rrallët student, që e meritonin. Temë diplome, pat zgjedhur një studim për Migjenin, juria franceze mbeti gojëhapur. A., kishte jetuar disa vjet në Paris dhe ishte integruar plotësisht, në jetën pariziene. Kishte zënë edhe një të dashur franceze, po e quajmë Irenë. E bukur dhe e pasur Irena.
Daja i saj, pronar i një rrjeti televiziv me emër, pat bërë edhe ndonjë emision për letërsinë shqipe, ku i ftuar kryesor, ishte shqiptari i talentuar…! “Më thoshte gjithnjë daja i Irenës: – Sa të mbarosh, e ke të garantuar punën në TV”! Por nuk qe e lehtë. Sado që A. ruhej të mos e merrte vesh asnjë student tjetër shqiptar, ambasada kishte rrjetin e saj të informatorëve, midis studentëve. Një herë në javë, të gjithë studentët shqiptarë, ishin të detyruar të mblidheshin në ambasadë. A., pat mbaruar shkëlqyeshëm studimet dhe priste të tërhiqte edhe medaljen e artë, që pat fituar.
Por kishte bërë një gabim të rëndë: “…i qenë errësuar sytë nga shkëlqimi i rremë i borgjezisë franceze”! (Kjo ishte akuza për A.) dhe kishte bërë martesë zyrtare me Irenën. Studentët spiunë, e patën bërë punën e tyre. Ambasadori lajmëroi qendrën: “Armiku po na merr djemtë”! Dy ditë para se të merrte diplomën, A., merr një telegram urgjent nga Shqipëria: “Babai shumë rëndë, stop nisu urgjent, që ta gjesh gjall,ë stop”. Para se të nisej u takua me Irenën. Duke dyshuar për ndonjë kurth të mundshëm, i tha: “Nëse nuk kthehem më dhe nëse nuk lidhemi dot me telefon, dije se jam në burg, ose i vdekur”! E donte shumë babën e vet dhe nuk mund të mos i përgjigjej, thirrjes nga familja.
Në Rinas, për çudi, e priste vetë babai. Turivarur i thotë: “Të nisi partia në Francë, për të studiuar dhe jo për të shkërdhyer kurvat e Francës, edepsëz! Na nxive faqen, para partisë! Turp të kesh”!
“Po unë studiova, baba, mora medalje ari”!
“Fshi bejthën me diplomën, tani”!
Të gjitha tentativat për të folur me Francën, ishin të kota. Ishte viti 1974. Miqtë e babait, i siguruan një takim me Ramiz Alinë. Pyetjes së Ramizit; “Pse u martove në Francë”?! A. iu përgjigj, me naivitet: “Kushtetuta, nuk e ndalon martesën e shqiptarëve me shtetas të huaj, shoku Ramiz. Si student e nderova vendin, me medalje ari. Si djalë i ri, u dashurova me Irenën… Nuk e kuptoj, ku është faji që kam bërë unë”?!
Familja e Irenës, kishte miq të fuqishëm në Paris. Ata ndërhynë deri te presidenti francez i asaj kohe, z. Valeri Giscard d’Estaing. Presidenti francez, i dërgon një letër miqësore, homologut të tij shqiptar, Haxhi Lleshit…! Xhikja i shkretë, që partia e detyroi të divorcohej në pleqëri, merrte rrogën kot si president. Letrës së presidentit francez, ata që drejtonin dhe komandonin çdo gjë, madje edhe jetën private të cilitdo, i kthyen këtë përgjigje: “Z. d’Estaing, ju informojmë z. President se A., ish student në Sorbonë, është një Don Zhuan. Ai tani bën të njëjtën gjë edhe në Shqipëri, si njeri i pamoralshëm që është. Madje, refuzon të vijë në Paris, për të tërhequr diplomën… etj., etj.”!
Rezultat i menjëhershëm i asaj letre, ishte arrestimi dhe dënimi tetë vjet burg, për agjitacion e propagandë. Sot A., jeton në Francë, kam shumë vite pa e parë…!
Nga miqtë e parë që zura në Spaç, ka qenë Zydi Morava, prej tij njoha edhe Hiqmet Myzyrin, Islam Spahiun, e plot të tjerë. Janë shumë. Njoha edhe G. H., një ish kampion i njohur boksi në Durrës, në vitet ’60-të. Kur ishte i ri, e mbaja mend turbull, një djalë më tepër se simpatik, i fuqishëm, për 8 vjet rresht kampion kombëtar, në sportin e tij dhe më pas trajneri në një ekip sporti të rëndë, në rrethin e Durrësit. Shkëlqeu edhe atje. Një ekip i padëgjuar dhe në kategoritë e ulta, në sajë të punës së tij, doli në kategorinë e parë dhe shumë shpejt, edhe kampion i vendit.
