FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Maksim Rakipaj, originally from Përmet, whose family had helped and supported the Anti-Fascist National Liberation War, after graduating from the Navy School in Vlorë, in 1972 he was appointed an officer in the Merchant Navy, where he served with dedication until 1977. on the "Durrësi" steamer, he was arrested and sentenced to 15 years in political prison, as part of a "group", which also included his colleague, Aladin Kapo, the son of Hysni Kapo's brother. Family biography was also the reason for his punishment. After the end of the war, two of his uncles were sentenced to political prison, his grandfather was declared a kulak and in 1976, his father was expelled from the party. Maksi began serving his sentence in the Ballsh camp and in 1979, he was transferred to the Spaçi camp and then to the Qafë Bari camp. He was released on September 12, 1984, benefiting from a reduced sentence, from an amnesty. After being unemployed for a long time, with many hardships, he got a job as a miner in the Mzezezi mine, and worked until 1991.
After the 1991s, he started working in the administration of the Municipality of Durrës, served until 1997 and then returned to the Merchant Navy (the last captain of the transoceanic ship "Vlora"), until he left Albania for in Italy, (illegally by raft), where he currently lives for many years. Since the 90s, in addition to various jobs, Maksim Rakipaj has devoted himself to writing, such as; poetry, prose, fiction or documentary, translations, etc., publishing several books, such as: 'The Prophet – Khalil Gibran', (translation from English 'Toena' 2003), '20 love poems and a song of sadness', (translation from Spanish, 'Toena' 2003), 'Alive after the shipwreck', (published by ISKK, 2014), 'Bukowski – poetry', (translation from English, 'ENEAS', 2015), 'Trilusa m'Tirône', ( translation from Italian, 'UEGEN', 2015), 'Anthology of Arabic-Persian Poetry' (English translations, 'UEGEN', 2015), 'The Complete Sonnets of Shakespeare', (English translation, 'ADA' 2016') , 'Survivor' (autobiographical novel, '2 East, 2 West' 2018), 'Nobelists – poetic anthology, (UEGEN 2019), 'Hymn of happiness' ('JOZEF' 2023), etc. From the creativity of Mr. Rakipaj, Memorie.al is publishing the book "Survivor", (published in 2022 by "JOZEF" Publishing House in Durrës, directed by Mr. Aurel Kaçulini), where he has described his life chronologically, where the part the main one is that of serving the sentence in camps and prisons, as well as various characters, his co-sufferers that he met in the communist hell, etc.
CHAPTER I
Before the arrest
A bit of retrospect, instead of preface
In the first years after the "liberation", the brutal dictatorship that was established in Albania, immediately started the class war, exterminating entire families. Then the country had less than a million inhabitants. According to the teachings of the Yugoslavs and later according to the directives of Stalin, in the first years, the annihilation of the so-called "inverted classes" took place. Some of them managed to escape. Those who could not, tried shootings with and without trial, imprisonments, deportations and exiles, or were humiliatingly forced to cooperate with the State Security in order to survive. They did not neglect the war within the species, which they had started during the War.
Enveri who, until 1948, was a blind tool of the Yugoslavs. In the Ministry of the Interior, until recently, a former German SS, who was wanted by the Czechs for war crimes, worked as a specialist advisor. Lemerian camps were set up, such as the one in the Maliqi swamp and many others. I have known people who have tried Maliq. I listened to their stories, shuddering. To this day, I have seen who knows how many films, where the atrocities in the Nazi concentration camps are shown. They have no comparison with the crimes committed by the Albanian communists against the Albanians. No film has been made about the concentration camps in Maliq, Porto-Palermo, about the genocide in Mirdita, in Malesia e Madhe, about the internment sites in Tepelena, Savër, etc. State TV only occasionally broadcasts some footage from the archives of the former Sigurimi.
If any of us tries to write a memoir, we must find a sponsor to publish it. They need money, which former political convicts, who are still alive, do not have. But I was talking about the war dear to Enver Hoxha and his puppies, the "class war". After breaking with Tito, the leader of Tito, Enver Hoxha, disappeared all those who, according to him, were pro-Yugoslav! Love began with the Soviet Union. Day and night, Radio-Tirana played Soviet music, only Soviet literature was translated, and just like before, the champion of love for Tito's Yugoslavia, now the champion of love for the Soviet Union, was Enver Hoxha again. When we broke up with the Soviet Union, (this is a mystery that cannot be solved by historians, such as Kristo Frashëri or Xhufi with friends), the pro-Soviets entered the prison, finding the anti-Soviet prisoners there, before '61. Mao Zedong's passionate love affair with China began, in prison anti-Chinese. In '73, we also broke with China. It was the turn of the pro-Chinese, who, even though there were none, were fabricated and shot or imprisoned.
