FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Maksim Rakipaj, originally from Përmet, whose family had helped and supported the Anti-Fascist National Liberation War, after graduating from the Navy School in Vlorë, in 1972 he was appointed an officer in the Merchant Navy, where he served with dedication until 1977. on the "Durrësi" steamer, he was arrested and sentenced to 15 years in political prison, as part of a "group", which also included his colleague, Aladin Kapo, the son of Hysni Kapo's brother. Family biography was also the reason for his punishment. After the end of the war, two of his uncles were sentenced to political prison, his grandfather was declared a kulak and in 1976, his father was expelled from the party.
Maksi began serving his sentence in the Ballsh camp and in 1979, he was transferred to the Spaçi camp and then to the Qafë Bari camp. He was released on September 12, 1984, benefiting from a reduced sentence, from an amnesty. After being unemployed for a long time, with many hardships, he got a job as a miner in the Mzezet mine, he worked until 1991. After the 1991s, he started working in the administration of the Municipality of Durrës, he served until 1997 and after that, he returned to the Merchant Navy (the last captain of the transoceanic ship "Vlora"), until he left Albania for Italy, (illegally on a dinghy), where he currently lives for many years. Since the 90s, in addition to various jobs, Maksim Rakipaj has devoted himself to writing, such as; poetry, prose, fiction or documentary, translations, etc., publishing several books, such as: 'The Prophet – Khalil Gibran', (translation from English 'Toena' 2003), '20 love poems and a song of sadness', (translation from Spanish, 'Toena' 2003), 'Alive after the shipwreck', (published by ISKK, 2014), 'Bukowski – poetry', (translation from English, 'ENEAS', 2015), 'Trilusa m'Tirône', ( translation from Italian, 'UEGEN', 2015), 'Anthology of Arabic-Persian Poetry' (English translations, 'UEGEN', 2015), 'The Complete Sonnets of Shakespeare', (English translation, 'ADA' 2016') , 'Survivor' (autobiographical novel, '2 East, 2 West' 2018), 'Nobelists – poetic anthology, (UEGEN 2019), 'Hymn of happiness' ('JOZEF' 2023), etc. From the creativity of Mr. Rakipaj, Memorie.al is publishing the book "Survivor", (published in 2022 by "JOZEF" Publishing House in Durrës, directed by Mr. Aurel Kaçulini), where he has described his life chronologically, where the part the main one is that of serving the sentence in camps and prisons, as well as various characters, his co-sufferers that he met in the communist hell, etc.
Continues from last issue
Our families
There are days that are special for convicts, this is the day of meeting people who come to see them in prison. According to the regulation, meetings are allowed once every 15 days, but those families who have the opportunity for this are very rare. They rarely come to most of them, they only send some packages of food and tobacco. These are the ones whose families are in exile or, they also have other people in prisons, their brother, father, wife, son. And there are not a few of these.
Some of them, from the little they earn in the mine, help their families, or their brother, father, in the prison of Burrel, or elsewhere. Even the girlfriends remember the prisoners, as they can. A friend of mine, his ex-girlfriend, sent him a pipe after he got married; and he didn't smoke cigarettes after that, he only used the pipe.
His girlfriend, Jola, sends packages to Zydi from time to time. They don't allow Jola to meet him; the commander of the camp, has a special order from the Director of Prisons, Kasem Kaçi. Good Jolë comes several times to Spaç and returns without being able to meet her lover. Finally he managed to get a special permit and they were able to meet for 5 minutes. Only 5 minutes that made our friend happy, and not only him and Jola. All of us, his friends, have a holiday on this day.
It is the festival of love that manages to break the barbed wire of Spaçi and the tar heart of the criminal Kasëm Kaçi. Islam Spahiu, who is also an old friend of Zydi, seems more excited than this one. Even Visar's brothers come to him one after the other, they know that he loves books more than eating. And they also bring him books so that he can feed himself and prepare his books that will make him known outside of Albania when he is released from prison. "You, Visar, will receive the Nobel Prize in literature", I told him then in Spaç. And I'm still convinced of that.