Ishte i zoti G., veç sportit merrej edhe me punime private në dru, mobilieri, etj. Fitonte mirë. Ra në dashuri dhe u martua me një vajzë bukuroshe, që i dha dy vajza. G. e adhuronte të shoqen dhe vajzat. Me gruan sillej gjithnjë, edhe pas disa vitesh martese, si në ditët e para të dashurisë. Nuk linte që t’i mungonte gjë asaj, kurrë nuk e kish ngritur zërin, i fliste gjithnjë vetëm me përkëdheli. Një qëllim kishte: ajo dhe vajzat e tyre duhej të ishin përherë të lumtura. I lumtur ishte dhe vetë G., nuk i mungonte asgjë.
Gjendja ekonomike e tyre ishte më se e mirë, dy vajza si yll dhe një grua e bukur që e dashuronte çmendurisht. Ç’duhet më tepër, për të qenë i lumtur?! Shëndeti, paratë, dashuria… të gjitha i kishte me të tepërt…! “I lutesha zotit, vetëm jetë të na jepte, që ta jetonim sa më gjatë ëndrrën tonë të bukur, o Maks”, më thoshte i miri, i paharruari G…! Por nuk qe e thënë. Një ditë, u kthye para kohe në shtëpi, 3 orë para orarit të zakonshëm. Hapi derën… dhe gjeti gruan e tij, në shtrat me një tjetër.
Nuk foli asnjë fjalë, nuk bëri asnjë gjest. Mbylli derën dhe doli për të mos u kthyer më atje. Gjeti një vend tjetër, për të fjetur. Divorci u bë shpejt, G. nuk pati asnjë kërkesë a pretendim, ndaj ish-bashkëshortes. Nuk e akuzoi për shkelje kurore, thjesht; “mospërputhje karakteresh”. Filloi alkoolin, që e pat quajtur gjithmonë; armik të vetin. Dehej çdo ditë, që në mëngjes. Netëve, mezi gjente rrugën, për t’u kthyer në kthinën e tij. Kur dehej, vetëm këndonte, këngë ruse dhe italiane… dhe qeshte e bënte shaka, me të gjithë. Nuk zihej kurrë. Jo pse ia kishin frikën grushtit të tij me nam edhe jashtë vendit, por sepse, të gjithë e donin dhe e respektonin…! “Më thoshin të gjithë: mos pi se do shkatërrosh veten…! e si të mos pi?! Kur vetëm i dehur jetoj dhe mund të këndoj… dhe mund të bëj dashuri? Ë? Ik pirdhuni të gjithë, iu thosha, ju s’merrni vesh nga jeta”!
Një ditë të bukur ndodhej në bufe “Ylli”. Sapo i erdhi në tavolinë një dopio raki që porositi, i afrohet një civil dhe i thotë në vesh: “Dil një minutë jashtë, se të pret një shok”! Jashtë e priste makina e Degës, për ta arrestuar… “më mbeti merak, ika pa e pi edhe atë dreq dopio dhe e pata parapaguar”! Trupi gjykues, kërkoi 4 vjet burg. “Po çfarë trupi gjykues jeni ju, more? Si e dënoni tjetrin pa faj? Bëtë llo-llo-llo, dy sahat, dhe nuk vërtetuat asnjë akuzë! Ju jeni TRAPI gjykues, jo trupi gjykues”!!
For insulting the raft, I'm sorry, the jury, they added two more years. They sentenced him to 6 years. They sent him to Spaç, to serve his sentence. There he fell ill, one of his legs began to atrophy and he began to limp. Earned a disability report, for underground. The help that his mother sent him, from Tirana, from her pension, was few. He could not allow himself to beg cigarettes from others...! He persistently asked to work underground and was allowed. He always worked with a shovel underground, always in a group, with Llambi Gjideden. And so, dragging one leg, he worked like a horse. He always received more than 1,500 old lek every month. In the last few months, before he was released, he caught a cold. He could no longer work underground. Together with Visar, we took it to eat together, with the help that our families sent us. We served him in turn, taking him to bed, some coffee, cocoa, or hot tea, until he was well and fully recovered.
He was released with the amnesty of '82. I ordered him to go meet my family. He went, hugged my parents and refused to drink, not even a glass of brandy...! "That got me inside me." When I was released, in '84, we met longingly. He was united with his second wife, with whom he had a son, who was his own copy. I can't say that they got along well as husband and wife. He worked in an enterprise in Shkozet. He became alcoholic again. He quit and started drinking alcohol several times, he also got a cure for that. He finally quit drinking, but became withdrawn. He avoided everyone. At the company, he asked to be sent to a construction site as far away from Durrës as possible. They sent him to the surroundings of Shkodra. There he killed himself; he was poisoned by drinking a liter of kocifos, around 1986. Before committing suicide, he wrote a letter explaining the reason for this action. He sent the letter to one of our friends from Spaçi, Fadil Hyka.
Even Llambi Gjidede died alone, abandoned, without being able to receive a single installment of compensation, which would have been enough to end his life as a man. And he died as he lived, call it what you will, but not as a man. In an alcove 2 x 2 m., near the cemetery of Durrës....! "To have me close, when they put me on the ground, Makso"! Memory.al
Lini një Përgjigje