Mendja dhe shpirti i sëmurë i diktatorit, mendonte vetëm për të gjetur armiq. Kur mbaroi punë me “kllasat e përmbisura”, ia filloi mbarë luftës, kundër popullit të tij. Si në luftë dikur: “pa dallim feje, krahine, ideje”. Varfëria shtohej, dita ditës. Por tensioni i krijuar nga tirani në popull, nuk i linte njerëzit të mendonin për mirëqenien, që në ato kushte, ishte e pamundur të arrihej. Parulla e ditës, pas viteve ’70-të, ishte “TË LUFTOJMË PA MËSHIRË, ATA QË VEPROJNË KEQ, QË SILLEN KEQ, QË MENDOJNË KEQ”. U ndalua edhe të mendoje, pa le të thoshe atë që mendoje. Ish-studentët shqiptarë, (kuptohet, ata me biografi të mirë), që kishin qenë në universitetet e ish-kampit socialist, kujtonin me mall, vitet e kaluara atje.
Kaq mjaftonte, cilësoheshin “armiq” dhe hetoheshin për spiunazh. Nëse nuk arrinin ta vërtetonin akuzën, punë e madhe! Dënoheshin njësoj! E pakta 10 vjet; për “agjitacion e propagandë, për minimin, rrëzimin e pushtetit popullor”. Tani dënohej kushdo. Sa më e lartë pozita, aq më i rëndë ishte dënimi. Për anëtarët e Byrosë Politike: vetëm pushkatim, apo “vetëvrasje” ose, “sëmundje e papritur”. Populli kënaqej. Makina e madhe propagandistike e PPSh-së e drejtuar prej Goebelsit tonë – Ramiz Alia – vazhdonte të rrëfente, mençurinë e të “lavdishmit” Enver Hoxha, në zbulimin e “armiqve”. Kuçkat plaka komuniste, binin në dalldi, si të kalonin në orgazëm: “Pupupu, o Enver djali, shyqyr që shpëtove! Deri ku na qenka futur armiku”! Kur kujton sot këto gjëra, duken të pabesueshme për fëmijët tanë, për ata që nuk i kanë jetuar ato tmerre.
26 shkurt 1973 – Mbytja e anijes “Tomorri”!
– “Gjallë pas mbytjes së anijes”-
Studimet në Shkollën e Marinës, i mbarova në vitin 1972 dhe mbas mbarimit të asaj shkolle, për ne oficerët e rinj, ishte një stazh i detyrueshëm për të punuar si detarë të thjeshtë, në anijet që lundronin vetëm brenda vendit. Shumë prej këtyre anijeve, ishin prej druri. Kushtet e jetesës dhe të punës, ishin shumë të vështira në to; fusnin ujë dhe pompa për të nxjerrë atë ujë, nuk kishte. Uji i detit që depërtonte brenda anijes, nxirrej vetëm me anë të trumave, që detarët ishin të detyruar t’i përdornin vetëm me krahë. Shpejtësia e atyre anijeve ishte mjaft e ulët, 4-5 nyje, d.m.th., më pak se 8-10 km./orë. Mendoni sa i rëndë ishte një lundrim me to; p.sh., lundrimi Sarandë-Shëngjin, zgjaste mbi 20 orë; sa lije shërbimin e radhës në timon, kishe radhën e trumës.
Për aparatura lundrimi, as që flitej. Kishin vetëm nga një busull manjetike, që nuk u bëhej kurrë kompensimi. Por, në komandë kishte kapitenë të sprovuar, që e njihnin detin, erërat, rrymat dhe bregdetin shqiptar, për bukuri. Kishe ç’të mësoje nga ata, ishin detarë të vërtetë. Mbaj mend shumë prej tyre dhe me disa, kam patur fatin të punoj. Ata na mësuan shumë gjëra, por ajo gjë që nuk e harroj kurrë, na mësuan se anija, nuk është thjesht një send pa shpirt. Anija është si një qenie e gjallë, njerëzore dhe duhet dashur si e tillë.
Respektet e mia për Muharrem Bazin, Vehbi Lulin, Apostol Xhaxhon, Niko Konomin e gjithë të tjerët. Respekt edhe për Saliun, që kujtohet si Salë Krypa, sepse transportonte gjithmonë krypë guri, në linjën Sarandë-Vlorë. Kur kujtonte babanë e vet Sal Krypa, vetëm e mallkonte: “Ai dreq futi me anijen e tij, librat e komunizmit në Shqipëri, në vitin 1930 e ca, bashkë me Ali Kelmendin. Mirë që e more Aliun, hajde de! Po ata mut libra, pse s’ia hodhe në det”?!
