FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Seven years ago, when she was 13, Nora took a picture of herself in the mirror wearing gym shorts after basketball practice and shared the photo with her friends on the Snapchat social network. Then, a boy from another class at her school in Kosovo re-shared the photo – without her consent – and that's where the abuse began.
Attacked by older girls and sexualized by boys, 'slutshaming' spread from one social media platform to another.
"The shaming and targeting was a heavy burden, especially for a 13, 14-year-old child," Nora [fictitious name] told BIRN.
Nora agreed to speak after answering an online questionnaire published by BIRN about slutshaming – a phenomenon defined by the European Institute for Gender Equality, EIGE, as “the stigmatization of women and girls based on their appearance, availability sexual orientation and actual or perceived sexual behavior".
While drinking mint tea on a cold December afternoon in Pristina, Nora revealed that the harassment had resumed, this time on TikTok. A separate account with over 3,300 followers and 96,000 likes had taken photos of her and her boyfriend from their social media profiles and reposted the same as video clips accompanied by disparaging comments.
By February, the account in question had 142 videos, garnering over eight million views, many of which targeted girls and women from Kosovo, including Nora and her friends.
Through content analysis on TikTok and interviews with experts, BIRN has discovered that TikTok is being used across the Balkans as a platform for shaming/humiliating women and girls involved in everyday activities, such as taking photos, videos , or dance.
In just a few weeks, BIRN discovered 427 videos with 'shameful' content uploaded between September 2020 and November 2023 targeting girls and women. These videos are distributed across Kosovo, Albania, Bosnia and Herzegovina, Croatia, Montenegro, North Macedonia, Serbia and Slovenia. Together, they have over 30 million views, each attracting numerous abusive comments, ranging from dozens to hundreds.
None of the eight countries analyzed have specific laws that treat cyberbullying as a separate criminal offense. Consequently, incidents of slutshaming should be dealt with under existing criminal codes, such as those dealing with gender-based hate speech, stalking or the unauthorized distribution of someone else's photographs.
At the end of October, the European Parliament's committee on women's rights and gender equality advocated for the inclusion of this phenomenon in legislation dealing with hate speech and hate crimes. Among the eight countries analyzed in this report, only Croatia and Slovenia are members of the European Union.
Altin Hazizaj, executive director of the Center for Children's Rights in Albania (CRCA), an NGO dedicated to combating cyber violence against minors, told BIRN that the first reported case of slutshaming on the platform , 'I Safe' had happened on YouTube in 2016. However, TikTok has since become the dominant platform for such incidents.
According to Hazizaj, "The more popular the platform is, the more there will be cases of 'slutshaming' and online sexual violence against children." He noted that often, the perpetrator knows the victim and the goal is to control them.
Despite attempts to reach out, TikTok did not respond to requests for comment.
When everyday activities attract abuse
The material identified by BIRN contains photographs or videos featuring women and girls doing ordinary, everyday activities, either online or in person, such as dancing, singing, socializing or following social media trends.
In many cases, these individuals have been subjected to humiliation and derogatory language from other users who posted comments.
One of the videos analyzed by BIRN featured Nora and her friends participating in a TikTok trend. This video was redistributed without their permission and accompanied by personalized insults directed at each girl in the video. The offensive language continued in subsequent comments.
"Every time we report it, the account is not closed", says Nora. "It was different with Instagram because usually, we could shut down accounts after some people reported them."
Across the border in Albania, a woman with over 1,000 followers and 75,000 views on TikTok repeatedly targets public sector workers, claiming they use sex to advance their careers.
BIRN identified six videos showing unidentified women dancing in nightclubs.
Fine line between virtuality and reality
Experts and victims claim that 'slutshaming' can cause serious damage to the mental health of those targeted.
On February 12 of this year, the Albanian police announced the arrest of a 39-year-old man, as he allegedly "caused the suicide" of a 27-year-old woman.
According to the police statement, "this individual is suspected of having shared an intimate photo (on TikTok) of the 27-year-old woman, who then jumped from a 4th floor terrace, due to this incident" is suspected of having died from his wounds. "
After that, local media republished the photo, prompting backlash from women's rights organizations.
Vetëm një muaj më parë, një tjetër grua në Shqipëri, 41-vjeçarja Bedrie Loka, ndërroi jetë tragjikisht pasi kishte pirë një lëndë helmuese.