Ahmet Kolgjini has his family in exile, he hasn't seen them in a while, but they keep sending him packages and letters. Ahmeti keeps her daughter's first letter in her wallet, together with the children's photos. Hiqmet Myzyri has only his mother in Tirana, who is also sick. He sends packages to his only son and meets him when Hiqmeti goes to the hospital in Tirana to be operated on for the umpteenth time for hemorrhoids. Muharrem Lila writes to her granddaughter, who is with her family in exile in the village of Kulle, near Manza. Mark Shkreli is not separated from his sister, she regularly comes from Shkodra to the Ballsh camp.
Edhe basit Luk Kaçaj i vjen motra në Ballsh, prej Shkodre. Këndon gjithë kohën Luka atë ditë; me zë të ulët, kuptohet, por xhamat e mencës dridhen gjithsesi. Gëzim Çelës i dërgon pako nëna plakë nga Manza. Nikoll Dakës i vjen djali prej Shkodre. Vijnë në takime, sjellin pako me postë, dërgojnë letra nga e gjithë Shqipëria. Sjellin dashuri. Jo vetëm për të afërmit e tyre, sjellin dashuri për të gjithë të dënuarit. Dhe mallëngjehen të dënuarit. Llogaritin sa u kushton gjithçka, rruga, ushqimet…të gjitha dhe pyesin: si u del hesapi?! Si ia bëjnë?! Kanë vuajtur familjet tona. Kanë duruar vuajtjet e tyre dhe tonat. Kanë duruar edhe urinë, për të kursyer diçka dhe për të na ndihmuar ne.
Më vinë në takimin e radhës gjyshja, nëna dhe Dashi, im vëlla. Takimi në Spaç është vetëm 5 minuta, në këmbë te porta e madhe e kampit. Një polic rri në këmbë dhe përgjon bisedën. Zgërdhihet kur gjyshja ime e shkretë përpiqet mes hekurave të portës të puthë faqet e mia të thara dhe të nxira nga piriti. Dy policë të tjerë po çarvalitin çantat me ushqime që më kanë sjellë.
“Të ka sjellë aneja edhe 30 kokrra vezë të freskëta, të keqen, se të bëjnë mirë”, më thotë gjyshja tek sheh që policët kanë vezët në duar. Policët lirojnë një tas plastike nga ç’kishte brenda dhe hedhin në të një vezë që e thyejnë. Pastaj, një vezë tjetër. “E ç’kini që i thyeni, që thefshi kokat thefshi, i kam sjellë të m’i hajë djali…që nga Korça i kam sjellë…! Avash de, ç’bëni, të tëra do t’i thyeni? Jalla, kurrë hair mos bëfshi, hë, kokat thefshi, ishalla”!
Policëve, u bën përshtypje dialekti korçar i gjyshes dhe gajasen. “Qeshni, qeshni, po ama ta dini, me shpirt po ju mallkoj dhe mbani mend, do ju zenë hakat tona. Mallkimi i nënës është më i rëndi, ta dini…”!
Kryekëshilltari juridik i diktatorit, në burg
Nga fillimi i vitit 1983, në kampin-minierë të Qaf Barit, sjellin një të dënuar, krejt të veçantë nga të tjerët. Është kryekëshilltari juridik i diktatorit Hoxha, ose shefi i Zyrës Juridike të sekretarit të Parë të PPSh-së, Vait L. Është i natyrshëm interesimi që ngjall ardhja e tij në burg, jo vetëm për postin që mbante, por edhe sepse, ka njohur nga afër diktatorin dhe bandën e tij. Shumë prej nesh, tentojnë t’i afrohen dhe të zenë miqësi me Vaitin, por të gjitha përpjekjet u venë dëm. Vaiti u qëndron larg të gjithëve, sillet me të gjithë me një lloj mirësjelljeje, që asgjëson që në lindje, çdo përpjekje për miqësi të ngushta ose, për të shuar të paktën ndonjë kërshëri psh.: si është me shëndet e, me mendje vampiri!?.
I vetmi që mund ta bëjë këtë, është Aladin Kapo, si nip i ish- numrit dy (Hysni Kapos). Aladini, nuk ka asnjë lloj marëdhënie me familiarët e vet, sa për Hysni Kapon, nuk ka patur kurrë simpati, sado që e kishte xhaxha. Patëm biseduar bashkë kur punonim në det edhe për Hysniun. Kur i thashë njëherë, se; në rast vdekje të Enver Hoxhës, Hysniu, mbetej të ishte i pari zëvendës i mundshëm i tij, Aladini e përjashtoi kategorikisht një mundësi të tillë. Me sa dinte Aladini, marëdhëniet Enver – Hysni, kanë qenë gjithnjë më se normale, madje të përzemërta. Aladini tregonte që, kur kish vajtur një herë për të takuar xhaxha Hysniun, kish hyrë në sallonin e pritjes, oficeri i shërbimit të rojes dhe i kish thënë:
– “Shoku Hysni, më falni për shqetësimin, por shoku Mehmet (Shehu) kërkon sa më shpejt, të takohet me ju në shtëpinë e tij”.