…Në fillim të muajit shkurt 1973, më caktojnë të vazhdoj stazhin, me anijen “Tomorri”. Stazhi vërtet që me rregullore ishte 6 muaj, por për shumë oficerë të rinj, vazhdonte vite të tëra. Te “Tomorri”, gjej Julian Kapexhiun, që kishte një vit e gjysmë që bënte stazhin. Gjej edhe Ilir Koçilen, që ka mbaruar shkollën në një vit me mua. Iliri ishte nostromo i anijes. Kapiten kishim Niko Konomin.
Ekuipazhi përbëhej nga kapiteni, ne tre stazhistët, mekanik Tefik Myftari, detar Bashkim Isaku, Bashkimi tjetër dhe Fiqua, që ishte edhe kuzhinieri ynë. Ndodheshim në portin e Sarandës. Kishim ngarkuar 120 ton qymyrguri. Ngarkesa mbaroi rreth orës 18 dhe të nesërmen, do të niseshim për të shkarkuar në portin e Vlorës.
25 shkurt 1973. Koha është e bukur, si ditë pranvere, pothuaj nuk fryn erë fare. Bashkë me anijen tonë, në kalatën e vetme të portit të Sarandës, ndodhen edhe anije të tjera. Është anija metalike “Guri Nazifi”, dy anije të tjera prej druri, si e jona, “Kajo Karafili” dhe “Zaho Koka”. Pak më tej, është edhe një anije luftarake, “Kateri i Radës”. Sot Ilir Koçilja ka ditëlindjen, mbush 22 vjeç. Jemi 5-6 oficerë, që bëjmë stazhin në këto anije dhe vendosim të festojmë ditëlindjen e shokut tonë.
Roland Grabovari, na fton ta festojmë në kabinën e tij te “Guri Nazifi”, sepse ka më shumë hapësirë. Pimë nga pak, bëjmë qyfyre, këndojmë dhe mbas orës 22, shpërndahemi nëpër anijet tona. Kapiten Nikua, na uron natën e mirë dhe na porosit të flemë, sepse nesër do të nisemi herët. Parashikimi i motit, është shumë i mirë, sipas të gjithë stacioneve meteorologjike. …Tronditje të forta dhe zëri i kapitenit na zgjojnë të gjithëve rreth orës 24: “Shpejt në manovra, fortunal. Duhet të dalim në radë, se po çahemi, duke u përplasur në kalatë”!
Mbledhim cimat me shpejtësi dhe dalim në radën e Sarandës. Era bëhet shumë e fortë, mbi 100 km/orë; deti, që para gjysmë ore ngjante si akuarium shtëpie, është egërsuar. Temperatura është ulur papritur dhe bie shi, borë dhe breshër bashkë. Kapiten Niko, po kërkon një vend për të hedhur spirancën. Ne të gjithë, po përgatisim spirancën për hedhje, por me që ka vite pa u hedhur, spiranca dhe gadinat (zinxhirët) janë si të salduara. Kapiteni jep urdhër: “Hidhe spirancën”! por spiranca nuk bie, sado që godasim me varé, gadinat e saj. Që të mos na rrëmbejë era, të parin e mban fort një i dytë, këtë e mban një tjetër dhe i fundit, mbahet mbas belaustrave.
Jemi qull, jo vetëm prej ç’bie nga qielli, por edhe nga dallgët që na përplasen me fuqi mbi trup. Arrijmë t’i hedhim, të dyja spirancat. Më në fund! Themi se ia hodhëm, kur nga bordi i djathtë, afrohet me shpejtësi anija “Zaho Koka”. Nga thirrjet që vijnë prej saj, kuptojmë që kanë defekt në timon. Era e fuqishme e ka marrë përpara, me gjithë spiranca. Përplasja është e pashmangshme. Dëgjohet goditja e fuqishme, që na jep bashi i “Zaho Kokës” në bordin e djathtë: një, dy… dhjetë… e kush e di se sa goditje!
