FLASH
Shkruar nga Dashnor Kaloçi
Just as it had happened in 1949, when official Tirana immediately broke off and severed friendly relations with Josif Broz Tito's Yugoslavia, in 1956 with the Tirana Conference, when the Kremlin leadership denounced the crimes and cult of Stalin, or in 1961, with the final interruption of official relations with Nikita Khrushchev's Soviet Union, in 1979, on the occasion of the breakup of relations with the People's Republic of China, in order to forestall any unpleasant situation that could arise from the revival of the "class enemy", the Internal Affairs and State Security bodies significantly increased their vigilance and intensified their work, arresting, convicting and deporting hundreds of people, mainly from the "overthrown classes", who were expecting a change in the political situation in the country, since the senior leadership of the Albanian People's Party, headed by Enver Hoxha, had already left alone and without support in the international arena, as Mao Zedong's China had been since 1961, when it finally broke away from Moscow.
This, that is, the mass beatings, arrests and punishments of "declassed elements" and not only, is also evident from this archival document with the acronym "Secret" that we are publishing (which is being published for the first time), where only for the period 1977-1979, for a period of three years, the organs of the Dictatorship of the Proletariat, arrested and sentenced 110 young people (aged 14 to 25), all for political crimes. Not counting here, 310 young people of this age, who were "advised" by the State Security organs, as well as 30 others, who were "unmasked" in neighborhoods, schools, military units, or work and production centers.
This entire situation, which was summarized in an information report of the Ministry of Internal Affairs entitled; "On hostile and mischievous activity among young people, during the period 1977-1979", signed by Deputy Minister Feçor Shehu, was sent to the highest leadership of the Albanian People's Party, presenting the main leader, Enver Hoxha, and the other three secretaries of the Central Committee, Mehmet Shehu, Ramiz Ali and Simon Stefan, (Hysni Kapo had been dead for three months).
But, the situation reflected in that information report dated December 4, 1979, seems and most likely that, not only did Enver Hoxha not like it at all, but on the contrary, he was extremely irritated by the figures given by the Ministry of Internal Affairs (for arrests, sentences and internments), so much so that unlike other times, when Enver encouraged and congratulated them for the work done in combating hostile activity, this time he harshly criticized them, not only for the large number of people convicted, but went into detail about the accusations made against them, saying that; "window breakage should not be confused with agitation and propaganda", or; "a young man should not be punished for letting a cow loose in the cooperative's wheat plot", etc., etc.
In his response, addressed to Minister Kadri Hazbiu, in addition to the notes he has put from the beginning to the end of the information report, Enver Hoxha has also made a special response (dictating it to his secretary, Haxhi Kroi), where he has also spoken about specific names, as in the case of Professor Arif Gashi in the city of Shkodra, openly defending him, where he writes, among other things: "I do not know what Arif Gashi does, but I have read in 'Zëri i Popullit', articles against religion, against idealism, etc., prepared by him. If I am not mistaken, Arifi is a professor in Shkodra, precisely to teach philosophy and, when he explains this, he will also talk about idealistic ideologies, otherwise these are not fought"!
Just like for Arif Gashi, Enver Hoxha has reacted and made notes in that part of the information report, which talks about the arrest and sentencing of a group of young people in the city of Tirana, in 1978 (led by Valer Dyrzi, Viron Dume, Sokol Kiç Ngjela, Vladimir Beqir Balluku, etc.), where he asks for more information about them!
It is not known exactly whether this information report from the Ministry of Internal Affairs headed by Kadri Hazbiu, which "incited and exacerbated the situation", had any impact, highlighting in a way: "the hostility of the people towards the Party line", but it is a fact that, just four months later (April 26, 1980), Enver Hoxha made the decision and removed Kadri Hazbiu from the Ministry of Internal Affairs (which he had headed since 1953), giving him the portfolio of Minister of People's Defense, a post that had been held by Mehmet Shehu since 1974, whom Enver also seemed to see as having gained too much power!
While these are and remain only within the framework of assumptions (which need to be investigated, analyzed and elaborated further), for more about the report-information in question, which led to the "clash", or deep conflict between Enver Hoxha and Kadri Hazbiu, we can find out from the document in question.
