FLASH
Shkruar nga Pamfleti
In mid-December 2012, the "Toena" Publishing House released the second volume of the memoirs of the President of the Republic, Mr. Alfred Moisiu, volume, which includes the period of service in the Albanian Army, after returning from studies at the Academy of Military Engineering in Moscow, from 1958, until January 1985, which is also the time of his retirement. In this period, his activity is shown, from the position of instructor in the Genius Directorate of the Ministry of People's Defense, to the position of Deputy Minister of Defense, and then the time of serving the sentence, after being demoted, as Genius Brigade chief, in Burrell.
Information is given during the work as a Brigade Commander in Kavajë, about the developments in the Albanian Army, after the exit from the "Warsaw Treaty", about the so-called "Military Coup" in 1974-'75, about the fortification, about the period of purges in the army, after the suicide of Mehmet Shehu, in December 1981. Further, it is told about the time in retirement, about the democratic developments, about the work as Minister of Defense, in the Technical Government of 1991-1992, the continuation of the further career in that ministry after the victory of the Democratic Party, in 1992, until 1997, including the events of that unforgettable year. It talks about the organization and activity of the Albanian Atlantic Association, until June 2002, when he was elected President of the Republic of Albania.
In this article, the chapter is selected, which talks about the painful events in the Albanian Army, during the years of the communist dictatorship. In the first part of the selected material, we talk about the first accusations and then the punishment of Beqir Balluk, the accusations and the terrible gatherings, and the beginning of the purge that penetrated to the foundations of the Albanian Army. Of great importance is the treatment of the figure of the former prime minister and minister of People's Defense, Mehmet Shehu, who in this passage shows his first doubts and insecurity, saying to Muhamet Prodani, "Shut up, because you will eat it too you! You don't understand that I have nothing to do..."!
From the end of 1972, the theater play of Mirush Jeros, "Njollat e marrme" was shown at the People's Theater. For this theatrical piece in the press, there were various positive comments, but also in conversations, it was said that in art, a new liberal wind was blowing, which promised something different. Mehmet Shehu, when he had seen it, because he liked it, had applauded it, while Enver Hoxha was told that when he saw it after a few days, he stood with a frown throughout the performance, then, at the end, he was anathema. In March 1973, at a meeting of the PPS Central Committee apparatus, Enver Hoxha issued an accusation against Fadil Paçrami that he never expected, calling him; "Political lightning", an expression still unheard before, from his mouth.
As if on command, the pursuit of drama writers began, one of whom was Fadil Paçrami. When in the middle of 1973, the 4th Plenum of the Central Committee of PPSh took place, they were declared "enemies" and condemned; Todi Lubonja, Dashnor Mamaqi, Fadil Paçrami, as well as several other staff from the education and culture sector. It seemed clear that, no matter how the problems were served, there was going to be a storm ahead, but we could never have guessed what happened next. This plenum was very tough, but it mainly focused on the sphere of culture and ideology. The decisions of this plenum, with the main cadres of the Army, were worked out in Durrës.
Among other things, the delegate of the Central Committee of PPSh, in the meeting, stated that; "the military have not delved enough into the conclusions of the plenum", which made us doubt that in the future, even with the Army, something similar could happen. I remember that during the holidays of the activity, I was talking to General Todi Naçon, why a special activity was being developed with the military, for a problem that had nothing to do with our main tasks, I told him: "I believe that this is not being done in vain! Apparently, something should happen to us in the future as well".
Of course, we didn't know anything concrete, but we were seeing that a well-known tactic of the Party was being outlined, that from time to time, some hostile group had to be found, which not only drew attention from people's daily problems, but also made people with functions , so they could think about whose turn it was next. At that time, there were continuously different anecdotes, with strong political significance, which were attributed to Shkodra, but which did not come only from there. This is how a word began to circulate, or it could be an anecdote, attributed to a high personality of the time that: "Only Comrade Enver has a chair with four legs, the rest of us all have three legs"!
