FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Cologne, it was April 11, 1985. In Erseka's hospital, something unusual was happening. First, a cry was heard that permeated the entire premises, and then the crying, mourning and wailing began. Doors opened and closed in complete chaos. Nurses and doctors were distracted in all their movements. It felt like you were in an insane asylum. Between the cries and screams, one nurse cried more than the other. A woman lay in the middle of the hospital corridor. Those who were near her said that she had fainted and asked to bring water. A little further on, a young doctor was pulling out her hair, and was even ready to end her life at that moment. The water requested for the woman lying in the middle of the corridor was still not coming. Someone said another patient who had just had kidney surgery had also fainted.
Something really unusual was happening, but I still couldn't figure out why. No one asked. Everyone just cried. They did everything they could, but without helping each other. Everyone was just trying to show their pain. The woman who had been forgotten lying in the middle of the hospital corridor, raised her head for a moment and said: "What was this big mistake that found us"?!
After this voice, as if in an epidemic, they all began to repeat the same thing. "What was this big mistake that found us"?! "What was this mistake that didn't take us all with it"?! Apparently, everyone knew what had happened."
This is how 74-year-old Gazi Qerimi, from Butkë village of Kolonje district, told this story 35 years ago.
What had happened?!
"Those who still didn't know anything were just the three of us, - he continues, - Gazi, me, my friend Etemija and the village teacher, Leka Mydini.
The three of us had come down that day from Butka, to Erseka's hospital to visit.
'What happened', I asked my friend and the village teacher, but they didn't have any answer, except for the surprise that was plastered on their faces. To find out, Leka Mydini approached a doctor and asked what had happened. I noticed that instead of giving an answer, the doctor began to cry more. To precede the state of fainting, he fell into the arms of another doctor and became silent as if he could no longer breathe.
There was a patient, who whispered something in the ear of the teacher of our village, about what had happened. After that, Leka Mydini came towards us and in a low voice said: 'Gazi, Enver Hoxha is dead'"... "It's a big deal that he died..."!
"To be honest, until that moment I thought that some young man would have died in the operating room, or something bad might have happened to some family, where all its members might have died, because of some serious illness and that it was their relatives who couldn't help themselves from the pain, but it never occurred to me that Enver Hoxha had died", Gazi said afterwards.
"Without thinking for a long time, I even answered at once, 'I thought who knows what happened?! It's a big deal that Enveri died. We will all die one day'. Unfortunately, the tone of my voice is high, and that day it came out even higher", said Gazi.
"My words were heard throughout the hospital corridor. I noticed that the village teacher was terrified and kept telling me, 'keep your voice down, Gazi, keep your voice down, Gazi, because you're at our throats'. "I returned the low points, but why my, Enveri died and the world was destroyed?!".
In fact, from the end of the hospital corridor, a voice could be heard screaming, 'O all-powerful nature, wake Enver Hoxha from death, because we communists cannot take Enver out of our hands', Gazi recalls.
Escape from the hospital
"To tell the truth, - continued Gazi, - until that moment it seemed to me that I had not said anything wrong, but when I noticed that the village teacher was pulling me out of the hospital, I realized that I had done something stupid . Teacher Leka, she understood things better than me. My wife was just as scared as the teacher.
'What did you do to us like this, Gazi', they both said. We left the hospital and stopped at the vehicle agency of the city of Erseka to find a car. 'Gazi took my neck', the village teacher, Leka Mydini, said again. My wife, trembling with terror, turned to me almost disfigured.
'I told you, she said, that there is no way to go anywhere with you'. 'Don't rip my head off,' I told my wife, but I was actually starting to worry. The village teacher was right...", Gazi continued in his story.
State Security
"It didn't take long when we saw that two cars of the Department of Internal Affairs started looking for us. They found us like that. Some civilians got out of the car and came towards us. 'Who was it that said; it's a big deal that Enveri died', the Security people asked. It was clear that I was going to be arrested. My friend, Etemija, started to cry. I didn't know what to say to them.
I heard the voice of the teacher, who addressed my wife, saying: 'Don't cry Etemije, Enver Hoxha will live in our hearts. He is immortal'. Then he turned to the police officers, clarifying their question. 'No, Gazi did not say it was a big deal that Enveri died. He didn't say that. It must have been heard wrong', she said. I was surprised by the teacher, because she was speaking with a surprising calmness.