Archival document with a report of secret information sent to Enver Hoxha by the Ministry of Interior
PEOPLE'S SOCIALIST REPUBLIC OF ALBANIA SECRET
MINISTRY OF INTERNAL AFFAIRS Copy No. 5
FIRST DIRECTORATE Tirana, 4.12.1979
No. 4777
L Ë N D A: Mbi veprimtarinë armiqësore dhe keqbërëse në radhët e të rinjve, gjatë periudhës 1977-1979.
SHOKUT ENVER HOXHA SHOKUT RAMIZ ALIA
SHOKUT MEHMET SHEHU SHOKUT SIMON STEFANI
Si rezultat i punës së gjithanshme e intensive që ka bërë Partia, organet shtetërore dhe organizatat e masave kundër kriminalitetit në tërësi, gjatë tre vjetëve të fundit, 1977-1979, në krahasim me periudhën 1974-1976, numri i personave në moshë të re, deri 25 vjeç, që janë arrestuar e gjykuar, është ulur në masën 26 %, ai i nxënësve dhe studentëve në 35.5%, i femrave 29.6 %, i anëtarëve të BRPSH-së 26.2 %.
Sipas llojeve të krimeve të kryera, gjendja paraqitet: me përjashtim të plagosjeve të rënda, për të cilat u janë dhënë për gjykim gjykatave të rretheve 28.6 % më shumë persona të këtyre moshave, për krimet e tjera janë dhënë më pak dhe konkretisht: për krime kundër shtetit 1 %, për përvetësim të pasurisë socialiste 6.6 %, për vjedhje të pasurisë së shtetasve 3.3 %, për vrasje me dashe 44 %, për krime seksuale 11.7 %, për grabitje 21.4 %, për qëndrim të pakujdesshëm në detyrë 35.8 %, për sjellje të padenjë në shoqëri 5.7 %, për krime kundër moralit 5 % dhe për krime të tjera, 60.6 %, më pak.
Sidoqoftë, pjesëmarrja dhe implikimi i personave të këtyre moshave në veprimtari armiqësore dhe keqbërëse (duke marrë parasysh edhe ata të dënuar nga gjykatat e lagjeve dhe të fshatrave, numri i tyre ka qenë në rritje), përbën një problem të mprehtë dhe mjaft shqetësues.
Mbi veprimtarinë armiqësore
Gjatë periudhës 1977-1979, për veprimtari armiqësore, janë arrestuar dhe dënuar 110 të rinj, demaskuar 31 dhe këshilluar 307. Aktualisht, nga radhët e elementit armik në moshë deri 25 vjeç, organet e Sigurimit ndjekin 22 çështje aktive, prej të cilëve 43.4 %, për agjitacion e propagandë, 23.7 %, për tendencë arratisje, 5.7 % për spiunazh, 16.3 % për përvetësim të pasurisë socialiste, etj. Nga studimi në tërësi i veprimtarisë armiqësore të zhvilluar gjatë viteve 1977-1979, nga radhët e të rinjve, rezulton se:
Së pari, ajo ka qenë intensive, e mprehtë dhe e shumëllojshme.
Në këtë drejtim, vazhdon të tërheq vëmendjen veçanërisht tendenca e arratisjes, për faktin se përveç 47 të rinjve që janë arratisur jashtë shtetit dhe mjaft të goditurve gjatë viteve 1977-1979, aktualisht por këtë tendencë, ndiqet një numër i konsiderueshëm personash në moshë të re. Problem përbën dhe agjitacion dhe propaganda armiqësore, si dhe disa prirje dhe përpjekje që janë vërejtur në radhët e të rinjve, për t’u grupuar e ndërmarrë veprime të organizuara. Këto kanë qenë më të theksuara tek disa të rinj në shkolla dhe qendra pune e, sidomos në qytetet kryesore të vendit: Tiranë, Shkodër, Korçë, Durrës, Elbasan, Peshkopi, Tepelenë, etj.