Kjo thënie kishte brenda një realitet, se të gjithë mund të gabonin dhe vetëm ai nuk gabonte, jo pse kjo nuk mund të ndodhte, por gabimet e tij, ose nuk viheshin në dukje, ose rregulloheshin pa bërë zhurmë, apo kalonin në llogari të tjerëve, të cilët edhe paguanin për to, megjithëse roli i tyre, mund të kishte qenë sekondar. Gjeneral Halim Ramohito, shkruan në kujtimet e tij: “Për të gjitha dështimet dhe pasojat negative që rrodhën nga zbatimi i të ‘ashtuquajtura reforma’, të iniciuara nga Enveri më 1974, përgjegjësinë na e kaloi neve, siç ishte në karakterin e tij, që në situata kthesash dhe vendimesh të tilla të rëndësishme, në raste dështimesh, fajet dhe përgjegjësitë, t’ua hidhte përsipër të tjerëve”!
Jam plotësisht dakord me këtë konkluzion të nxjerrë nga gjeneral Ramohito, i cili, për vetë funksionet politike që ka kryer në Ushtri, e ka njohur shumë mirë diktatorin. Aty, nga mesi i gjashtëmujorit të parë të vitit 1973, sekretarja e drejtorisë, e ndjera Anastasi Budina, më informoi se nga Instituti i Studimeve Ushtarake, kishin sjellë një material, që duhet ta shikoja vetëm unë si drejtor, dhe për të cilin duhet të jepja mendim me shkrim. Impenjimet ndaj detyrave të shumta, më detyronin që dy të tretat e muajit, t’i kaloja poshtë në njësi e reparte, duke kontrolluar dhe ndjekur punimet fortifikuese. Gjeneral Ernest Jakova, në atë kohë zëvendësdrejtori i Institutit të Studimeve Ushtarake, disa herë kishte këmbëngulur për këtë dhe më kishte thënë se; materiali duhej parë patjetër, pasi kjo ishte porosi e ministrit.
Kështu, një të diel të muajit maj 1973, që në mëngjes shkova në zyrë, për të studiuar materialin, i cili më vonë u emërtua “Materiali i zi”, që do të ishte shkaku i fillimit të një kryqëzate të paparë në historinë e ushtrisë, por edhe për gjithë Partinë. Nuk i vura aq rëndësi studimit të këtij materiali, duke e konsideruar atë më shumë si një shkrim teorik, sesa si një vijë e përgjithshme, për ndërtimin e strategjisë ushtarake të vendit. Kuadrove të larta ushtarake, për pjesën më të madhe të tyre, që studiuan këtë material, as që u kishte shkuar ndër mend, se çfarë pasojash do të sillte më pas leximi i tij, e sidomos mendimi me shkrim që do të jepnin, i cili kërkohej me çdo kusht.
Pra, materiali që duhej lexuar dhe studiuar, për të dhënë mendime, me sa më kujtohet, mund të kishte afro 250-300 faqe. Materialit të hartuar, si zbërthim i Tezave të Këshillit të Mbrojtjes, i hodha një sy vetëm kapitullit të fillimit, ndërsa u përqendrova me kujdes në pjesën e fortifikimit, që ishte pjesa ime profesionale, për të cilën unë kisha përgjegjësi të veçantë. Gjatë leximit, më ra në sy një kontradiktë paksa e çuditshme, pasi, teksa bëhej fjalë për një fortifikim solid, në të njëjtën kohë, rëndësia kryesore, i kushtohej mbrojtjes së manovrueshme.
Kjo më bëri shumë përshtypje, sepse nuk kuptoja pse duhej bërë gjithë ai fortifikim dhe shpenzim, kur mbrojtja do të ishte e manovrueshme, që parashikonte lehtësisht tërheqje në thellësi, deri në luftë partizane. Mbrojtja e manovrueshme, është e njohur si formë luftimi dhe operacioni, por ajo kryesisht përdoret nga ushtritë e mëdha, që kanë territore të gjëra. Ato i kanë mundësitë të organizojnë mbrojtje të tilla, duke u tërhequr për të lëshuar territore, derisa të arrihet raporti i duhur i forcave, për të kaluar në të pastajmen, në kundërgoditje, ose kundërmësymje.