Hysniu, sado që atë ditë nuk ndjehej mirë me shëndet, pat brofur vrik në këmbë, si djalë i ri: – “Faleminderit, i thoni shokut Mehmet, se po nisem menjëhere për tek ai”!
“Vura re, apo më mirë e ndjeva, që Hysniu e kishte frikë Mehmetin…?! Kam qëlluar aty edhe kur e ka lajmëruar vetë Enver Hoxha, për takim dhe ai nuk e ka prishur terezinë, është ngritur vetëm pasi pat mbaruar kafen dhe nuk e linte kurrë bisedën përgjysmë, si ndodhi kur e thirri Mehmeti atë pasdite”, më pat treguar dikur Aladini.
…Por jemi në vitin ’83 dhe M. Shehu ka nja dy vjet që “ka vrarë veten” dhe numri dy i padiskutueshëm në Shqipëri është bërë Ramiz Alia. Aladini duket mjaft i interesuar, për të njohur Vaitin, këshilltarin juridik të “Vampirit”. Më kërkon kafe dhe takëmet e kafes: – “Make, (vetëm Aladini më thërret kështu, unë e thërras “buçko”), pranoi ai miku, të pijë një kafe me mua. Të shoh, nëse mund të mësoj ndonjë gjë të re, prej tij.
Ndërkaq unë, derisa të vijë Aladini, me lajme të reja, përpiqem të përkthej nga anglishtja, ndonjë prej poezive që ka sjellë Sherif Merdani nga burgu i Burrelit. Mbas mëse dy orësh, vjen Aladini i qeshur: “Gjithato gjëra të reja, mësova nga Vaiti. E para, Enveri ka disa vjet që e kanë lënë pothuaj fare trutë, është fare i pjerdhur, si thonë. Frenat që atëherë, i ka në dorë vetëm Nexhmija; asnjërit nuk ia mban, t’ia bëjë fjalën dysh asaj. Ajo flet e firmos, në emër të Enverit. Po Ramizi, thua ti?! A, më foli edhe për Ramiz Alinë ky, Vaiti. Ramizi, ia paska ngopur Vaitit”!
Ja ç’i kish treguar Vaiti Aladinit:
– |Disa vite me radhë në krye të Zyrës Juridike të Enver Hoxhës, nuk kam patur kurrë, asnjë mosmarrëveshje me juristët e tjerë që punojnë në atë zyrë, nën urdhrat e tij. Por kish ndryshuar gjendja, kur prej 6 muajsh, filloi punë në këtë zyrë, një jurist tjetër, krejt i paaftë dhe shumë arrogant, gati të kapet me grushta edhe për vërejtjen më të vogël. Herën e fundit, me zor e ndanë sherrin e tij, me një koleg zyre”.
Duke komentuar këtë ngjarje, Vaiti kish bërë këtë koment: “E kush do të jetë ai qen bir qeni, ai gomar, që ma solli këtë idiot”. Ai që e pat sjellë atë “idiot” në zyrën e Vait Lamës, kishte qenë vetë Ramiz Alia…! Dy muaj më pas, në nëntor të ’81-it, mbahej kongresi 8 i PPSh-së. Vaitin e arrestuan në sallën e kongresit. Delegatëve të kongresit, u thanë se ai po përgatiste një atentat, kundër udhëheqësit të lavdishëm…! “Nuk e keni idenë, sa i poshtër është Ramizi. Më e keqja është, se ka edhe përkrahjen e Nexhmijes dhe do të jetë ai, numri një, sapo të vdesë Enveri”!
…Nga fundi i bisedës, afrohet dhe një shoku ynë, që ka qenë në Burrel.