Me këto tendenca kanë qenë p.sh., grupi i disa të rinjve në qytetin e Tiranës, i kryesuar nga Valer Dyrzi, Viron Dume, Sokol Ngjela, Vladimir Balluku, etj., të zbuluar dhe goditur në vitin 1978, ku implikoheshin edhe mjaft të rinj të tjerë, të moshës 20 deri 25 vjeç. Këtë ishin futur në këtë veprimtari, qysh kur vazhdonin shkollën e mesme, duke u dhënë fillimisht pas jetës së shthurur, organizimi i mbrëmjeve me muzikë e kërcime dekadente etj., dhe duke kaluar pastaj gradualisht në aktivitet të mprehtë armiqësor, në formën e propagandës së ashpër në drejtime të ndryshme, e sidomos me objekt udhëheqjen e Partisë dhe të shtetit dhe shfaqjen e mendimeve për të kryer akte terrori dhe për t’u arratisur jashtë shtetit.
Karakteristikë është se këto grupe armiqësore të zbuluara dhe goditura gjatë këtyre 3 viteve, janë krijuar fillimisht me 2 – 3 vetë, duke u zgjeruar pastaj në 10 dhe më shumë persona, që kanë kaluar gradualisht nga aktet ordinere, në veprimtari të mprehtë armiqësore të shprehur në formën e agjitacion e propagandës dhe në mendimet e dëshirat për akte terrori dhe arratisje jashtë shtetit.
Në këto kushte, organet e Sigurimit të Shtetit janë përpjekur dhe po përpiqen të marrin masa të gjithanshme dhe të shpejta, për të kapur dhe parandaluar në kohë këtë veprimtari, në mënyrë që të mos lejojnë futjen dhe implikimin në të, të shumë të rinjve.
Së dyti: veprimtaria armiqësore e kryer nga të rinjtë, është inspiruar, nxitur dhe organizuar, nga armiqtë e klasës.
Nga mjaft çështje të ndjekura këto tre vitet e fundit, del se pas veprimtarisë armiqësore të të rinjve, fshihet dora e elementëve antiparti, e ish-klerikëve, e të deklasuarve dhe kontingjenteve të zbulimeve të huaja. Kështu disa nga komplotistët, sabotatorët dhe lidhjet e tyre, si Beqir Balluku, Kiço Ngjela, Hasan Dume, Todi Lubonja etj., prej kohësh kanë punuar dhe janë përpjekur që në veprimtarinë armiqësore dhe antiparti, të tërheqin dhe fëmijët e të afërmit e tyre.
Në Gramsh disa të rinj ishin futur në veprimtari armiqësore, të influencuar nga elementi antiparti, Fadil Spahiu, i cili u fliste atyre vazhdimisht për jetën e shthurur; në Berat fëmijët e disa kulakëve dhe ish-kulakëve, të inspiruar nga veprimtaria armiqësore që zhvillonin prindërit dhe të afërmit e tyre, u futën aq thellë në këtë veprimtari, saqë krijuan një organizatë kriminale, duke bërë plane për zgjerimin e saj dhe për të ndërmarrë bashkërisht akte të mprehta terrori dhe diversioni në Kombinatin e Tekstileve Berat; në Pogradec, sipas deponimeve të bëra në hetuesi nga një i pandehur, del se propaganda armiqësore që i bënte vëllai dhe e ëma, të cilët ishin arratisur dhe riatdhesuar, ai e kishte bërë objekt bisedash edhe me një grup të rinjsh; një i ri në Lushnje, i influencuar nga shprehjet e vazhdueshme armiqësore që dëgjonte prej prindërit të tij, që ishin të pakënaqur ndaj pushtetit në rreth, ndikohet dhe futet në rrugë armiqësore, duke përgatitur dhe shpërndarë fletushka me parulla armiqësore për përmbysjen e pushtetit popullor; një tjetër i ri në qytetin e Shkodrës, për shkak se kishte të kaluar të keqe dhe nuk iu dha e drejta e studimit, i nxitur edhe nga dy ish klerikë, përgatiti dhe ndau në festën e Reçit, disa trakte armiqësore.
Në minierën e Memaliajit, një i deklasuar së bashku me elementin antiparti, Miho Gjini, u shprehën “keqardhjen” disa të rinjve punëtorë të minierës, për gjoja jetën e vështirë që bëjnë dhe, nga ana tjetër, iu mburrnin gjoja jetën e mirë që bën rinia jashtë shtetit.
