FLASH
Shkruar nga Pamfleti
A bloodthirsty Arvanite looking for "vorio-epirotes"
The ship "Vlora" under my command, arrived at the port of Piraeus at the beginning of October. We had left a couple of days ago from the port of Alexandria (Egypt). The weather was beautiful and the cruise went well. As soon as I dropped the anchor, Dhori, a Vlonjat who is co-owner of the agency that rented the boat, spoke to me on the VHF. After casual greetings, he tells me; tomorrow, which is Sunday, he and his wife and I are invited for lunch at Andrea's. Andrea is the owner of shipchandler, (shipchandlers are companies that supply ships and crews with various goods), who supplied us with food in March, when this trip started.
"Come on," says Dhori, "it's good for Andrea, it's good for me too, because we work together and I benefit from it"! I accept with pleasure. I haven't entered a Greek's house so far and I'm curious. The next day, I take the speedboat and go ashore. Dhori, with his wife, waits at the pier by car. The weather is beautiful, sunny and Piraeus looks even more beautiful.
Around noon, we arrive at Andrea's villa, who comes out and waits for us in the yard. He smiles and invites us in. We sit in the armchairs, while the daughter serves us welcome dishes. I speak Albanian, I understand something from Greek, but I don't know how to speak it. Dhori is the translator.
- "From what country do we have the captain?" Is he married, has children"?
- "I live in Durrës, married, I have two sons".
– "Andrea will know, what city are you originally from, Maksi"? Dhori explains to me with a smile.
- "I'm from Përmet, Andrea. I believe he knows that it is on the border with Greece".
- "Oooo, if you were our vorio-epirot, captain candle", said Andrea.
- "Yes dear Andrea, from the heart of ancient Illyrian-Albanian Epirus, I am. Dhori, will you translate it or speak in English, because this friend of yours speaks English", - I turned to Dhori, when I saw that he was chewing and making up in Greek, different from what I said. Andrea did not understand what we were saying in Albanian. I told him in English.
- "The whole world knows that Epirus is Greece, but Captain, I don't know," Andrea spoke in Greek. I didn't wait for Dhori's translation and turned to Andreas in English, although Dhori tried to restrain me: "Don't be angry, Max, he didn't say anything bad, after all, this is what they learned at school, leave it now..."!
But I couldn't let it go, I didn't want to let it pass without giving a history and geography lesson to the Greek, about the natural borders of Albania in the South, about the Albanian lands appropriated by Greece, with the help of Russia and Europe, about the Albanian heroes of the Greek Revolution, of independence, Bocars...!
Në mes të fjalës sime, hyri në sallon një grua e mbajtur, paksa e moshuar. “Nëna e Andreas kjo”,- pëshpëriti Dhori. U ngritëm në këmbë të gjithë në shenjë nderimi. Nëna e Andreas, duke buzëqeshur, na foli për habinë time, në shqip. Në shqipe të pastër:
– “Si jini, more djelm? Si ju ka mëma juve”?
– “Faleminderit, zonjë”. U përkula dhe i putha dorën asaj zonje. Më përkëdheli kokën:
– “Më rruash. Ti je kapedani, hë”?
I mallëngjyer dhe i emocionuar, pohova me kokë. U ktheva nga Andrea, duke i folur shqip:
– “Po tani more Andrea? Doje të gjeje grekun te unë, kur ti qenke shqiptar për vete”?!
– “Lëre, mos e nga, ishtë bënë fis grek. Ka marrë nusen greke dhe çoç i duket… uuu pika! Në kohë tënë, kur jeshë e re, e keshëm për turp, të marrëm grek, do për burrë, do për nuse; kush ish nanjë i pabrekë, marrëj grek, po shtëpitë e fisme, jooo, nuk qasnim grek në prak na, vetëm për hyzmeqar. Kur nanjëra merrte grekun për burrë, e neverisnin gjithë soji. Iii, ajo që muarr ifton për burrë! Ja, kështu, të keqen mëma. Po ishtë prishur dunjaja sot, ishtë kokolepsur e bënë lesh arapi…”!
Dreka kaloi për bukuri. Gruaja e Andreas, na shërbente me gjithë të bijat, nën shikimin e rreptë të së vjehrrës. Folëm vetëm shqip, gjithë kohën. Andrea nuk hapi më gojë. Mbeti turivarur, megjithë përpjekjet e Dhorit, për ta bërë të qeshte, duke i folur në greqisht. Më përqafoi me mall plaka, kur u ndamë:
– “Të keqen mëma, keshë kohë, pa folur në gjuhë tënë…”!