– “Kam njohur në Burrel, thotë, njërin që ka qenë korrier i Shtabit të Përgjithshëm, gjatë Luftës. Më ka treguar një gjë shumë tronditëse, për masakrën e Tivarit. Kur shkoi në Shtabin e Përgjithshëm dhe kishte thënë i alarmuar: Jugosllavët po i vrasin të gjithë djemtë kosovarë, që u dorëzoi atyre Ramiz Alia!”, …Shefqet Peçi, ia kishte plasur të qeshurës, Enveri i kishte shkelur Shefqetit këmbën, poshtë tavolinës dhe kishte thënë me qetësi: – “Duhet të jetë lajm i rremë, prandaj edhe qeshi shoku Shefqet… mos ki merak, mund të shkosh. Me këtë problem, merret direkt vetë komisari i Korpusit, shoku Ramiz. Ke për ta parë që e zgjidh ai këtë punë…”!
E zgjidhi, ashtu si dinte Ramizi, i la shkijet t’i vrasin mijëra djem të rinj kosovarë, në Tivar. Por më parë se të arrinin në Tivar, ku vranë ata që mbetën gjallë deri aty, me qindra ishin kufomat e kosovarëve, që mbetën brenda kufijve tanë.
– “I thashë Vaitit, të më thotë se si duhet t’ia shkruaj një letër Enverit, për t’u liruar nga burgu”, – më thotë Aladini, kur mbetemi vetëm. – “Absolutisht jo”, më tha Vaiti. “Këto lloj letrash, përfundojnë në kosh. Në do të lirohesh nga burgu, duhet t’i shkruash vetëm Nexhmijes. Ajo i hap e i lexon vetë letrat që i drejtohen asaj. Do ta shkruash atë letër, si të të them unë, më lerë disa ditë të mendohem. Të them unë kur ta shkruajmë, mos ki merak. Dhe të jesh i sigurt, se ajo letër do të bëjë punë. Ia njoh trutë Nexhmijes, e di se çfarë i pëlqen t’i shkruajnë, si t’i shkruajnë, sa t’i shkruajnë. Po dha urdhër ajo për një gjë, ka marrë fund. Bëhen copash të gjithë, për t’ia çuar fjalën në vend dhe nuk e le asnjë punë përgjysmë. Nuk di ç’e lidh me Ramizin…”?!
Dy javë pas kësaj bisede, Aladini më thotë se e postoi letrën për Nexhmije Hoxhën. S’kalojnë dy muaj, ka qenë qershor ’83, Aladinin e thërrasin në Tiranë, për një takim me zv/Prokurorin e Përgjithshëm. Qysh të nesërmen, ai e thirri në takim. Serioz, mjaft i preokupuar Prokurori. Mbi tryezë, janë pirg dosjet tona hetimore. Duket që ka punuar gjithë natën me to, disa janë ende gjysmë të hapura.
– “Eh, more djalë, sa thellë, sa larg keni shkuar me armiqësinë tuaj”! – fillon bisedën prokurori, duke treguar pirgun e dosjeve. Por Aladini, që para se të nisej për në Tiranë, ka bërë disa seanca stërvitore me Vaitin, nuk e prish gjakun. Hidhet në sulm, sipas porosisë së Vait L.:
– “Shoku Prokuror, unë e kam të qartë, që sa herë ju të lexoni ato dosje, aq herë duhet të më dënoni. Por kini parasysh, se ato dosje, janë përpiluar nga ustallarë, që e kanë marrë parasysh, se dikur këto dosje, do të shqyrtohen nga dikush tjetër. E bëjmë një provë bashkë? Dil te dritarja, zgjidh cilindo që po kalon aty poshtë për punët e veta, arrestoje dhe ma jep mua t’i bëj hetuesinë. Më thuaj përse do ta dënosh dhe brenda muajit, ke për ta parë atë në gjyq, të penduar, me faj të pranuar, madje ka gjetur edhe dëshmitarë, kundër vetes. Dakord jam me ju, ky është një maskarallëk. Por të jeni i sigurt, se ky është maskarallëku që hetuesia ka bërë me mua dhe me shokët e mi. Ne armiq?! Aspak! Sa të jem gjallë, do të them që ne hymë në burg, sepse dikujt iu mbush mendja, që ne jemi armiq! Unë, nuk kam asgjë për të shtuar. Nuk kemi qenë engjëj, vërtet, por jo ama të më dënonin 15 vjet burg”!