Në Shkodër, elementët antiparti Arif Gashi dhe Marsha Zefi, së bashku edhe me disa ish-klerikë, si Zef Hardhija, etj., me qëllime të caktuara, nëpërmjet kontakteve me disa të rinj, kryesisht të shkollave të mesme e të larta, fillimisht me biseda gjoja miqësore, duke u “qarë hallin”, se atyre nuk u jepej jepet mundësia të dëfrejnë e të argëtohen lirisht, janë përpjekurit t’i komprometojnë e t’i fusnin në veprimtari armiqësore; ndërsa në Korçë, agjenti i zbulimit jugosllav, Kiço Venetiku, që u godit në vitin 1977, me pretekstin e konsultimeve e të ndihmës për t’u mësuar gjuhë të huaja, grumbullonte të rinj në shtëpinë e tij dhe i përpunonte ata ideologjikisht, u fliste për idealizmin, për metodat metafizike të njohjes, për fenë dhe besimin që duhet të kishin ata në një fuqi të mbinatyrshme dhe, në mjaft raste, herë në mënyrë të kamufluar dhe herë të hapët, u fliste kundër Partisë dhe pushtetit popullor.
Në këtë rrethana, mbështetur në porositë e vazhdueshme të Partisë, organet e Sigurimit kanë tërhequr konkluzionet dhe po thellojnë punën për të zbuluar në kohë dhe goditur fort, në radhë të parë, elementin armik konsekuent, që përpiqet të tërheqë rininë në veprimtarinë e tij armiqësore, si dhe vetë ata persona në moshë të re, me prejardhje dhe qëndrim aktual armiqësor, duke shpëtuar nëpërmjet këshillimit personat që bien viktimë të kësaj veprimtarie.
Së treti: ashtu sikur veprimtaria armiqësore dhe keqbërëse në tërësi, edhe ajo në drejtim të rinisë, ka qenë dhe është e lidhur ngushtë me veprimtarinë armiqësore që zhvillohet nga jashtë.
Në këtë drejtim tërheqin vëmendjen sidomos ndikimet negative që ushtrojnë emisionet radio-televizive të stacioneve të huaja, që janë ndjekur dhe vazhdojnë të ndiqen në disa rrethe të vendit tonë, korrespodenca e literatura e huaj, turistët, vizitorët, shoferët, specialistët dhe pjesëtarët e grupeve të ndryshme kulturore-sportive, të ardhura gjatë kësaj periudhe në vendin tonë, etj., të cilët, me sjelljet dhe qëndrimet e tyre, direkt apo indirekt, janë përpjekur të kultivojnë e përhapur tek njerëzit tanë, në radhë të parë tek ata në moshë të re, frymën e liberalizmit dhe të shthurjes, të a politizimit dhe të degjenerimit borgjezo-revizionist, me pikësynim që të zgjerojnë radhët e bartësve të ideologjisë së huaj, për të hedhur këta pastaj në veprimtari armiqësore.
Nga ky ndikim më të prekshëm kanë qenë sidomos disa të rinj student, nxënës e punëtorë në qytetet kryesore të vendit, si në Tiranë, Durrës, Vlorë, Korçë, Elbasan, etj., në radhët e të cilëve janë evidencuar e ndjekur edhe më shumë të dhëna për veprimtari armiqësore. Kështu disa intelektualë të rinj të shkollave të mesme, jo vetëm që kanë lexuar dhe shpërndarë në rrethet e tyre shoqërore, literaturë të ndaluar e materiale pornografike, por kanë bërë edhe komente, duke mburrur e lavdëruar përfaqësuesit e artit dhe letërsisë dekadente të Perëndimit: disa të rinj të Institutit të Lartë të Arteve, imitojnë këngëtarët e huaj, disa të tjerë në Fakultetin e Gjuhëve të Huaja, kanë organizuar mbrëmje dëfrimi me muzikë dekadente të incizuara e me kërcime të shthurura. Ka dhe mjaft të rinj të tjerë, që në veshje, sjellje dhe qëndrime, përpiqen të imitojnë shijet e rinisë në vendet borgjeze dhe revizioniste.