Nisur nga ky konkluzion, i përshkruar në mënyrë groteske, shënova që nuk isha dakord, me atë çfarë lexova në material. Sugjerova që; kjo mënyrë shtrimi i problemit, nuk korrespondonte me atë çfarë po bënim konkretisht në ushtri, duke kryer shpenzime të mëdha për fortifikimin e vendit dhe pastaj këto breza mbrojtjeje të fortifikuar, të lëshoheshin me aq lehtësi. Konkluzionet i nxora si profesionist i asaj pune, pa ditur që kjo do të luante një rol tepër të rëndësishëm, në shmangien e goditjes ndaj meje.
Më kujtohet, kur po bëhej diskutimi për këto probleme në Parti, rastësisht takova gjeneral Halim Ramohiton, i cili më shprehu mendimin e tij, se kishte qenë i befasuar, për çka unë kisha shkruar. Kur e bëra atë vlerësim, as që më kishte shkuar në mëndje, se çfarë roli mund të luante. Gjykimin rreth materialit e bëra, nisur nga ana profesionale, duke arsyetuar mundin dhe shpenzimet për fortifikim, si një vlerësim dhe përdorim i pamjaftueshëm i tij, në zhvillimet e operacioneve luftarake. Në qershor 1974, u hap lajmi se Beqir Balluku, në mbledhjen e Byrosë Politike, ishte vënë në vështirësi serioze, kur ishin diskutuar problemet e zbatimit të Artit Ushtarak Popullor, dhe sidomos vërejtjet në interpretimin e “Tezave të Këshillit të Mbrojtjes”.
Nën zë thuhej se Beqiri, ishte përjashtuar nga Byroja Politike. Nuk na besohej që ai ta pësonte, duke qenë i njohur, si një nga besnikët më të mëdhenj të Enver Hoxhës. Beqir Balluku, në ndarje të nën zëshme, cilësohej si pjesëtari i katërshes kryesore të udhëheqjes së asaj kohe. Ditën e festës së ushtrisë, më 10 korrik 1974, Beqir Balluku, nuk u duk gjëkundi, gjë që vërtetoi më së miri, zërat që po qarkullonin. Lufta e klasave vazhdonte me zigzaget e saj, herë ngrihej dhe herë ulej, sikurse e cilësonte Nexhmije Hoxha në studimet e saj teorike. Megjithëse përplasje të tilla, në sferat më të larta të PPSh-së, nuk kishin ndodhur që prej vitit 1955, kur u goditën Tuk Jakova dhe Bedri Spahiu, megjithatë, kohë pas kohe, kishte ndodhur të shpalleshin armiq anëtarë të ndryshëm të Komitetit Qendror, por kësaj here, bëhej fjalë për numrin katër të hierarkisë së Udhëheqjes së lartë Komuniste.
Materiali i hartuar nga grupi i punës, nën drejtimin e gjeneralëve Ernest Jakova dhe Spiro Shalësi, që na u dha neve për t’u njohur, më vonë u quajt “Materiali i zi”. Kur atyre iu kërkua llogari për atë, ata deklaruan se ishin thirrur nga Beqir Balluku dhe iu ishte thënë se kjo detyrë, duhej bërë sipas porosisë së dhënë direkt nga shoku Enver. Mandej, në vazhdimësi, iu kishte thënë që të mos shqetësoheshin shumë për çështjen e Tezave, sepse, në fund të fundit, ato duhen verifikuar dhe vërtetuar, si teorikisht, ashtu edhe praktikisht. Me këtë ai kishte dashur të thoshte se; Tezat mund të revizionoheshin, duke synuar përmirësimin e tyre, duke aluduar se nuk duhej pasur frikë, pasi kjo detyrë po kryhej direkt, me porosinë e Komandantit të Përgjithshëm.