Kujtime nga Pireu, tetor-dhjetor 1995
Një herë në javë, në agjencinë që mbulonte anijen “Vlora”, vinte një ekonomist, që bënte veprimet që kishin të bënin me kontabilitetin e agjencisë. Ishte shumë pordhac ky greku (ata që kanë veshë delikatë, mund ta lexojnë pedant) dhe jo vetëm ndaj shqiptarëve, por edhe ndaj grekëve, që punonin në atë zyrë.
Mbiemri i tij, ishte i njëjtë me mbiemrin e një mbreti mitologjik. Nuk kishte punë me mua, por mospërfillja që tregoja ndaj tij, e tërbonte dhe mezi priste një rast, për t’u gërricur me mua. Ia plotësova dëshirën dhe i dhashë më shumë se një rast të tillë…! Kërkonte të hapte një bisedë me mua. Me çdo kusht, donte të tregonte epërsinë e tij si helen, në gjithçka. Kishte tërhequr në diskutim, disa prej punonjësve të agjencisë.
Unë rrija në një kënd, duke biseduar për diçka tjetër, me juristin z. Viron Sadiraj, që drejtoria e Flotës, pati dërguar për të sistemuar disa probleme të vjetra ligjore të ndërmarrjes. Kuptoja pothuaj gjithçka që thoshte ekonomisti grek, me emrin Ilia. Me tonin e lartë, mimikën e gjestet, donte të tërhiqte vëmendjen time. Kur pa që nuk po ia varja, m’u drejtua në anglisht:
– “Kapiteni nuk flet greqisht? Pyes veten, si ka mundësi, që nuk e ka mësuar gjuhën më të bukur në botë”?!
– “Sepse gjuhën më të bukur në botë, unë e di, zoti Ilia. Ma ka mësuar nëna ime, shqipen…”!
Kaq u desh dhe midis meje dhe Ilias, filloi një duel i gjatë mes dy nacionalistëve. Ishte i tërbuar, fliste me pasion, kur qe fjala për Helladhën, fliste gjithnjë me përbuzje, për të huajt: rumunë, bullgarë, ukrainas dhe patjetër… edhe për shqiptarët. Ishte mësuar të mos ia kthente fjalën asnjeri, prej shqiptarëve që punonin pranë tij! E ngriti një herë shumë zërin me mua, gati bërtiste…! U ngrita nga vendi, iu afrova dhe duke e parë në sy, i thashë me zë fare të ulët:
– “Me mua, të lutem shumë, ule zërin. Nuk jam refugjat në Greqi, të kem frikë prej teje. Nuk jam unë që punoj për ty, por ti që punon për një agjenci, që i shërben anijes ku unë jam kapiten dhe jo një copë llogaritar! U kuptuam, zotni Ilia”?!
Por, zakonisht, më duhet të pranoj që Ilia, ishte një gentleman i vërtetë dhe ajo sjellje pompoze e tij, ishte e veshur gjithmonë me një cipë të hollë shakaje, që i linte gjithmonë vetes një shteg, për t’u tërhequr me nder, në rast disfate. Dhe nuk i munguan disfatat e vogla, të përditshme, sepse ishte mësuar të fliste dhe të mos e kundërshtonte njeri, sepse i mungonin argumentat, sepse nuk dinte asgjë, as nga historia e Heladhës së tij, të dashur. E mundja lehtësisht, çdo ditë.
Filloi të lexonte dhe të vinte më i përgatitur në debatet me mua. Merrte në telefon agjencinë dhe pyeste, a ndodhesha unë aty. Filloi të vinte, jo më një herë në javë, si më përpara, për punën që kryente aty, por çdo ditë pothuaj. Edhe atë ditë erdhi, pasi u sigurua nga Leonidha dhe kapiteni grek, Kristo, që punonin aty, se unë ndodhesha në agjenci. “Bëhu gati, kapiten Maks, po vjen Ilia, për sherr”, më tha kapiteni grek, duke qeshur. Erdhi Ilia, hyri me vrull, vari pallton dhe kapelen në varse dhe m’u drejtua mua, serioz me ton dramatik:
– “A e di ti, i dashur kapiten Maks, përse ne grekët jemi së paku 200 vjet përpara jush?! E…nuk e di. Nuk ke si ta dish. Nuk është faji yt që je shqiptar…! Ta them unë: 200 vjet më parë, kur ju shqiptarët bëheshit synet, ne, grekët, me presidentin tonë, Joanis Kapodhistrias, vumë ligjet gjermane, në Greqi. Më more vesh”?!
Dhe, triumfator, pa nga grekët e zyrës që “përplasnin pëllëmbat me një të madhe trokëllimë”, si do thoshte, Andon Zakoja i Sheperit…!