Lidhur me sa sipër, organeve të Sigurimit të Shtetit, u del detyrë të evidencojnë më me kujdes këto influenca negative dhe të ngrenë më shumë probleme të kësaj natyre para organeve të Partisë, në qendër dhe në rrethe, me qëllim që, krahas forcimit vazhdimisht të punës politike-ideologjike me masën e rinisë, të merren masat e duhura, për të ngushtuar gjithnjë e më shumë, efektet negative të tyre.
II Mbi veprimtarinë keqbërëse
Gjatë tre vjetëve të fundit, 1977-1979, janë futur në veprimtari keqbërëse 8511 të rinj (14-25 vjeç), nga të cilët 4966 janë të dënuar penalisht nga gjykatat e rretheve dhe 3218, me masa administrative nga gjykatat e lagjeve dhe të fshatrave. Më e përhapur veprimtaria keqbërëse tek moshat e reja, sidomos vjedhjet e pasurisë socialiste e të shtetasve, qëndrimet e pakujdesshme në detyrë, sjelljet e padenja në shoqëri, krimet kundër moralit etj., kanë qenë në rrethet Tiranë, Elbasan, Durrës, Vlorë, Shkodër, Berat, Fier, Korçë e Krujë. Në Tiranë p.sh., vetëm gjatë vitit 1978, elementi nga moshat e reja zinte 53 % të të gjithë pjesëmarrësve në krime, pjesa dërmuese e të cilëve janë arrestuar dhe dënuar për krimin e përvetësimit të pasurisë së shtetasve e, kryesisht vjedhjet e biçikletave, të xhepave dhe banesave.
Shpeshherë këto krime janë kryer edhe në grupe të organizuara, siç është rasti i vjedhësit Neim H….., i cili së bashku me 4 të tjerë, kishte vjedhur 26 biçikleta, ai i grupit të kryesuar nga Budjon A….., që ju vërtetuan 12 raste vjedhjesh biçikletash, të cilat i shiste në rrethe të ndryshme të vendit, etj. Ndër personat me moshë të re që kanë kryer krime të ndryshme, krahas atyre me rrezikshmëri të theksuar shoqërore, siç janë përsëritësit dhe parazitët, problem mjaft shqetësues përbën implikimi në veprimtari keqbërëse i nxënësve të shkollave, për shkakun se gjatë tre viteve të fundit, 1977-1979, janë dënuar 2052 nxënës, ndër të cilët 356 me masa veprimtari keqbërëse edhe 1667 nxënës nën 14 vjeç.
Si rezultat i punës së pamjaftueshme që bëhet nga familja dhe shkolla, organizatat e rinisë dhe të pionierit, për edukimin e fëmijëve dhe të rinjve me dashurinë për punën dhe patriotizmin për të shërbyer atje ku ka nevojë, ka ende mjaft të rinj që kanë mbaruar shkollën tetë-vjeçare e të mesme, të cilët rrinë pa punë dhe nuk pranojnë të shkojnë në bujqësi, në minierë, në ndërtim dhe në sektorë të tjerë ku prodhohen të mirat materiale. Në disa shkolla të mesme, po kultivohet edhe koncepti i dëmshëm se: “edhe të mësojmë edhe të mos mësojmë, është njëlloj, pasi brezi i gjelbër na pret” (është fjala për sektorin e bujqësisë).
Krahas veprimtarisë armiqësore dhe keqbërëse, tek mjaft të rinj, sidomos në rrethet Tiranë, Elbasan, Shkodër, Gjirokastër, Krujë etj., megjithëse në një masë më të kufizuar, vazhdojnë akoma të shfaqen disa fenomene negative të paraqitjes së jashtme, modës ekstravagante, veshjes, flokëve të gjata, etj., që vijnë në kundërshtim me etikën tonë socialiste, si dhe sjelljet e padenja dhe të prishjes së rendit e të qetësisë. Në disa raste këto fenomene kanë marrë trajta të mprehta dhe kanë krijuar shqetësime.
