FLASH
Shkruar nga Pamfleti
The bonus payment and promises to increase pensions may have influenced the outcome of the parliamentary elections in favor of the majority, but it seems unlikely that the latter is approaching a sustainable solution for reforming the social contribution scheme, which is facing the risk of collapse.
In the small yard of her home in Vaqar, Lirije Sina, 64, spends hours tending to several rows of vegetables that she has planted to save from her 9,900 lek pension.
"What should I do with that money first?" she asks, listing her medications, bills, and food, while revealing that she has recently started having problems with her blood pressure.
Her husband, 72, suffers from asthma and often needs medication that is not covered by the reimbursement scheme, another burden for the couple who live solely on their pensions. They say they can only afford a simple diet, as meat and fish are out of their reach, while the garden remains their only source of fresh produce.
Despite the difficulties, Sanija voted for the ruling Socialist Party in the parliamentary elections on May 11, lured by the distribution of bonuses to pensioners and promises of pension increases in the near future.
"We also received it in the spring and now we will receive a bonus again," said Lirija, adding that these payments are a great help for pensioners. "I don't have to hide it, I voted for these people," she added.
In November 2024, just 6 months before the parliamentary elections, the government announced the distribution of two bonuses worth between 10,000 and 15,000 lek to around 730,000 pensioners, at a cost of 163 million euros – a decision that critics describe as politically motivated and geared towards one of the largest voter blocs in the country.
“It is an electoral bonus,” says economist Selami Xhepa. “There is no question that the use of this financial instrument was intended for political use,” he added.
Premto Gogo, head of KRIIK Albania, an organization that has been monitoring the electoral process for years, says that the distribution of the bonus for pensioners was part of a series of decisions made at the end of 2024, the effects of which were felt during the election campaign.
“They were direct electoral decisions, they had a significant impact and definitely influenced the vote,” Gogo said. “But we cannot measure how much they influenced, because there are many mechanisms that have influenced and shifted the weight of the vote,” he added.
Election fraud
Në zgjedhjet parlamentare të 11 majit, Partia Socialiste arriti të merrte rreth 730 mijë vota, duke siguruar një mandat të katërt në krye të vendit dhe një epërsi absolute me 83 mandate në parlament. Analizat e ndryshme kanë sugjeruar se ndër kategoritë që e votuan më së shumti këtë parti ishin pikërisht pensionistët, duke ngritur pikëpyetje se një pjesë u joshën edhe nga bonusi që morën pak ditë para zgjedhjeve.
Qani Shino, ish minator që e gëzon pensionin prej vitit 2014, por që proteston prej vitesh për statusin e minatorit e konsideron bonusin e pranverës, si një hile për të mashtruar moshën e tretë para zgjedhjeve.
“Ai qe një bonus mashtrim për të marrë votat para zgjedhjeve, dhe patjetër ka ndikuar tek vota, se ai për vota e bëri”, thotë Shino, i cili i është bashkuar Lëvizjes Bashkë.
Edhe Klodian Muço, ekspert i ekonomisë dhe njëkohësisht profesor pranë Universitetit Katolik “Zoja e Këshillit të Mirë”, i sheh premtimet në fushata elektorale dhe sidomos bonuset si instrumente që synojnë të ndikojnë në rezultatin elektoral.
Ai kujton se fjala bonus, nga latinishtja, do të thotë të japësh një shpërblim për një performancë të mirë, dhe ngre pikëpyetje se për çfarë arritjeje po shpërbleheshin pensionistët.
“Bonusi është premtim elektoral,” tha ai. “Në gjykimin tim, e vetmja ‘performancë’ e pensionistëve në maj ishte të jenë më dashamirës, ose ta shihnin me më shumë optimizëm partinë në pushtet”, shtoi Muço.
