FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Tirana and Elbasan lead the list of the most polluted cities in Albania. The main source of air pollution is the construction sector, aging vehicles and heavy industry.
Volunteers of the "Green lungs for our cities" project in Albania have been on the ground since 2017 to monitor the air quality in Tirana, where there is the largest concentration of residents, buildings and vehicles. For the last three years, they have been continuously monitoring the air quality in Tirana, then extending to the cities of Elbasan, Durrës, and Shkodra through 1,200 different monitoring points.
Rodion Gjoka, environmental expert and member of the EU-funded project since its inception, says that all of Tirana is now polluted. "Every major intersection within the two or three main rings of Tirana is a 'hotspot' in terms of the generation of pollution coming from vehicles. The least polluted areas in the city are the areas where the rulers have chosen to live, i.e. 'Rolling Hill's' and the villages located on the outskirts of Tirana. All the rest who live in Tirana, and from the very fact of the topographical characteristics that Tirana has, which is located in a pit field, causes the pollution to accumulate and stay for a long period".
Sensitive above the permitted EU and WHO norms
In the findings made these years in Tirana, Rodioni and his team list as problematic nitrogen dioxide (NO2) that is emitted from the burning of fuels and PM2.5, a solid particle with a diameter of 2.5 microns that is mainly generated by the construction sector and combustion of fuel, which are significantly above the allowed rates of the EU and WHO.
"The main source of air pollution is the diffuse sources that generally come from the exhausts of cars moving around Tirana. In Tirana, over 200,000 cars move a day, most of which, and why this ratio has changed in recent years, are engines that are outdated, so they are Euro3, Euro4, there are also Euro5, Euro6, but most are outdated engines that do not burn until the end of the fuel. Then there is the quality of the fuels. No matter how good the engine may be, if the quality of the fuel is bad, surely many of the radicals or partial particles of the fuel molecule will be released as pollutants in the gas, and here are all the nitrogen dioxides, sulfur dioxides, lead and all other heavy metals which are suspended in the air. This is one side, and the other side, which in one way or another is diffuse, is also this big construction boom in Tirana, which affects the particles or solid particles suspended in the air, which are PM2. 5 and PM10.
These are generally inert materials, dust, sand, everything that has to do with the construction sector which is already diffuse unfortunately because we don't have a certain area where it is built in Tirana, but it is built everywhere" - says Olsi Nika, expert the environment from the Eco Albania association.
PM2.5, the particle that everyone avoids
Pollutants measured by the National Environment Agency are PM2.5, PM10, particles with a diameter of 10 microns caused by the construction industry, landfills, waste burning, sulfur dioxide, (SO2), which is emitted by burning fossil fuels and mineral melting, nitrogen dioxide, carbon monoxide (C0) emitted from incomplete combustion of fuels and benzene, emitted from burning coal and oil as well as aging car engines.
The National Environment Agency, the main institution for monitoring the environment and air quality, acknowledges the high levels of pollution in Tirana, but avoids mentioning PM2.5, the most dangerous particle found in the air, according to experts. WHO guidelines state that the annual average concentrations of PM2.5 should not exceed 5 micrograms per cubic meter (µg/m 3), but in the reality of Tirana, they often exceed 10 times the allowed rate.
"It turns out that in Tirana we are above the European Union standards for PM10 and NO2, which is nitrogen dioxide. There are two parameters that are the main sources of pollution: constructions and road traffic, while in Elbasan we only have an excess of PM10. PM10 is somewhere in the value of 10% above the norm of the European Union. Regarding nitrogen dioxide, it is in high values but it is within the allowed norm. We see that we have the presence of NO2 in our measurements, but it is within the allowed norm", says Vanela Gjeci, Head of Sector at the National Environment Agency.
Elbasan: The level of lead and other heavy metals is problematic
Nikolla Civici has directed the Institute of Applied Nuclear Physics at the University of Tirana for many years. In the period 2014-2018, this institution regularly monitored air quality throughout Albania. "The parameters we analyzed were PM10, PM2.5, the level of lead and other heavy metals. In general, the situation during these years has been problematic with lead in Elbasan. It was mainly the emissions of the Metallurgical Plant there, that when the winds blew in a certain direction, they carried all the smoke to the city of Elbasan. As for Tirana, the problem has been PM2.5. PM2.5 has almost always, on most days of the year, been above the permitted levels.