Era e rrotullon anijen, e cila fillon të na godasë nga bordi i majtë, derisa e largon prej nesh. Anija jonë vazhdon të lëkundet, nga era e fuqishme. Kapiteni Niko Konomi, i shkrep që të gjitha një nga një fishekzjarret e alarmit, me pistoletën sinjalizuese. Kanë kaluar rreth dy orë, që kur dolëm në det. Nga bordi i majtë, na afrohet “Kateri i radës”. Komandanti i “Katerit”, na thotë se me urdhër të Beqir Ballukut, (ish-anëtar i Byrosë Politike të PPSh-së dhe ministër i Mbrojtjes Popullore) që është me pushime në Sarandë, duhet të braktisim anijen dhe të shkojmë i gjithë ekuipazhi, te anija luftarake. Njëzëri vendosim të mos e braktisim anijen, sepse kemi shpresa, meqë era po fashitet, mund ta shpëtojmë, po të na rimorkiojë një anije tjetër.
Fillojmë të nxjerrim dhe të përgatisim cimat, për një rimorkim të mundshëm. Teshat i kemi të gjitha qull, nuk kemi më të tjera për t’u ndërruar. Megjithatë, të gjithë punojmë me të gjitha forcat, nën komandën e kapiten Nikos. Pa vajtur ora 6 e mëngjesit, shohim se po afrohet anija metalike “Guri Nazifi”, për të na rimorkiuar. Anija jonë, vazhdon të zhytet, ujët e detit e ka kaluar dyshemenë e sallës së motorit. Për të ngritur spirancat, me fuqinë e krahëve, nuk pret koha. Fillojmë të sharrojmë me sharrë hekuri, gadinat e spirancave. E sharrojmë të djathtën dhe vazhdojmë të sharrojmë, spirancën e majtë.
“Guri Nazifi”, bën tre përpjekje për të na rimorkiuar, që dështojnë shkak të erës dhe rrymave. Nga anijet e tjera, na arrijnë thirrjet e shokëve, që na thonë të hidhemi në det, se anija po mbytet. “Guri Nazifi”, tërhiqet nga përpjekjet për rimorkim. Afrohet “Kateri”, për të na marrë në kuvertën e tij. Ilir Koçilja, mbështjell me salvaxhenten e vet dokumentet e anijes dhe ia jep kapitenit, i cili ia kalon me mundim kapitenit të portit, që është me “Katerin”. Kapiteni ynë, nuk e ka veshur salvaxhenten e tij, për të mos hapur panik.
Ilir Koçilja dhe unë, po rrimë në mes të kuvertës së anijes, duke pritur që të hipim më të fundit, në anijen tjetër. Ujët del mbi kuvertë; Julian Kapexhiu dhe Bashkim Isaku, hidhen në det. “Kateri” largohet mbrapsh, që të mos na hipë sipër! …Mbaj mend, vetëm një zhurmë të hatashme dhe anijen që zhytet me bash përpjetë në det, duke më tërhequr me vete, disa metra nën det. Qetësi. Një qetësi absolute, një muzikë e bukur në sfond, ngjyra të mrekullueshme…shoh të gjithë njerëzit e mi, që marrin vesh për mbytjen time…disa çaste më pas, shoh veten mbi ujë.
Salvaxhentja e bën punën e saj. Shoh shumë koka mbi ujë. Bashkimi dhe Juliani, arrijnë me not anijen “Zaho Koka”, ekuipazhi i saj, i ndihmon të ngjiten lart. Shoh Niko Konomin, që humbet, koka e tij, nuk duket më në sipërfaqe. Notoj në drejtimin ku e pashë, pak më përpara; koka e Nikos del mbi ujë, zgjas krahun dhe e marr mbi shpinë…! “Mos ki merak, Makso, salvaxhentja jote, na mban të dyve, deri sa të vijë “Kateri” të na marrë”, – më thotë Niko.
Më në fund, pasi i mbledh gjithë të tjerët, “Kateri” afrohet ku isha unë, me Nikon mbi shpinë. Na hedhin një cimë dhe Nikon e marrin lart. Hedhin cimën edhe për mua. E kap fort me të dy duart, por krahët nuk më punojnë më. Katër-pesë detarë, më tërheqin lart dhe duke më mbajtur për krahësh, më çojnë në kuzhinë, ku ndjej mjaft ngrohtë. Më japin një palë tesha ushtarake, pastaj më çojnë në dhomën e fjetjes së detarëve.
Filloj të numëroj shokët: unë një, Niko dy, Bashkimi tre, Tefiku me Fiqon pesë. Bashkim Isaku me Julianin, janë te “Zaho Koka”. Po Ilir Koçilja? Shohim njëri tjetrin në sy dhe të gjithë futim kryet nën batanije. Qajmë të gjithë pa zë, por trupat që dridhen nën batanije, na tradhtojnë. Sjellin edhe Julianin me Bashkimin tek ne. Pyesin me sy, pa folur: “Po Iliri”? Përqafohemi. Të gjithë numërojnë. Po një numër del: shtatë!