Neni 91 i Kodit Zgjedhor, i ndryshuar me marrëveshje politike në vitin 2020, parashikon se “katër muaj para datës së zgjedhjeve deri në formimin e qeverisë së re, ndalohet propozimi, miratimi ose nxjerrja e akteve ligjore ose nënligjore, të cilat parashikojnë dhënien e përfitimeve për kategori të caktuara të popullsisë, të tilla si aktet që parashikojnë rritjen e pagave, pensioneve, mbështetjes ekonomike apo sociale, uljen ose heqjen e taksave, vendosjen e amnistive fiskale, privatizimin apo dhënien e pasurive, të shpërblimeve – përveçse kur nisma kushtëzohet nga gjendje të fatkeqësisë natyrore”.
Sipas dispozitës ligjore, afatet ndaluese para zgjedhjeve parlamentare të vitit 2025 nisën më 11 janar, por ekspertë të zgjedhjeve thonë se KQZ-ja nuk duhet të kufizohej te një interpretim i ngushtë i ligjit.
“Ne kemi kërkuar që ligji të zbatohet në mënyrë domethënëse, që do të thotë të merren parasysh si vendimi, ashtu edhe efekti i tij,” tha Premto Gogo.
Të njëjtin qëndrim ndan edhe Gerta Meta, drejtuese e Shoqatës për Kulturë Demokratike.
“Si taktikë dhe si zgjedhje nga ana e qeverisë, patjetër që ka ndikim në zgjedhje,” tha Meta. “Pse nuk e jep këtë bonus pak më përpara ose pas zgjedhjeve?” pyeti ajo.
Karamele elektorale
Skema e pensioneve në Shqipëri prej vitesh përballet me vështirësi, si pasojë e emigrimit të fuqisë punëtore, ndryshimeve demografike dhe normës së ulët të kontributeve. Në këto kushte, ekspertët paralajmërojnë se çdo ndërhyrje duhet të jetë e menduar mirë dhe jo të përdoret për përfitime elektorale.
Selami Xhepa kujton se skema e bonusit për pensionistët ka qenë tradicionalisht një shpërblim i fundvitit, për të lehtësuar barrën e festave. Por, sipas tij, përdorimi i këtij subvencioni në prag të fushatës ka ndikuar drejtpërdrejt rezultatin zgjedhor. “Një karamele, kur të jepet në momentin që të lë ende shijen e ëmbël në gojë, sigurisht që ka efekt,” tha Xhepa.
Ai shprehet pak optimist edhe për rritjen e premtuar pas zgjedhjeve, duke theksuar se kostoja e jetesës është rritur ndjeshëm, çka e bën të papërfillshme edhe nëse premtimi realizohet. “450 euro e kanë që tani pensionin vendet e rajonit; qeveria jonë premton ta bëjë 400 euro pas katër vitesh,” tha ai.
Pensionistët shqiptarë vijojnë të jenë ndër më të keqpaguarit në rajon. Në fund të vitit 2024, pensioni mesatar në Shqipëri ishte rreth 196 euro, ndërsa në Mal të Zi është 450 euro; në Bosnje 340 euro; në Maqedoninë e Veriut 405 euro; dhe në Serbi 440 euro. Edhe Kosova ka rritur mbështetjen për këtë kategori, duke e çuar pensionin social në 120 euro dhe pensionin mesatar në 287 euro.
Eduart Gjokutaj, drejtues i ALTAX, një qendër që monitoron edhe premtimet e partive politike, mendon se politikat buxhetore të qeverisë mbeten të motivuara politikisht. “Buxheti vetë nuk merr vendime afatgjata, por afatshkurtra dhe me prioritet votën,” tha ai, duke shtuar se kjo nuk është hera e parë.
Duke iu referuar monitorimeve të ALTAX-it, Gjokutaj thotë se premtimet për pensionet nuk janë mbajtur asnjëherë, që nga qeveria Berisha, e deri te kryeministri Rama, i cili është në pushtet që nga viti 2013. Sipas të dhënave të organizatës, nga viti 2009 deri në vitin 2021, pensionet janë rritur me vetëm 36%, ndërsa premtimet e partive politike kanë qenë pothuajse trefish më të mëdha.
