FLASH
Shkruar nga Pamfleti
The repatriation of prisoners of war has been one of the most sensitive problems after World War II. About 250 German and Austrian soldiers, prisoners, or those who changed combat camps remained in Albania, where the dictatorship of the proletariat was being installed. It would not have been easy for them to return home, and some of them never returned. They were imprisoned, shot without trial, and secretly eliminated as agents...! Among those remaining in Albania were also women. Their fate is described by historian Paskal Milo in his latest work, titled “Albanian-German Crossroads”, published some time ago.
The historian relied on previously unknown documents, extracted from the archives of the Ministry of Interior, which testify to the number of prisoners of war, the conditions in which they lived in Albania, how they were persecuted by the State Security, and who was the last of the Germans to leave Albania.
The grandson of Nazi Germany's number two, Hermann Wilhelm Göring, also happened to be at the Albanian-German crossroads. The 22-year-old lieutenant disappeared in Albania and many were interested in his fate. In his latest work "Albanian-German Crossroads", published by the publishing house "Toena", historian Paskal Milo recounts the fate of prisoners of war left after the end of World War II. Around 250 German and Austrian prisoners remained in Albania and eagerly awaited their return to their homeland.
Many others had disappeared. Citing German sources, Milo states that "3602 German soldiers were killed in Albania". Among them was W. Von Essen, about whose murder and burial place very few people were aware. And they were precisely high-ranking officials. One of them was Enver Hoxha and the other Kristo Themelko. Both have told the story in different ways. According to Themelko, the lieutenant's binoculars, the latter gave to Enver, while he kept the pistol for himself and handed it over only in 1992.
While the ring, at Enver's insistence, was given to Dr. Omer Nishani, whose wife, Roza, was Austrian and became an intermediary for finding the remains and personal belongings of the young Von Essen. Also, in his book Milo tells about the fate of those few German women who remained in Albania, the last one who left was precisely a woman, in 1955.
Passages from the book "Albanian-German Crossroads" by Paskal Milo
Familjet e robërve të Luftës, të informuara për gjendjen e vështirë e keqtrajtimin e tyre, sensibilizuan Kryqin e Kuq Ndërkombëtar dhe Kryqin e Kuq Gjerman. Këto institucione disa herë iu drejtuan Kryqit të Kuq Shqiptar për t’u dërguar formularët me emrat e personave të vdekur pas mbarimit të Luftës, listën e robërve të Luftës me të dhënat personale sipas vendeve në të cilat ndodheshin të grumbulluara.
Ato vazhdimisht kërkonin që qeveria shqiptare të merrte një vendim për riatdhesimin e tyre, por nga Tirana kishte heshtje e zvarritje të kërkesave. Për të parë nga afër gjendjen e robërve të Luftës në Tiranë, erdhën edhe përfaqësues të Kryqit të Kuq Ndërkombëtar.
Këto përçapje vunë në lëvizje autoritetet shqiptare për të bërë një sistemim të listave të robërve gjermanë, austriakë e të tjerë sipas kërkesave të Kryqit të Kuq Ndërkombëtar dhe për të përmirësuar disi kushtet e jetesës e të punës së tyre. Shqipëria kishte firmosur Konventën e Gjenevës për robërit e luftës të vitit 1929, ndaj dhe regjimi komunist ishte i detyruar minimalisht të tregonte njëfarë vëmendjeje formale.
Më 19 shkurt 1949, sipas listës më të re, në Shqipëri ndodheshin 229 robër gjermanë e austriakë dhe përbri emrave të tyre ishte shënuar edhe në cilën zonë të pushtuar të aleatëve në Gjermani dëshironin të shkonin.
134 prej tyre dëshironin të ktheheshin në zonat amerikane, britanike e franceze të pushtimit, ndërsa 92 të tjerë në zonën sovjetike, dy robër të burgosur nuk kishin shfaqur asnjë dëshirë dhe vetëm një person me emrin Hans Resman, me origjinë nga Boni, kërkonte të qëndronte në Shqipëri.
Çështja e riatdhesimit të robërve gjermanë të Luftës mori përparësi pas krijimit të dy shteteve në Gjermani, ku qeveritë e tyre në mënyrë të pavarur nga njëra-tjetra filluan të interesohen drejtpërsëdrejti. Më 2 dhjetor 1949 në gazetat gjermane u botua një komunikatë për riatdhesimin e robërve gjermanë të luftës nga Shqipëria.
Ky lajm vuri në lëvizje qeverinë federale të Gjermanisë Perëndimore, e cila duke mos pasur lidhje diplomatike me qeverinë shqiptare, veproi përmes Kryqit të Kuq Ndërkombëtar dhe qeverisë franceze. Dy herë, më 21 dhjetor 1949 dhe më 30 mars 1950, Kryqi i Kuq Ndërkombëtar iu adresua Kryqit të Kuq Shqiptar duke kërkuar riatdhesimin e robërve të luftës, dërgimin e listave sa më të sakta dhe të kartelave të robërve të plotësuara.
Qeveria franceze përmes legatës së saj në Tiranë i dërgoi qeverisë shqiptare një notë zyrtare në të cilën, në emër të “qeverisë së Sarrës”, interesohej për riatdhesimin e të “burgosurve të luftës” gjermanë me origjinë nga krahina e Sarrës, interesat e së cilës ajo ishte ngarkuar të përfaqësonte në marrëdhëniet me jashtë. Në të njëjtën kohë u shfaq edhe interesimi i qeverisë gjermano-lindore.