Kur Tezat u shpallën nga Mehmet Shehu, edhe nga ana tij u tha se ato duheshin verifikuar në praktikë dhe se mund t’u bëheshin ndryshimet e duhura, nëse shihet e arsyeshme. Spiro Shalësi, tregonte se Petrit Dume, në qershor të vitit 1973, i kishte thënë; mos u merrni me materialet, edhe pse e dinte që kjo punë bëhej me urdhër të ministrit. Në fakt, nëpër ministri flitej se një grup i përzgjedhur teoricienësh, është veçuar diku në një shtëpi pushimi dhe po punon për të zbërthyer Tezat. Kjo, sikurse kisha dëgjuar, po bëhej me urdhër të ministrit Balluku dhe me porosi direkte, të Enver Hoxhës. Disa e komentonin këtë si një përpjekje të Ballukut, për të balancuar goditjen që ai kishte marrë, pasi Tezat, nuk u përgatitën nga aparati i Ministrisë nën drejtimin e tij, por personalisht nga Mehmet Shehu.
Megjithatë, asnjërit nuk mund t’i shkonte ndërmend, mbi rrjedhën tragjike që do merrte kjo punë, në jetën e Beqir Ballukut dhe të tjerëve. Enver Hoxha, duke iu drejtuar Ballukut në Byro, në lidhje me faktin se çdo gjë bëhej me porosinë e tij, është shprehur: “Siç më thotë Hito, ti e ke gënjyer atë me Petritin, sikur për materialet që po përgatisje, paskësh dijeni edhe shoku Enver; kurse me shokun Enver, ke folur vetëm për strukturën e aparatit të Ministrisë, ose për metodën, dhe ai të ka thënë se; këtu nuk është çështje strukturore, por është çështje metode dhe stili në punë. Asnjë fjalë nuk i ke thënë shokut Enver, për materialin që po përpunonit”!
Akuzat ndaj Beqir Ballukut, në mbledhjen e Byrosë Politike, morën një drejtim që nuk kishte të bënte me punën kërkimore shkencore, sikurse trajtohej përpunimi i “Materialit të zi”. Enver Hoxha i kanalizoi veprimet e Ballukut, si përpjekje të tij për të përçarë Partinë. Kështu, Enveri tha: “Një nga drejtimet e veprimtarisë së Ballukut, është synimi i përçarjes mes Enverit dhe Mehmet Shehut”. Më tej, Enver Hoxha e zhvilloi fantazinë e tij mjeshtërore: “Veprimtaria e Beqirit, ka pasur dy qëllime: qëllimi i parë: të krijonte përçarje në udhëheqje, të realizonte dobësimin e saj dhe, qëllimi i dytë: të arrinte të dobësonte Ushtrinë, dy nga drejtimet më kryesore, që synon të realizojë armiku. Të dyja këto qëllime, dashur pa dashur, shoku Beqir, janë armiqësore”.
Në Ushtri, këto ngjarje ende nuk njiheshin në tërë përmbajtjen e tyre. Ato u bënë të njohura në muajin korrik 1974, ku me kuadrot kryesorë të Ushtrisë, në Golem të Durrësit, u organizua një mbledhje mësimore. Konkretisht, aty u debatua fort për Shkollat e Lira Ushtarake, për materialin teorik ushtarak të përgatitur dhe për problemet e punimeve fortifikuese në Ushtri. Si pjesëmarrës, ishim izoluar në kampingun e ngritur për ne me qëllim, që deri në përfundim të punës, askush të mos largohej. Aty, ne, me njëri-tjetrin, flisnim me hamendësime, sepse asnjëri nuk dinte ndonjë gjë të sigurt. Edhe në 10 korrik, që ishte “Festa e Ushtrisë”, na hipën në autobusë për të na çuar në shtëpitë tona, sa për t’u ndërruar dhe për të marrë pjesë në mbledhjen solemne, dedikuar asaj date.