Grimcat e PM10-ës kryesisht janë grimca të mëdha të cilat frenohen në pjesën e sipërme të frymëmarrjes dhe nuk kanë ndonjë rrezikshmëri aq të lartë saç janë grimcat me dimension 2.5 sepse ato depërtojnë në mushkëri kështu që janë të më të rrezikshmet. Zakonisht për këto vendosen limite të rrepta të cilat ekzistojnë edhe në legjislacionin tonë. Ulja e tyre është shumë e vështirë qoftë nga emetuesit, qoftë nga burime të tjera nga të cilat ato vijnë” – thotë Prof.Dr. Civici.
Sistem ekonomik i ndërtuar mbi ndotjen
Për Ervin Gocin, pedagog dhe një ndër zërat më të fortë të shoqërisë civile, sidomos kundër betonizimit të Tiranës, autoriteteve nuk u leverdis të pranojnë shifrat përtej çdo norme. “Po të pranosh realitetin do t’u thuash njerëzve: Ju kërcënoheni nga vdekja. Dhe kjo është jo vetëm një përgjegjësi e institucioneve që me plot gojën e quaj kriminale, sepse të luash me shëndetin e qytetarëve është kriminale dhe jam 1000% i sigurt se ata e dinë këtë gjë. Problemi më i madh nuk është se Tirana është e ndotur tani. Problemi më i madh për mua është që këtu është vendosur një sistem ekonomik i cili është i ndërtuar mbi ndotjen. Ne po e paguajmë me mushkëritë tona. Pse? Sepse që në momentin që ti thua që unë 60% të taksave të qytetit do t’i nxjerr nga ndërtimi u thua qytetarëve që “përgatituni, bëhuni gati ,sepse këtu do të derdhen mijëra kub beton”. Dhe mijëra kub beton ne e dimë shumë që është ndotje”.
Në Zvicër, Kompania IQAir, një ndër më seriozet në botë për matjen e cilësisë së ajrit, monitoron situatën në mbi 140 shtete të botës. Drejtuesi i saj, Frank Hammes, thotë se nga gjashtë ndotësit kryesorë që masin qeveritë, PM2.5 është ai më i rrezikshmi, i cili gjendet dhe në Ballkan. “Të dhënat që kemi nga Shqipëria për momentin janë të dhëna satelitore dhe këto të dhëna nuk janë të besueshme përsa i përket kohës dhe saktësisë, krahasuar me të dhënat që merren nga stacionet. Në mënyrë që ne të kuptojmë se çfarë po ndodh na nevojiten të dhëna nga stacionet, por fatkeqësisht për momentin nuk i kemi në këto qytete, Tiranë dhe Elbasan. Ne nuk i përfshijmë të dhënat satelitore. I japim në kohë reale si të dhëna por nuk i përfshijmë në raportin vjetor për cilësinë e ajrit, sepse nuk janë të besueshme.”
Ne iu drejtuam për intervistë zyrës së shtypit në Bashkinë Tiranë, në lidhje me këtë temë. Nuk morëm asnjëherë përgjigje. Refuzim morëm edhe nga Instituti i Shëndetit Publik. Ky institucion, që ka përgjegjësinë e monitorimit të shëndetit të popullatës, pranoi zyrtarisht se “gjatë kësaj periudhe nuk janë zhvilluar studime të detajuara”, pa përcaktuar kohëzgjatjen e periudhës.
Një tjetër problematikë e krijuar me matjen e cilësisë së ajrit në Shqipëri, gjatë viteve të fundit ka qenë edhe mangësia në monitorim dhe informacion. Agjencia Europiane e Mjedisit, agjenci e Bashkimit Europian që ofron informacion të pavarur mbi mjedisin, thotë se: “Fatkeqësisht Shqipëria nuk ka raportuar të dhëna mbi cilësinë e ajrit që nga viti 2019, kur na janë raportuar matje vetëm nga një stacion monitorimi i PM2.5. Për ndotësit e tjerë të ajrit ne nuk disponojmë të dhëna, të paktën që nga viti 2017”. Agjencia Kombëtare e Mjedisit pranon që matjet kanë qenë të pjesshme, por vetëm për vitet 2019-2022.