‘Gaziu tha, punë e madhe po të kishim vdekur ne gjithë të tjerët, por Enveri duhet të rronte, ai është i të gjithëve. Ja shikoni gruan e tij që nuk po mbahet dot nga dhimbja’, ndërhyri përsëri mësuesja. Atë çast gruas time, gati sa s’po i binte të fikët nga tmerri, se do të na arrestonin. Mësuesja e fshatit foli sërish. ‘Mblidhe mendjen Etemije, Enver Hoxha është i gjallë. Ai nuk vdes kurrë. Gjithë bota ka në zemër mësimet e Enver Hoxhës’.
Besoj se ia doli mbanë, njerëzit e policisë u hipën makinave dhe ikën. Ne u nisëm për në fshat. Mbaj mend që mësuesja përsëriste vazhdimisht; ‘Na more më qafë Gazi, ata do të vijnë prap’…”!
Etemi Qerimi: “Ne dhe fshati Butkë, nën frikën e përgjimeve nga Sigurimi”
“Mësuesja e fshatit, Leka Mydini, ishte një grua e mrekullueshme, – tregon bashkëshortja e Gazit, Etemija. – Ne të dyja takoheshim përditë. Shtëpia ime dhe shkolla ishin pranë njëra-tjetrës. Pas asaj që ndodhi në spitalin e Ersekës, kërkonim të merrnim vesh, se çfarë mund të ndodhte. ‘Gaz’-i i Degës Brendshme, kishte nisur të vinte shpesh në fshat, ndërsa qentë lehnin gjithë natën. Mësuesja thoshte se ata po na përgjonin.
Në të vërtetë fshati ynë kishte qenë gjithnjë i përgjuar, por pas vdekjes së Enverit, të lehurat e qenve u bënë edhe më të shpeshta, – tregon Etemija, – nuk pushonin gjithë natën. Nën dritaret e shtëpive, dëgjoheshin hapa. Askush nuk delte nga shtëpia. Me të rënë mbrëmja, të gjithë mbylleshin brenda. Nëse të gjenin në rrugë, nuk ishte çudi, që edhe mund të të vrisnin. Kufiri me Greqinë, ishte shumë afër dhe fare lehtë, mund të të akuzonin për arratisje.
Megjithatë kishte qenë fjala e mësueses, ajo që na kishte shpëtuar nga burgu. Leka Mydini, edhe pse vuante shqetësimin e saj, sa herë përballej me njerëzit e policisë, tregohej e qetë, madje e sigurt, në të gjitha ato që thoshte. Ishte një grua e zonja. E dija që Leka, nuk do të tregonte kurrë. Familja e saj, kishte vuajtur shumë nga regjimi i Enver Hoxhës.
E mundi sëmundja dhe shqetësimi, duke menduar se jetonte ditë të vështira. Një mëngjes u shua jeta e saj, por gjithë fshati, do ta qante në heshtje, mes dhimbjes, pa thirrje e ulërima, si atë ditë në spitalin e Ersekës. Madje me të njëjtin nderim, kujtohet edhe sot e kësaj dite”, përfundon Etemija.
“Persekutimi ynë, pse vëllai nuk kishte me se të ushqente qetë e kooperativës”?!
Këtë histori jo të zakonshme, por edhe të frikshme, e tregon edhe kunati i mësueses, Bexhet Mydini, vëllai i Shefkiut, bashkëshortit të saj. Ai tregon se Leka, mësuesja, me t’u kthyer nga në shtëpi, u kishte treguar se çfarë kishte ndodhur në spitalin e Ersekës.
“U mblodhëm të gjithë si vëllazëri, me qëllim që të dinim si të silleshim, nëse do të na pyesnin një ditë. Nuk ishte aspak e lehtë për familjen tonë. Vëllanë tim, Shefkiun, që kishte punuar për shumë vjet si mësues, e kishin pushuar nga puna dhe e kishin dërguar të punonte në minierë, ndërsa vëllai tjetër, Estrefi, ishte dënuar tri herë me radhë me burg, për politikë.