– “E di këtë, Ilia, e di. Por ti nuk di një gjë tjetër. Që ky Joani, është shqiptar, jo grek. Quhet Gjon Kapodistria, shqiptar si Boçarët, Laskarina Bubulina, Kollokotroni e, të tjerë që të thashë dje, pardje…! Prit! Të mbaroj unë njëherë! Pasi ne shqiptarët luftuam me armë për pavarësinë tuaj, se ju për luftë dihet që nuk jeni, Evropa pa që ju grekët, jeni edhe të trashë nga trutë! Duhej të gjente edhe një njeri me tru, që t’ju qeveriste! E di ti Ilia, se kur erdhi mbreti gjerman Otto, nuk kuptohej dot me vendasit me greqishten që pat mësuar para se të vinte? Sepse kishte pak grekë në Athinë! Sepse komandantët e revolucionit grek, flisnin shqip! Meqë 80 % e banorëve ishin arvanitë – shqiptarë pra, ju gjeti edhe presidentin, kryeministrin, ministrin e Jashtëm shqiptar! Sa për synetin tonë, unë di që zonjat dhe zonjushat greke, nuk kanë mendim të keq…”!
– “Ky është kulmi! Kulmi! Të jetë edhe Joanis shqiptar!? Nesër ti, rrezik më nxjerr edhe mua shqiptar! Ky është i çmendur more, trellos. Ky duhet rrahur që të marrë vesh”! – iu drejtua grekëve të zyrës në greqisht.
– “Të mbeti të më nxjerrësh edhe mua shqiptar tani”, – shtoi gjysmë anglisht e gjysmë greqisht.
– “Nuk i dihet Ilia, mbase je shqiptar. Të kam thënë se gjyshi im në periudhën 1914-1918, kur vinin andartët grekë për raprezalje tek ne, vinte në krye të një grupi trimash, për të marrë hak në Greqi? Ka që thonë për të, se ditën vinte përpara burrat grekë, kurse natën… vinte për poshtë greçkat. Deri në Athinë ka qenë…kam dashur të ta them, por ne të dy, sikur ngjasojmë nga pamja më duket…”?!
– “Kjo punë duhet të zgjidhet. Ta mban të vemë bast”?
– “Dakord! Unë kam 4 mijë dollarë, verë edhe ti 4 mijë dhe ia japim kapiten Kristos”.
– “Jooo, jo. E caktojmë që kush humb bastin, duhet të paguajë një darkë, për të gjithë të pranishmit këtu. Katër mijë dollar, janë shumë. Por si do ta vërtetojmë, kush ka të drejtë”?!
– “E ke Enciklopedinë greke në shtëpi, Ilia? Po? Shko, lexoje dhe eja na jep darkën. Unë të pres këtu”.
E mbajti fjalën Ilia. U kthye pas 40 minutash me Enciklopedinë greke me vete. Si qen i rrahur. Sa e panë grekët e tjerë, ulën kokën.
– “Fitove, – tha – Ilia”, dhe më dha dorën. Na çoi në një lokal në periferi të Pireut, ku gatuhej vetëm mish gjahu. Një gatim i përsosur, më mbeti peng, që nuk e shënova adresën e lokalit, do të kthehesha me dëshirë, përsëri atje…! Shqiptarë ishim tre: unë, Viron Sadiraj dhe Dhori. Darka kaloi në një atmosferë të përzemërt dhe miqësore, si shkruanin dikur gazetat. Vetëm Ilia u mërzit pak, kur pagoi. “Nuk ve më bast me ty, kapiten. Po humba edhe një bast tjetër si ky, më vrau gruaja”!
Udhëtimi i fundit me “Vlorën”
(Kthim piratesk, në Durrës)
…Detin e kam dashur që i vogël, jam lindur në Vlorë (kemi qenë në ishullin e Sazanit, kur u linda unë, im atë ishte me shërbim atje, si oficer artilerie), por kurrë s’e kisha menduar se një ditë, do të arrija të bëhesha kapiten, te anija “Vlora”
Në mars të vitit ’95, u nisa si kapiten i saj, pa e ditur që do të isha kapiteni i fundit i saj dhe ajo anije e mrekullueshme, lavdia e Flotës Detare Shqiptare, do të bënte të fundit lundrim, me mua kapiten, nën flamurin shqiptar! Nuk do të hyj në hollësi për nisjen e saj, shumë donin që ajo të kalbej në port dhe të shitej për 5 lekë. Ndërrova krye mekanikun e anijes, një pjesë të ekuipazhit dhe ditën e nisjes befas, nga 4 oficerë, që duhet të kisha, më mbeti vetëm oficeri I-rë, Albert Koço; tre të tjerët, për arsye që nuk dua t’i përmend, u larguan.