Fillimisht, vetëvrasja e saj u ndërlidh me përmbajtje përçmuese në TikTok drejtuar Bedrie Lokës përmes një llogarie të zbuluar më vonë nga media që ishte krijuar nga kushërira e saj.
Mirëpo, disa ditë më vonë, bashkëshorti i Lokës, Xhemali, u arrestua nën dyshimin se “ka shkaktuar vetëvrasje”. Mediat vendase transmetuan video, të regjistruara nga fëmijët e tyre, ku Xhemali e keqtrajtonte gruan e tij; raportet përfshinin deklarata nga fëmijët që tregonin se babai i tyre kishte bërë kërcënime të shpeshta kundër saj.
Bind Skeja, drejtor ekzekutiv i Qendrës për Informim dhe Përmirësim Social me seli në Kosovë, e cila i trajton shqetësimet e shëndetit mendor, thotë se ndikimi i ‘slutshaming’ ose i formave të tjera të dhunës me bazë gjinore në shëndetin mendor mbetet i njëjtë, pavarësisht nëse ajo ndodh online apo offline.
“Individët që mendojnë për vetëvrasje zakonisht e gjejnë veten në situata ku nuk e perceptojnë asnjë shpëtim,” shpjegon Skeja dhe shton se barra e gjetjes së zgjidhjes shpesh bie mbi viktimën, ndërsa duhet të jetë përgjegjësi e shoqërisë dhe profesionistëve të shëndetit mendor.
“Ne duhet të marrim masa proaktive kundër autorëve; puna e shëndetit mendor duhet të punojë drejtpërdrejt heqjen e faktorëve të rrezikut.”
Një i anketuar në pyetësorin e BIRN, një individ jobinar (i papërcaktuar në aspektin gjinor) nga Maqedonia e Veriut, zbuloi se turpërimi konstant kishte çuar në “depresion, ankth, një rreth vicioz të marrëdhënieve të pashëndetshme romantike dhe trauma”.
“Isha në shënjestër në rrjetet sociale me foto të konsideruara ‘provokuese’, të cilat u shpërndanë gjerësisht, duke përfshirë edhe mediat online, veçanërisht kur isha i përfshirë në një lëvizje studentore në vendin tim në atë kohë”.
Nora, e cila u vu në shënjestër për herë të parë kur ishte 13 vjeçe, thotë se familja e saj e mbështeti atë, mirëpo familjet e shoqeve të saj, shpesh, nuk kishin një qasje të njëjtë.
“Shumë vajza që njoh, që kur familjet e tyre morën vesh për turpërimin, kanë qenë nën kontroll të fortë prindëror dhe shëndeti i tyre mendor është përkeqësuar,” thotë ajo.
Në asnjë nga tetë vendet e mbuluara nga ky artikull, ‘slutshaming’ ose bullizimi kibernetik nuk klasifikohet si një vepër penale e veçantë, por ato mund të trajtohen sipas legjislacionit ekzistues që ka të bëjë me vepra të tjera.
Megjithatë, autoritetet shpesh marrin masa vetëm atëherë kur bëhet tepër vonë.
Më 19 shkurt, Ministri i Brendshëm i Shqipërisë Taulant Balla u takua me Drejtorin e Politikave Publike dhe Marrëdhënieve me Qeverinë për Evropën Qendrore dhe Lindore të TikTok, Jakub Olek, për të kërkuar një pikë kontakti të caktuar për policinë shqiptare dhe rritjen e monitorimit të përmbajtjes në gjuhën shqipe.
Pas vetëvrasjes tragjike të Lokës, ministri shqiptar i Drejtësisë Ulsi Manja përdori Facebook-un për ta nxitur shoqërinë shqiptare që t’i përgjigjet bullizimit kibernetik, duke thënë: “Duke filluar nga fëmijët dhe familjet tona, ne nuk duhet të presim një viktimë tjetër si Bedrie Loka; si komb, duhet t’i rishikojmë ligjet.”
Hazizaj vuri në dukje se ligjet mund të rregullohen “lehtësisht”. Megjithatë, në shumë raste, “institucionet nuk mund të mbrojnë për shkak të kufizimeve në burimet njerëzore, gjë që zvogëlon më tej besimin tek institucionet”.