Herën e parë e akuzuan se ishte anëtar i grupit që hodhi bombën në Ambasadën Sovjetike, ndërsa herën e dytë, e akuzuan se kishte qenë anëtar i grupit të Pajo Milecit, i cili synonte rrëzimin e qeverisë. Për këtë akuzë, së bashku me vëllanë tim, Estrefin, dënuan dhe Ali Fetiun dhe Erfan Qerimin.
Arrestimi i tretë i vëllait tim, Estrefit, ishte më i çuditshmi. Kishte qenë duke lëruar me parmendë të tërhequr nga qetë, – tregon Bexheti. – Ishte koha kur kooperativa nxitonte të mbyllte mbjelljet.
Qetë e kooperativës, që kishin dalë nga dimri, gati të ngordhur nga mungesa e ushqimit, ishin kaq të dobët, sa nuk tërhiqnin dot parmendën. Qetë e tij, të lodhur nga puna, nuk ecnin dot më dhe u rrëzuan mbi brazën e mbetur, në mes të arës. Estrefi bëri përpjekje për t’i ngritur, por qetë nuk bindeshin. Ishin të paushqyer.
‘E po çfarë t’u bëj unë, tha Estrefi, ju doni të hani, por çfarë t’u jap unë i shkreti, mua vetëm shpirti më ka mbetur, por shpirtin tim, nuk ua jap dot’.
Këto ishin fjalët që u kishte thënë qeve, por vetëm kaq u desh që një mbrëmje, të vinte “Gaz”-i i Degës Brendshme dhe ta arrestonin. Akuza ishte; përse kishte thënë, ‘unë nuk ua jap dot shpirtin’.
Nuk e dinte ai, se për të mirën e atdheut, duhej të jepje jo vetëm shpirtin, por gjithçka të shenjtë, që mund të kishe. Por nuk ishte e keqja vetëm këtu, ishin arsyetimet e dëshmitarëve, e keqja shkonte edhe më larg. Ai akuzonte kooperativën, se nuk kishte ushqim për kafshët…, akuzonte pushtetin popullor…! Dhe im vëlla shkoi sërish në burg, për ta kaluar gjithë jetën atje.
Për këtë arsye, u mblodhëm të gjithë, sepse të gjithë duhej të ishim të një mendjeje. E dinim se çfarë mund të ndodhte, po të flisnim. Heshtëm, duke u munduar ta harronim atë histori, por Leka nuk e harroi kurrë. Ajo grua që ishte treguar e qetë atë ditë, në thellësi të qenies së saj, nuk kishte qenë kurrë e tillë.
Nuk ishte vetëm historia e spitalit. Ajo ngjarje ishte vetëm një episod, por gjithë jeta e familjes Mydini, kishte kaluar në tmerr nga survejimet e njerëzve të Sigurimit. Çdo ditë shihte e ndjente brengën e bashkëshortit të saj, që ishte pushuar nga puna e mësuesit. Survejimi i përhershëm i punonjësve të Sigurimit, e hëngrën jetën e saj. Një mëngjes vdiq krejt papritur. Sëmundja dhe brengat, e kishin rraskapitur”.
Tashmë kanë kaluar vite dhe historia e spitalit, tregohet herë pas herë, por po me aq respekt, kujtohet jeta e asaj gruaje, që kishte lindur në fshatin Pocestë të Korçës dhe, që do të kalonte gjithë jetën e saj, mes butkallinjve, të cilët ishin të përçmuar nga regjimi i asaj kohe. Ajo ishte mësuese dhe kuptonte më shumë nga të gjithë banorët e atij fshati, ku njerëzit me arsim, ishin shumë të rrallë. Frikë nga përndjekja e fëmijëve të saj.
Vdekja e papritur nga meraku i mësueses
The village of Butkë was a village that the regime had openly declared, that it was a village of reactionaries. After the confrontation at Erseka's agency, teacher Leka Mydini was quite shocked. He was right. Her husband, Shefki Mydini, had been a teacher, but the regime had fired him because of his biography.
His brother, Estref Mydini, was convicted several times for politics. After what had happened in the corridor of Erseka's hospital, the teacher was afraid that she would be left without a job, and that she might even be arrested for perjury. None of the three would be at ease after this. From that day on, the teacher lived with the anxiety that something unexpected would happen. Illness and the worry that they could destroy her family made her condition extremely difficult. One morning she died completely unexpectedly. His eyes remained open. She probably wanted to know about the future of her children./ Memorie.al
Lini një Përgjigje