Ajo, në fund të dhjetorit 1949, u njoftua nga shefi i misionit diplomatik sovjetik në Berlin se qeveria shqiptare kishte shprehur gatishmërinë e saj për riatdhesimin e 60 robërve gjermanë që ishin nga pjesa lindore e Gjermanisë. Bisedimet e mëtejshme u zhvilluan në Pragë e në Bukuresht, ku të dy qeveritë kishin misione diplomatike.
Më 27 shkurt 1950, qeveria gjermano-lindore ra dakord për mbulimin e shpenzimeve të transportit për riatdhesimin e robërve përmes linjës detare nga Durrësi në një port të Rumanisë e që aty me tren për në Gjermani.
Çështja u zvarrit rreth dy muaj të tjerë, se qeveria gjerdhesimin e mbulimin e shpenzimeve të transportit për të gjithë robërit gjermanë, përfshirë edhe ata me origjinë nga zonat perëndimore të Gjermanisë. Më 31 maj 1950, shumica e robërve gjermanë dhe ata austriakë, gjithsej 225 veta u larguan nga Durrësi për në Kostancë të Rumanisë me anijen sovjetike “Plehanov”.
Qeveria shqiptare, në një komunikatë të posaçme për këtë ngjarje e për t’u shërbyer partnerëve të saj ideologjikë e politikë e deklaroi riatdhesimin e robërve gjermanë dhe austriakë të luftës si plotësim të kërkesave të qeverisë gjermano-lindore e të Partisë Socialiste të Bashkuar Gjermane, si dhe të Partisë Komuniste Austriake. Në dhjetor u riatdhesuan edhe 10 robërit e tjerë gjermanë, që ishin të dënuar me burg. Historia e robërve gjermanë të burgosur vazhdoi edhe tre-katër vite të tjera. Katër të fundit, mes të cilëve edhe dy gra, vuanin dënimin me akuza të rënda në burgje.
Një prej tyre, i quajtur Harry Behnel, u arratis në vitin 1952 në Jugosllavi e që aty arriti në Gjermaninë Perëndimore, ku bëri të njohur se ende në Shqipëri kishte pak robër gjermanë. Çështja u kthye edhe njëherë në agjendën diplomatike të dy qeverive, shqiptare e gjermano-lindore. Robërit e burgosur gjermanë kishin kërkuar ndihmën e legatës gjermano-lindore në Tiranë përmes një letre që kishin dërguar. Qeveria shqiptare mori vendimin për lirimin e tre robërve gjermanë më 3 dhjetor 1953.
Por Elsa Koch u mbajt edhe dy vite të tjera, deri në fund të vitit 1955. Besohet se ajo ishte robi i fundit i luftës i ushtrisë gjermane që u largua nga Shqipëria. Burimet dokumentare të viteve të para të Pasluftës pasqyrojnë edhe shpresat e njerëzve të dëshpëruar për të gjetur qoftë edhe varret e të afërmve të tyre të vrarë në Shqipëri.
Sipas burimeve gjermane, në Shqipëri ishin vrarë 3602 ushtarakë gjermanë, prej të cilëve deri në fundin e viteve ’80 të shek. të kaluar, vetëm 2400 prej tyre u njiheshin emrat e varret. Rreth 1200 prej tyre ishin të panjohur, edhe nëse arritën të kishin një varr.
Kryqi i Kuq Suedez dhe familja e njërit prej oficerëve gjermanë të vrarë në Shqipëri, nipi i Herman Geringut, togeri W. Von Essen, kërkuan pranë autoriteteve shqiptare edhe pas Luftës nëse ai ishte gjallë e rob lufte, apo ishte vrarë. Historia e këtij oficeri të ri 22-vjeçar gjerman nuk dallon nga ato të mijëra gjermanëve të tjerë të vrarë në tokën shqiptare.
But it is special, not because he was the nephew of the high Nazi hierarch, but because of the implication of the highest Albanian communist and state leadership during the War and after it. The burial place of this officer's body was kept secret and his revolver, binoculars and ring were taken from him. This story has been known, but has also been told in their own way by a few people, among whom Enver Hoxha, but also another communist leader of the time of the War and the first years after it, Kristo Themelko.
The Von Essen family failed to receive an official response from the Albanian authorities about the fate of their relative. But they found ways and were able to sensitize the Austrian wife of the head of state, Dr. Omer Nishani, to return at least the personal belongings of the murdered lieutenant. Hoxha, in his memoirs, claims that Roza Nishani requested the lieutenant's ring, but he does not tell the whole truth. During the Nazi occupation of Albania, Enver Hoxha and Omer Nishani. According to him, Dr. Nishani requested it from Myslym Peza and the latter gave it to him.
Kristo Themelko tells it almost differently in his memoirs. He was the owner of the items himself and after refusing the first time, with the intervention of Enver Hoxha, he gave the ring to Omer Nishani. Themelko claims that he gave Von Essen's binoculars to Hoxha, while he kept the revolver for himself and handed it over to the Ministry of Internal Affairs, according to the order, almost half a century later, in 1992.
The treatment of prisoners of war was one of the humanitarian aspects of the dramatic consequences left behind by World War II. Others were even more serious, such as those of those missing in action or in the infamous Nazi concentration camps, where millions of people were exterminated, including hundreds of Albanians.
The repatriation of survivors from these camps also remains a painful and suffering story. The Albanian government at the end of the War appealed to the governments of the Great Allied Powers to facilitate the search and return of Albanian survivors from the concentration camps in Albania.
The number of Albanian internees in German concentration camps, according to a list compiled by the Albanian government at the end of 1945, was 628 people. As late as the end of 1948, the Albanian government still had no information about the fate of 227 of them. This is a topic that deserves a separate, broader and more in-depth study./ Memorie.al
Lini një Përgjigje