Nora shton për BIRN se në situatën e saj, të paktën gjashtë persona kishin tentuar t’i raportonin postimet abuzive në policinë e Kosovës. Megjithatë, përgjigja mbeti e njëjtë: “Adresat IP të pronarëve të llogarisë nuk mund të gjurmohen pa kontakt të drejtpërdrejtë me llogarinë.”
Gjuha e urrejtjes që e targeton gjininë ose orientimin seksual trajtohet në kodet penale të Malit të Zi, Maqedonisë së Veriut dhe Kosovës. Kodi penal i Shqipërisë trajton vetëm gjuhën e urrejtjes bazuar në orientimin seksual. Në Mal të Zi, kodi penal e pranon gjuhën e urrejtjes që e targeton gjininë ose orientimin seksual vetëm si faktorë “rëndues”.
Në Maqedoninë e Veriut, Nikola Prokopenko, këshilltar shtetëror në ministrinë e drejtësisë, deklaroi se parlamenti e kishte rishikuar Kodin Penal në shkurt të vitit 2023 për ta kriminalizuar ‘bullizmin kibernetik dhe dhunën me bazë gjinore’ nën vepra të tilla si ‘Rrezikimi i sigurisë’, ‘Përndjekja’, ‘ Ngacmime seksuale”, “Shkaktimi i urrejtjes, mosmarrëveshjes dhe intolerancës kombëtare, racore ose fetare” dhe “Përhapja e materialeve raciste dhe ksenofobike duke e përdorur sistemin kompjuterik”.
Petra Cop, zyrtare e marrëdhënieve me publikun në ministrinë sllovene të drejtësisë, thotë për BIRN se “ngacmimi kibernetik përkufizohet në Kodin Penal si vepër penale e përndjekjes”.
Rolanda Stafa, koordinatore për të drejtat e informacionit në Ministrinë e Drejtësisë së Shqipërisë, thotë për BIRN se “legjislacioni penal nuk e trajton në mënyrë eksplicite bullizmin kibernetik si një vepër penale” dhe gjithashtu “nuk klasifikon vepra penale specifike bazuar në gjini”. Megjithatë, veprat penale si “Fyerja”, “Shpifja”, “Ndërhyrja e padrejtë në jetën private”, dhe “Përndjekja” janë të dënueshme edhe në “rastet e postimeve në internet, komenteve apo çdo formë tjetër që mund të cenojë dinjitetin dhe moralin e individë të çdo gjinie”, shpjegon Stafa.
Mali i Zi dhe Serbia e kanë kriminalizuar gjithashtu ndjekjen përmes ‘mjeteve të tjera të komunikimit’. Kosova në mënyrë të ngjashme e trajton këtë çështje nën shkeljen penale të Ngacmimit.
Cop, që e përfaqëson ministrinë sllovene, përmendi se “disa aspekte të ngacmimit kibernetik gjithashtu mund të bien nën veprën penale të detyrimit dhe veprës penale të kërcënimit, në varësi të rrethanave specifike të secilit rast”. Për më tepër, “për sa i përket dhunës me bazë gjinore, vepra penale e nxitjes publike të urrejtjes, dhunës ose intolerancës … edhe nëse kryhet përmes publikimit në mediat masive ose në faqet e internetit … është relevante,” thotë Cop në një përgjigje me email për BIRN.
Ministria kroate e drejtësisë thotë për BIRN se ngacmimi kibernetik mbulohet nga vepra të ndryshme penale të përshkruara në Kodin Penal Kroat, duke përfshirë kërcënimin, sjelljen ndërhyrëse, fyerjen, shpifjen, cenimin e privatësisë së një fëmije, nxitjen publike të dhunës dhe urrejtjes. Nëse krimi kryhet nëpërmjet “shtypit, radios, televizionit, sistemit kompjuterik ose rrjetit, në një mbledhje publike, ose në një mënyrë tjetër të qassshme për një numër më të madh njerëzish”, autori përballet me dënim më të rëndë, siç thuhet në një përgjigje me email nga ministria.