“Premtohet më shumë sesa ka mundësi, dhe më shumë sesa mund të përballojë buxheti i shtetit,” tha ai. “Sigurisht që ky bonus dhe premtimi për rritje e zbut pak pesimizmin te kjo kategori.”
Edhe ekonomisti Klodian Muço është i mendimit se partitë politike i fryjnë premtimet elektorale ndaj pensionistëve – një taktikë që, sipas tij, shpesh ka rezultuar e suksesshme.
“Besoj se pensionistët vërtet i besojnë premtimet, dhe premtimi i qeverisë i influencon,” përfundoi ai.
Politikë me pensionet
Pesë vite më parë, kur doli në pension, Shefqet Muça përfitoi një pension prej 28 mijë lekësh për 34 vite punë si makinist në hekurudhën shqiptare dhe 3 vite shërbim ushtarak. Së bashku me kompensimet dhe rritjet e përfituara ndër vite, ai aktualisht merr 34 mijë lekë në muaj. Bashkëshortja e tij nuk pati “aq fat”, duke u shpërblyer me një pension prej vetëm 13 mijë lekësh për 32 vite punë. Me këto të ardhura, Muça thotë se arrijnë të bëjnë një jetë modeste, por larg përmbushjes së nevojave të tyre.
“Po na ra ndonjë sëmundje, nuk dimë ku të përplasemi,” thotë ai.
Increasing pensions is among the most repeated promises of political parties and is repeated in every election campaign. The main promise of the Socialists in the May 11 election campaign was that the average pension would reach 400 euros and the minimum to 200 euros – a commitment that is being reiterated again these days.
Unlike during the campaign, when promises were more vague, this time the prime minister has been careful to specify that the objective will be achieved in 2029 and that the total cost will be 1.7 billion euros. He has stated that this year alone pensions will take up the "lion's share" of the budget, with 100 million euros for increases and 16 million euros for indexation.
Shefqet Muça remains skeptical about the pension increase and the new formula proposed by the government, but with prices rising every day, the retired former train driver says he welcomes any increase. “It’s not a big deal, but it’s something,” he says, adding that promises are repeated because “they want votes.” “Life is very expensive for us pensioners,” Muça added.
On the poverty line
Former miner Qani Shtino lives with his wife, who, after 42 years of contribution to the health system, benefits from a pension of 30 thousand lek. He himself suffers from a number of diseases, such as diabetes, hypertension and arrhythmia, and relies on reimbursed medications to cure himself, although he expresses doubts about the quality of the drugs.
“Where will my pension come from to eat, pay the bills and even buy good medicine?” he says discontentedly. “Only when the girls come do they take us out for a coffee,” adds Shtino, emphasizing that “for a parent to expect alms from a child is a crime.”
Like Qaniu, hundreds of thousands of pensioners in Albania live on the poverty line. The World Bank has calculated that the poverty line is $5.50 (about 457 lekë) per day, which on average comes to $165 (about 13,700 lekë) per month, an amount that in Albania is equivalent to a large portion of pensions.
As a result of high informality over the last three decades, many citizens who retire today do not have full years of work and receive a partial pension. In 2024 alone, 29,136 new beneficiaries were added to the pension scheme, but the average pension for this category remained low, only 17,013 lek per month.
Due to the rapid aging of the population and demographic developments, the country's pension scheme is struggling to survive. In the 1990s, there were four contributors to one beneficiary; currently, the ratio has fallen to 1.11 contributors to one beneficiary, indicating that the number of pensioners is growing much faster than the number of working years. According to experts, this makes the scheme unsustainable in the long term, despite possible interventions.
"In 2030, if we continue at this pace, we will reach a ratio of one contributor to one beneficiary," says Klodian Muço. "This means that the scheme is headed for failure," he adds./Reporter.al
Lini një Përgjigje