Shkojmë të gjithë te zyra e peshores së portit, ku na pret sekretari I-rë i PPSh-së për rrethin e Sarandës. Na sjellin një shishe konjak ,që kalon dorë më dorë. Herën e parë sa e vëmë në buzë; kur më vjen shishja, për herë të dytë në dorë, shoh që ka mbetur fare pak në fund. “Mbaroje, Makso”! më thotë Bashkimi me sytë e njomur. Ndërkaq, sekretari I-rë, pasi flet me kapitenin tonë dhe me komandantin e “Katerit”, bisedon me dikë nga ministria e Mbrojtjes, në telefon.
Jep të gjithë emrat tanë. Në fund thotë atë që e marrim me mend të gjithë dhe nuk duam ta besojmë: “Ilir Koçilja, është emri i të mbyturit. E mori anija “Tomorri” me vete, në fund të detit”!
Unë jam shoku më i ngushtë i Ilirit. Nuk kam kujt t’ia nxjerr mllefin që kam dhe më del një si ngashërimë: “Ahh, mor Lirooo, që humbe jetën, për një anije të kalbur”! Sekretari i parë ngrefet dhe kërcënueshëm, më drejtohet: “Kush je ti, more, që flet kështu, për pronën socialiste?! Ai e mbrojti me jetën e tij atë pronë dhe ti më flet kështu”?!
Nuk shoh më nga sytë: “Ma hiqni sysh këtë mut, se e shqeva, për zotin! Ça prone socialiste thua, mor mut! E di ti, që mbrëmë Liri mbushi 22 vjeç?! Ëëë?! Të gjitha ato kalbësira të shkonin në fund të detit, por jo Liri i shkretë, mor qen”! Një oficer policie, i thotë diçka në vesh sekretarit dhe ai del jashtë, pa u ndjerë. Nga magazina e portit, na sjellin për të veshur rroba pune. Ndërrohemi dhe heqim teshat ushtarake, që i mbledh dhe i merr një detar i “Katerit”. Na dërgojnë të gjithëve, në hotelin e vetëm të Sarandës.
I don't go to the hotel. Until the year '60-'61, I lived in Saranda. I go to Lefter Mati's house, we were neighbors those years. Captain Teodor Mukë's son, who does military service as a policeman in Saranda, accompanies me to Lefter's palace. I knock on the door. No answer. From outside, the cries of Polita, Lefter's wife, can be heard: "The black one, the raven, the sea took it, the raven, the raven..."! When he sees me leaning against the door, he hugs me tightly, crying and laughing together: "Wow, thank you, thank you, that the gossip has been opened here, that the boy from Durrës, who comes to Politja, has drowned. I said I missed the point"!
After two days, we take the bus to Durrës. Even here the word was out that I had drowned. Stavri Samara, my friend, joins the army as a motorcyclist in Tirana. Even he, when he accompanied the commander of his battalion to the ministry, found out that I was the drowned one. When you see me alive, you can't believe your eyes. For me, it's like a part of me has been drowned because I've lost a good friend. I have a hard time accepting his death.
...A few days after this event, the entire crew was invited to a reception given in our honor by the port authority. There was also Iljaz Reka, the first secretary of Durrës. I had heard good things about him. He asked us all, one by one, about our name, origin, duty. He said to me: "You who are the master, open the champagne for us"! When he raised his glass to congratulate us for being saved, he said wistfully: "I was thinking of waiting for you with great ceremonies at Zog's palace. You are heroes that you all deserved, but we cannot celebrate, because you have lost your friend and my heart cries, along with you. We will distribute you among different ships, so that your bravery goes to all our ships"!
After they gave us a week's rest, they sent us all to the ship "Rinia", which was in the shipyard, for repairs. To corrode its rust. Payday came. Since the company's plan was exceeded, everyone received a 1/2 salary bonus; for our crew, a full paycheck. During working hours, we separated two by two, to go to the accounting office, to receive the salaries. Around 11 am, Bashkimi returned to Fiqo. It was my turn to go.
- "Don't go in vain," said Bashkimi, "they don't give us our salaries, but we didn't return the clothes they gave us in Saranda: pants, sweatshirts, shoes, panties...all of them, otherwise we don't get a single lek." No, he took my wages and gave me trouble tomorrow. Hand over the panties once, then get paid. Here is the order from the head of the account...."!
May your memory be eternal, my friend, the unforgettable Ilir Kocilja! My baptism with the sea, which was quite painful...! Memory.al
Lini një Përgjigje