I tillë ishte p.sh., rasti i tre të rinjve në Kombinatin e Tekstileve “Stalin”, i cili gjatë shfaqjes që jepte te Klubi i Kombinatit shkolla “Petro Nini Luarasi”, arritën deri në rrahjen e nxënësve, rasti i “tifozëve” të Tiranës në tren, kur po ktheheshin nga ndeshja me futbollit me Kavajën, që manifestuan akte rrugaçërie skandaloze, duke goditur qytetarët me gurë dhe duke thyer xhamat e trenit dhe orenditë e pajisjet e tij, ose akti i një grupi të rinjsh në Tiranë që, pa asnjë shkak, sulmuan nxënësit e shkollës së shurdh-memecëve, duke i goditur me grshta, gurë etj.
Tendenca, fenomene e shfaqje të tilla negative, janë manifestuar më shumë në klube, trotuare, lulishte, stadiume, kinema, teatër dhe në stacionet e linjave urbanistike, në autobusët urban dhe stacionet hekurudhore, ku mjaft prej këtyre të rinjve me këto prirje, në grupe të vogla, me flokë dhe veshje të çrregullta, duke qëndruar në këto vende, mbajnë qëndrime ofenduese ndaj kalimtarëve., ngacmojnë femrat, u flasin me fjalë banale, ose u hedhin bishta cigaresh, tallen me të moshuarit, etj.
Organet e Punëve të Brendshme, kanë tërhequr konkluzione dhe kanë përcaktuar detyra me qëllim që, krahas forcimit në tërësi të punës, për të zbuluar dhe goditur në kohë e thellësi veprimtarinë armiqësore e keqbërëse, të organizohet më mirë dhe bashkëpunimi ndërmjet tyre me organet e pushtetit, të Prokurorisë dhe gjykatave, si dhe me organizatat e rinisë dhe gjithë organizatat e tjera të masave, për një luftë edhe më efikase në drejtim të parandalimit të kriminalitetit në moshat e reja.
ZV. MINISTRI I PUNËVE TË BRENDSHME
FEÇOR SHEHU
Dokumenti arkivor me letrën e Enver Hoxhës dërguar ministrit të Brendshëm Kadri Hazbiu
PARTIA E PUNËS SHQIPËRISË
KOMITETI QENDROR
Nr. 7207 Prot. Tiranë, më 4.12.1979
MINISTRISË SË PUNËVE TË BRENDSHME
(Shokut Kadri Hazbiu)
K Ë T U
Më poshtë po ju transmetoj porositë që ju jep shoku Enver, në shkresën Nr. 4777, sekret, datë 4. XII. 1979, që i keni dërguar, ku bëhet fjalë mbi veprimtarinë armiqësore dhe keqbërëse në radhët e të rinjve gjatë periudhës 1977-1979. Mbi këtë shkresë, ai ka shkruar në adresën tuaj:
Shoku Kadri,
Ky raport, sidomos për rininë, më lë përshtypje se është shumë pesimist. Konkluzionet që nxirren aty, nuk janë kurdoherë të sakta, përzihet “thyerja e xhamave” me tendencën e arratisjes. Ruhuni nga konkluzionet e shpejtuara, nga “informatat” për agjitacion e propagandë. Duhen bërë dallime midis krimeve të rrezikshme, dhe atyre siç është akti që një i ri dënohet nga gjykata e fshatit, pse lëshoi lopën në grurin e kooperativës, (gjë që as këtë, nuk duhet ta bëjë dhe Partia duhet ta edukojë). Tifozlliku në stadiumet tona, nuk duhet të ekzistojë, prandaj Partia të punojë që t’i edukojë njerëzit, po kjo shfaqje nuk duhet të klasifikohet si “degjenerim”.
In other words, the State Security must be vigilant, track down and dictate enemies, while guarding against the tendency, that not every statement that does not sound good, be considered hostile. I do not know what Arif Gashi does, but I have read in "Zërin i Popullit", articles against religion, against idealism, etc., prepared by him. If I am not mistaken, Arifi is a professor in Shkodra, precisely to teach philosophy and, when explaining this, he will also talk about idealistic ideologies, otherwise these are not fought.
Or to judge and classify another teacher as an enemy for telling young students that; "we need to have fun too". This would be wrong. It is another matter when an element throws them onto the path of hooliganism, pornography, etc./ Memorie.al
Lini një Përgjigje