Mandej, pas mbarimit të mbledhjes, pasi ri-veshëm në shtëpitë tona uniformat e stërvitjes, u kthyem në Golem. Po ato ditë, në Durrës u zhvillua aktivi i Ushtrisë. Sipas materialeve të botuara më vonë, rezultoi që në mbledhjen e Byrosë Politike, Enveri i kishte dhënë Mehmet Shehut porosinë, që me kuadrot kryesorë të Ushtrisë, të punoheshin shqetësimet e Byrosë, ku të ishin prezent, përveç ministrit Balluku, edhe disa anëtarë të udhëheqjes. Një ditë, para se të shkonim në Durrës, te Vila e Zogut, ku do të bëhej diskutimi për konkluzionet e Byrosë Politike të PPSH-së, Petrit Dume, më tha mua dhe Muhamet Prodanit, që të qëndronim në krah të Beqir Ballukut. Qëllimi ishte që gjatë zhvillimit të punimeve, të ishim pranë ministrit, se mos i ndodhte ndonjë gjë. “Menduam për ju të dy, sepse formalisht, ai ende është në udhëheqje, ndaj nuk mundet që pranë tij, të vendosen oficerë të thjeshtë”. Megjithatë, asnjërit prej nesh nuk i shkoi në mendje, se gjërat po merrnin kahun që u vërtetua më vonë.
Salla e mbledhjeve në Vilën e Zogut në Durrës, ishte mbushur me kuadrot kryesorë të Ushtrisë. Në podium kishin zënë vend: Mehmet Shehu, Hysni Kapo, Ramiz Alia, Rita Marko, Kadri Hazbiu, Hekuran Isai. I pari e mori fjalën Mehmet Shehu, që tashmë ishte ngarkuar edhe me detyrën e ministrit të Mbrojtjes, veç asaj të kryeministrit. Ai bëri një përmbledhje të fjalës së Enver Hoxhës në Byronë Politike, mbajtur në qershor të atij viti. Pas tij, e morën fjalën shumë kuadro të lartë të Ministrisë dhe Ushtrisë, të cilët kritikuan me forcë Beqir Ballukun. Po befasohesha për çka dëgjoja aty, që brenda një kohe të shkurtër, pjesëmarrësit në diskutim, ndryshuan mendim aq shpejt për ministrin, të cilin jo vetëm e respektonin, por ndaj tij tregonin, servilizëm të vazhdueshëm.
Sa hipokrite dhe të pabesa dukeshin ato deklarime! Ndërkohë Beqiri, i shpërqendruar dhe ende i pa kthjelluar mirë me çka po ndodhte, në një copë letër, shkruante ndonjë fjalë, si: “armik”, “tradhtar”, e të tjera thënie që dëgjonte nga goja e ish-vartësve të tij, gjatë diskutimeve. Fakti që nuk ishte ulur bashkë me pjesëtarët e tjerë të udhëheqjes, tregonte se për të, gjithçka kishte marrë fund, pavarësisht se lëvizte me makinën “Benz” të tijën dhe i shoqëruar nga roja vetjak i tij.
Fillimisht u kuptua, sikur kjo do të mbetej vetëm te Beqir Balluku, Ernest Jakova dhe Spiro Shalësi. Thuhej që Petrit Dume bashkë me Hito Çakon, ishin nismëtarë të zbulimit të veprimtarisë së tyre. Pra, si të tillë, dolën si heronj të Partisë që shpëtuan Ushtrinë nga e keqja e madhe që i kanosej, ndaj, megjithëse u larguan nga postet që mbanin më parë, Lëvizja u konsiderua si shpërblim: që të dy u emëruan zëvendësministra. Në korrik të vitit 1974, Enveri, duke folur në Byronë Politike, për Petrit Dumen dhe Hito Çakon, tha: “Të dy këta shokë, kanë meritën se kundërshtuan vijën e gabuar dhe tradhtare të Beqir Ballukut dhe luftuan vazhdimisht kundër pikëpamjeve të tij, ashtu si bënë dhe shumë kuadro të tjerë të Ushtrisë. Kjo tregon se ata janë të zotët, jo vetëm të drejtojnë nga ana ushtarake, por të shohin edhe anën ideologjike e politike të çështjes”.