Dikush u pat bërë presion dhe ata u trembën. Drejtori më tha, se kishte në dispozicion, tre oficerë të rinj, që sapo kishin mbaruar shkollën dhe pa përvojë lundrimi; oficeri I-rë dhe miku im i mirë Bert Koço, qe gati të niseshim edhe po të mos vinin ata. Ishin tre djem të shkëlqyer, i ndanë vetë pozicionet e tyre: oficer II-të, oficer III-të dhe oficer IV-ët. Shkuam në Jemen-Port Aden; Eritre; prapë Jemen, dhe në fund në Aleksandri – Egjypt. Nuk ma merrte mendja, se do të vuaja aq shumë në atë lundrim. Dhe nuk mund t’i them, që të gjitha hollësitë. Për shumë arsye.
Nga korrespondenca me agjencinë në Greqi, kuptova se shumë lojëra po luheshin. Lojëra të pista, që kishin të bënin me pronësinë e anijes. Një roman i tërë, mund të shkruhet për të gjitha. Pronari i agjencisë në Egjypt, u miqësua menjëherë me mua. Një ditë më thirri në zyrë. Sekretarja e tij, nuk më futi si zakonisht, atje ku punonte pronari, Ashraf e quanin, por në një zyrë tjetër, shumë më të madhe dhe më luksoze. Ashrafi ishte flokëverdhë dhe sykaltër. Kur i shfaqa habinë time: “Një egjyptian biond”?! ai më shpjegoi, se origjinën e kishte nga Shqipëria…!
Atë ditë Ashrafi, ishte tepër serioz:
– “Maks, unë kam studiuar Mjekësi, jam kardiolog…! Kjo është zyra ku ka punuar babai im. Në shtratin e vdekjes, babai ma la amanet: Në agjenci, do të punosh ti Ashraf’! Kështu që e lashë spitalin. Por nuk kam punuar asnjë ditë, te zyra e babait tim, për mua është si vakëf kjo zyrë; ti ke parë zyrën, ku punoj unë. Kurse këtu, futem vetëm për të medituar, ose për të pirë ndonjë gotë, me ndonjë mik të dashur. Ti Maks, ke respektin tim dhe të llogaris te miqtë e mi, më të mirë. Dëgjo pse të thirra: e ke kuptuar edhe ti miku im, se ke të bësh me mafien. Nuk mundesh ta shpëtosh dot ‘Vlorën’. Ke të bësh me mafie greke, turke, shqiptare…!
Dëgjo, të flas si vëlla, jam miku yt dhe shqiptar si ti, prandaj po të flas hapur. Anija le të niset, nën komandën e oficerit I-rë për në Pire, qysh nesër. Ty do të të shtroj në spital. Spitali, është pronë e familjes sime. Rri nja dy ditë në spital, ndërkaq unë, do të të sjell këtu familjen, gruan dhe dy djemtë. Shikoje këtë hartë në mur. Ata flamurët e veckël aty, janë degët e agjencisë sime, nëpër botë. Zgjidh vendin që të pëlqen. Rroga 3 mijë $ në muaj, plus banesa dhe shërbëtori, me gjithë shofer. Do të jesh përfaqësuesi im. Mendohu sonte. Nesër më kthe përgjigje”.
I returned to the ship…! I only called the 1st officer and my prison mate, mechanic Fadil Hyka, who took that road as a mechanic, not knowing that he would save my life. Berti refused to take command of the ship, no matter how much Fadili tried to convince him, it was useless, I spoke to him openly, I promised him that I would try to pull him, where I would go too...! He no and no. There was fear of some crew mutiny.
- "It's your own fault," Fadili told me, "you should have told only me, Berti was fait accompli, Max got sick, he was hospitalized and that's it." Now you have nothing to do, the game was discovered".
The next day I met Ashraf again. As soon as he saw me, he understood my answer - "...I knew your answer, Captain Max", - he said and hugged me, shook my hand and wished me success. "You have to leave tomorrow," he told me, "because if Monday takes you here, the ship risks being blocked by a court decision, for debts of the Fleet Directorate." But you also need to get a letter of excuse, from your ambassador in Cairo, because you lack a document of the ship; this rule has been in place for two months, you couldn't get it in Albania, because you were on a cruise when the rule was established. A letter of justification from the Albanian ambassador is enough, where he promises that next time, that document will be on the ship. Let's get him on the phone from my office"! The ambassador refused to issue that letter of excuse “Today is a day off. See you tomorrow, I'll also ask Tirana once"!/Memorie.al
Lini një Përgjigje