Ministritë e drejtësisë të Bosnje dhe Hercegovinës, Malit të Zi, Kosovës dhe Serbisë nuk i janë përgjigjur kërkesave për koment. Të katër vendet e kanë kriminalizuar ‘Publikimin dhe prezantimin e paautorizuar të teksteve, portreteve dhe regjistrimeve të tjetrit’.
Përveç kësaj, Kroacia dhe Mali i Zi e kanë kriminalizuar ‘Përdorimin e Paautorizuar të të Dhënave Personale’.
Sipas ekspertit ligjor Aleksandar Jokiq, as ligji në nivel shtetëror dhe as ligjet në nivelin e dy entiteteve të Bosnje dhe Hercegovinës nuk e njohin bullizimin kibernetik si një term specifik. Megjithatë, Jokiq shpjegoi për BIRN se “kjo mund të trajtohet përmes krimeve të ndryshme të përshkruara në Kodet [Penale]”. Jokiq shton se “i takon prokurorit të vendosë nëse çdo rast i bullizimit kibernetik do të ndiqet penalisht apo jo. Jo çdo akt i bullizimit kibernetik mund të përbëjë vepër penale.” Entiteti Republika Srpska i Bosnjës e ka kriminalizuar ‘publikimin dhe shfaqjen e paautorizuar të shkrimeve, portreteve dhe regjistrimeve të njerëzve të tjerë’.
Fisnik Xhelili, përfaqësues i OJQ-së ‘Mollëkuqja’ në Maqedoninë e Veriut, u shpreh se institucionet shtetërore “nuk po ndërmarrin veprime të mjaftueshme sepse rregulloret në sferën dixhitale nuk janë të përcaktuara qartë në vendin tonë, madje edhe aty ku ekzistojnë rregulloret, ato nuk zbatohen në mënyrë adekuate”.
Viktimat e dhunës me bazë gjinore me të cilat OJQ-ja e tij është në kontakt thonë se policia u ka thënë atyre që “thjesht të shkonin në shtëpi”, thotë Xhelili për BIRN.
“Jam më e lënduar nga komentet dhe mbështetja për abuzuesin”
Situata e vështirë e Norës ka ndikuar edhe te motra e saj më të vogël, e cila është përballur me bullizim në shkollë për shkak të përmbajtjes së TikTok që e ka në shënjestër motrën e saj.
Llogaria abuzive mbetet aktive në internet, duke vazhduar të marrë mbështetje nga ndjekësit e saj.
"What hurts me the most is when I see comments that spread rumours. "Instead of reporting the account for closure, they give it ammunition to continue it even more," she said.
“The account took a photo of my best friend from her social media and shared it along with a photo of a boy, praising that boy while making vile insults towards her. People in the comments support that post, but she doesn't even know that guy.”
Besarta Breznica, officer of the gender-based violence program at the NGO Kosovo Women's Network, says that "women and non-binary individuals are often victimized based on their clothing or behavior, perpetuating the culture of rape and stemming from a patriarchal mindset".
Indeed, Hazizaj from Albania tells BIRN that in many cases, they discovered that the perpetrators of the slutshaming were groups of boys who sexually harassed bullied girls in real life.
"It starts with shaming as a precursor to reaching these girls physically, often serving as a prelude to potential rape," he explains.
Breznica says that, in addition to the lack of a legal framework, "victims struggle to discuss this form of violence within the family and face even greater challenges in reporting it to the authorities".
Non-binary individuals who responded to BIRN's questionnaire revealed that they had not trusted their parents, legal guardians or any other family member.
"I was afraid that they would blame me; I didn't think they would understand," they told BIRN.
Skeja noted that while the content gets more reactions and interactions, victims often experience increased fear that their family might discover it, resulting in feelings of being "oppressed and pressured" about the footage they share. they initially perceived them as permissible.
According to Hazizaj, in most cases when the abuse constitutes a criminal offense, the victims are too scared to turn to the police.
"My father is going to kill me," he says many of them say. Without communication within the family, the victim bears the burden of bullying alone.
"It's not just online shaming, it's also in the family, at work and so on," he says.
Nora says she is afraid for the future.
"What worries me the most at this point is that it's happening constantly, currently on a larger scale," she told BIRN. "What will happen when I try to join the workforce and they see this content with just a simple internet search?"
"It is systematic, the same words, the same targeting, the same continuous humiliation." /BIRN
Lini një Përgjigje