Vendin, si Shef i Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë, e zuri Sami Meçollari, kurse me funksionin e Drejtorit Politik, u ngarkua Dilaver Poçi. Pas kësaj, kjo drejtori u largua nga ndërtesa e Ministrisë së Mbrojtjes Popullore dhe u dislokua në zyrat e Komitetit Qendror të PPSh-së. Nga analizat e bëra, doli se qëndrimi i saj në selinë e MMP-së, e kishte reduktuar atë drejtori, si pjesë organike të MMP-së, megjithëse ajo përherë ka qenë drejtori e rëndësishme e Komitetit Qendror të PPSH-së. Zhvillimet e mëvonshme treguan, se kjo ishte vetëm një taktikë, për të vënë në gjumë ata, për të cilët ende nuk u ishte përmendur emri.
U nënvizua së tepërmi se; ishte shkelur direktiva e Partisë, që; “asnjë hapësirë nuk duhet t’i lejojmë agresorit të mundshëm, qoftë edhe një ushtari të vetëm, për të vënë këmbë në tokën tonë”! Kësaj teze i mëshohej shumë, sepse konsiderohej që me kapjen e një pjesë të tokës shqiptare, armiqtë do të kishin mundësi të shpallnin një qeveri të tyre, çka do t’i ndërlikonte punët e shtetit shqiptar, në arenën ndërkombëtare. Kjo tezë solli si pasojë, faktin që gjatë gjithë kufirit tonë tokësor dhe detar, të vendoseshin forca të gatshme art-mitraliere. Pra, efektivat e Ushtrisë, u shpërndanë në mënyrë të barabartë, gjatë gjithë perimetrit kufitar, gjë që ishte e pajustifikueshme, nga pikëpamja taktike.
The last days of summer and early autumn were still difficult for the senior military. After the problems raised for Balluk, Mehmet Shehu initially said: "We will not give any other cadre to Beqir Balluk", but no one believed that everything had calmed down. Mehmet Shehu could have had it in his mind that this crazy witch hunt would be limited to that, but apparently this did not enter into Enver's calculations. He wanted to go deeper into "purging the Army of hostile elements", as it was claimed.
General Muhamet Prodani, who was very close to Mehmet Shehu, determined since the time of the War, as described by General Ramohito in his memoirs, among other things had said to the Prime Minister: "What are you doing like this, you are destroying it completely The army...!? What fault did the friends commit, that you are hitting them so fiercely"?! Mehmet had told him: "Shut up, because you will eat it too! Don't you understand that I have nothing to do"?! With this it is understood that the prime minister himself was not very sure about himself, how far the blow could extend. The paranoia of the Commander-in-Chief was unpredictable.
Although the tasks in the Army departments were carried out according to the previously approved programs and plans, it was still felt that something had not gone to the end. The new Chief of the General Staff, Sami Meçollari, as those who knew him closely said, liked to do things to be noticed. One day, while we were in the office of top secret documents of the General Staff, studying a map of war planning, a gesture of his caught my eye, which I cannot forget. I, Petrit Dume and Sami Meçollari were in the office.
When the head of the office, officer Ymer Preçi, unfolded the map in front of us, Petrit Dume moved his hand on the map, to show something, Sami Meçollari, removed his hand from Petrit, in such a way that let us understand, lack of respect for him, however, he did not react. Meçollar's action left me with a bitter taste because, after all, General Petrit Dume was known both for his contribution to the War and to the Army, where he enjoyed indisputable respect. I said to myself, "Surely he must know something more than the rest of us, since he showed a lack of respect by treating him that way, regardless of the position he currently held, his age and experience being so far removed from him." "./ Memorie.al
Lini një Përgjigje