Viktimat e ajrit të ndotur
Sipas Agjencisë Europiane të Mjedisit, “Shqipëria ka shkallën më të lartë të vdekjeve në rajon, për 100 mijë banorë, si pasojë e ekspozimit ndaj ozonit”, që krijohet nga kombinimi i gazrave të dëmshëm që emetojnë automjetet nga mosdjegia e plotë e karburantit apo cilësia e dobët e tij, në ditët me temperatura shumë të larta. Sipas të dhënave të të njëjtit institucion, në periudhën 2017-2021 në Shqipëri kanë humbur jetën 5.410 vetë, si pasojë e ekspozimit afatgjatë ndaj PM2.5 e dioksidit të azotit dhe ekspozimit afatshkurtër ndaj ozonit.
Mjeku pneumolog Ardian Jorgji, thekson se ajri, toka dhe uji i ndotur shkaktojnë shumë çrregullime, duke nisur nga sëmundjet e lëkurës, çrregullimet nervore, sëmundjet e aparatit respirator që nga fenomenet alergjike, astma, bronkitet, sëmundjet kronike të mushkërisë, deri dhe kanceri, sëmundjet kardiovaskulare, sëmundjet hepatike, ato renale, diabetike, endokrinologjike dhe të rrugëve urinare.
Kur bën krahasimin e rasteve ndër vite, mjeku Jorgji vëren shtim të tyre në punën e tij të përditshme. “Tendenca është në rritje. Jo vetëm numri, por po shikoj gjithnjë e më tepër mosha të reja të ndikuara nga këto ndryshime. Po jap një faktor të thjeshtë. Të tërë jemi dëshmitarë, të paktën vizualë, të shtimit të sasisë së polenit në qytet. Nga ana shkencore, është provuar që ka një paralelizëm për sa i përket shtimit të dioksidit të karbonit dhe shtimit të polenit në ajër. Fenomenet alergjike janë shtuara në masë. Fëmijët me probleme që në moshën fëminore mund të justifikohen deri diku nga ana shkencore nëpërmjet trashëgimisë por nuk mjafton. Është përpara nesh fakti që ndotja jo vetëm është e pranishme por edhe e shtuar ndër vite”.
Ndotje e shtuar ndër vite
Fatkeqësisht larminë e sëmundjeve, 68-vjeçarja Bedrie Gërduqi, banore pranë ish-Uzinës së Metalurgjikut në Elbasan, e gjen tek vetja. “Gjithë alergji janë fëmijët dhe ne. Gjithë teshtima, na kapin gripërat shumë shpesh. Moshën e vjetër po e prek çdo sëmundje në kockë, në zemër, në mushkëri.
Nuk mbushen njerëzit dot me frymë. Janë bllokuar. Edhe unë sëmurë jam. Me mushkëri, me diabet, me tension, me zemër, me të gjitha. Nuk ka njeri të saktë këtu, në këtë lagjje që jetojmë ne. Mirë ne, po fëmijët… Sa lind fëmija bllokohet, do ta çosh një herë në dy javë në spital” – shprehet ajo e shqetësuar.
Zgjidhje apo rrugë pa kthim?
"We need to look for a solution. One of the solutions is to reduce the use of cars. But in my opinion, I don't believe that the solution is not what is advertised, that is, to use more bicycles. It's definitely good for the environment and for everyone, but cycling shouldn't be an alternative to driving. It must be an alternative means of using public transport, so the solution must be found in public transport, which must be effective, efficient and as little polluting as they are big polluters. When we talk about obsolete cars or engines, they are the first to be seen" - says Olsi Nika from "Eco Albania".
The head of IQAir, Hammes, sees the turning point for improving the situation in governments. "Usually our message to governments is: Air pollution is a joint effort, and reducing air pollution and having cleaner air is really a public health need. Governments often think that identifying air pollution can be a problem. But I think it is better to identify and work together with everyone to solve the situation".
For physicist Civici, cooperation between institutions and investments are the key to improving the situation. "First, we need a better cooperation between the institutions, because the Environment Agency is not able to cover all the problems of air pollution, either in Tirana or in the whole of Albania. And on the other hand, serious funding is needed so that all those stations that will be erected, and those stations that are and perhaps are not working now, are put into operation and perform the task for which they were purchased, that is, to measure the parameters of pollution and at the same time force the decision makers to demand the implementation of the limits they have set themselves"./DW
Lini një Përgjigje