Në dhjetor 1983, Aladinit iu fal pjesa e mbetur e dënimit dhe u lirua nga kampi i Qaf-Barit. Kur u përqafuam, para se të dilte më tha i përlotur: “Do të bëj çmos vëllaçko, që edhe ti të dalësh sa më parë, që këtej. Që nesër, do të vete në shtëpinë tënde, quaje që ke dalë edhe ti nga burgu, me mua. Ruaj veten! Mirupafshim jashtë burgut”!
Prag lirimi
Nga më pak se 20 vetë, në dhjetor ’82, brenda vitit, jemi bërë mbi 400 të burgosur, në Qaf-Bar. Jam i kënaqur që u lirua Aladini, kam besim se do ta mbajë fjalën, që më dha atë ditë, gjithnjë e ka mbajtur. Aladini fillon punë, në fonderinë e Uzinës “Traktori”, por pa mbushur muajin, e lajmërojnë që ishte pushuar. Shefi i kuadrit të uzinës, ngre supet, kur Aladini kërkon të dijë arsyen e pushimit nga puna: “Ku di unë, më thanë të të pushoj dhe të pushova…me letrat që ke ti, çudi si të lenë të banosh në Tiranë…ku të pyesësh, pse…?! Di unë?! Gjeji ku i ke miqtë, farefisin, hajt njatjeta”!
Fisi i Kapove, që ishte shumë i shtrirë, në të gjitha hallkat e pushtetit, pat vendosur të vinte dorë mbi “djalin plëngprishës”. Një prej tyre Th., që punonte bashkë me Nexhmije Hoxhën, e thërret në takim. E pret shumë ngrohtë: “I di, i di të tëra Aladin, mos u mërzit, që të pushuan nga puna, më mirë do të rregullohesh, çke ti, nuk do të të lemë më pas dore. Por na del një problem i vogël me ty. Jeni dënuar në grup: Maksi, ti, Rolandi dhe Edmondi. Maksi është ende në burg, ty t’u fal dënimi i mbetur, Rolandi me Edmondin, u falën me amnistinë e ’82-it.
Që ti të fillosh një punë, që të përshtatet, nuk është e lehtë. Sipas ligjeve, dosja jote, është ende e hapur, deri sa ky Maksi të jetë në burg dhe nuk ka shef kuadri, që ia mban menderja, të të mbajë ty në punë, aq më pak si nëpunës. Kemi nevojë, pra, që ky Maksi, të lirohet nga burgu. Kështu mbyllet dosja; ti do të jesh i lire, kurse ne do të kemi mundësi, të të sistemojmë pa shumë siklete”!
– “Po shumë bukur, lirojeni Maksin”, – thotë Aladini që s’po u besonte veshëve.
- "Hey, you're doing well, how are you?! Do you have a chance to hook up with Max? 'Yes'? Business solved, so tell his people that Max must make a written plea to the Attorney General or the Supreme Court, where he says that he has realized the guilt he has committed, etc., etc. and ask for forgiveness of the remaining part of the sentence. It can mean eg; since everyone from my group was released, why should I continue the sentence?! Our people who work in these institutions, are ordered, as soon as this letter comes into their hands, to urgently start the legal procedures for his release. They know it's about you. What?! Didn't Max agree to write that prayer?! Why, is this possible!?! Okay, it's okay, let someone from his family do it, that's it. Go now, do as I said and good luck. Goodbye".
Mine come to my appointment, earlier than I expected. He always brings them here, as in Spaç, the unforgettable Hiqmet Mullaj, with the "Gaz" truck. I object to writing that letter. They had written to me, before they came to the meeting, that I had to have it ready: "No, I don't apologize to them. If they want you, let me go, very nice, let me go. With my hand, they will never have a letter written, where I apologize to them"!
They sent that letter to the addresses Aladdin told them. He wrote it as he dictated and the sender was my grandmother. And so this work was done. In my ward council, a letter arrived from the Supreme Court, asking for the ward's opinion on me and the family. Sotiraq Dimo, the chairman of the People's Council, said to me: "I got an answer, Xhafer. I wrote the best words. I say that soon, you will have Max at home...! A couple of masquerades in the Council did not agree, you know who they are, don't worry. And don't talk about it with anyone, what I told you about"! Are you saying that you are returning for my good fortune?!/Memorie.al
Lini një Përgjigje