FLASH
Shkruar nga Pamfleti
On the fourth anniversary of the passing away of the well-known historian, researcher, writer and publicist Agim Musta (July 24, 2019), former political prisoner, his daughters Elizabeta and Suela, gave the right and exclusive right to publish to the media online Memorie.al, of one of the author's most prominent publications, such as the 'Black Book of Albanian Communism'. This work contains numerous data, evidence, facts, statistics and arguments unknown to the general public, on communist crimes and terror in Albania, especially against intellectuals, in the period 1945-1991.
The publication for the first time of parts of this book is also the realization of one of the bequests of the historian Agim Musta, who, from the beginning of 1991 until he passed away, for nearly three decades was engaged with all his powers , working to raise collective memory, through book publications and publications in the daily press.
All that voluminous work of Mr. Agim Musta, concretized in several books, is a contribution of great value to the disclosure of the crimes of the communist regime of Enver Hoxha and his successor, Ramiz Alia. A good part of the publications of Mr. Agim Musta, is also translated into English. Thanking the two daughters of the late Musta, who chose Memorie.al, to commemorate their father, from today we are starting the publication, part by part, of the 'Black Book of Albanian Communism'.
-Portraits of fellow sufferers-
(1945-1991)
Dr. Kalivopulli, dies in prison...!
Who has not heard the name of Dr. Kalivopulli in the former district of Gjirokastra? How many hundreds and thousands of children, men and women, has he saved from the clutches of death! His word was more balm than the medicine he gave. Fifty doctors in white shirts. His figure had already become a legend. The work and respect of the people, animated the 75-year-old Aleksandër Kalivopulli. And he continued to fight against the death of people.
Struggled to become more useful. He had started from the banks of the school. In all cycles, until the Faculty of Medicine of the University of Athens, where he excelled. In his postgraduate studies, he defended the scientific degree of Doctor. The offer to stay in Athens or other European cities did not entice this intellectual. He returns to work in Gjirokastër, near his hometown, Dropulli, where he works for 50 years, with exemplary piety and healed thousands of Albanian minorities.
In June 1959, Kalivopulli became known throughout Albania and abroad. The cinema studio "New Albania" dedicated a documentary to him, where he presented his hard work to the public, while "Voice of the People" dedicated a special article to him. After that, the People's Assembly decorated him for 50 years of service in Medicine. On this anniversary, they toasted his health and precious help and wished him to continue his work. The doctor was moved and with tears in his eyes said: "I will continue to work with all my strength, until my heart fails"! And what happened?!
Doktor Kalivopullit, më 3 korrik 1960, i hidhen prangat në duart e fishkura, në duart që i dridheshin nga puna dhe pleqëria, në ato duar që kishin ekzaminuar me mijëra të sëmurë. E lidhën me hekura si kriminel dhe e rrasën në burg, në një qeli të errët të burgut të Tiranës. Kë arrestuan? Doktorin demokrat, që Zogu e kishte ndjekur e persekutuar, kurse Italia, pas Luftës Italo-Greke, e kishte burgosur dhe internuar në Itali, mbi një vit.
Pas arrestimit të doktorit në shtëpinë e tij, ra tërmet e mbi tërmet. Nga kontrollet e njëpasnjëshme, shtëpia u kthye disa herë përmbys. E shoqja me gjithë fëmijët u bënë grusht. Të dy djemtë dhe të dyja vajzat, me sytë të zgurdulluar, dridheshin në gjirin e nënës. I rrëmbyen 2000 napolona floriri.….! (O Zot, a ka regjistër ku janë shkruar këto para?!)
Po kështu edhe 200.000 lekë, në arkën e kursimit, si dhe gjithë pasurinë e tundshme e të patundshme. Dy vjet në hetuesi. Dy vjet tortura e izolim hermetik. Dhe 75-vjeçari Kalivopulli, sfidon vdekjen. Me gjakftohtësinë dhe logjikën e tij të palëkundshme, me karakterin e pastër e human, u thoshte hetuesve:
“Si është e mundur, zoti hetues, të dal kundra fëmijëve të mi, si është e mundur, që unë të jem agjent? Ku i keni faktet”? Po fanatikët e regjimit, ata që dinin të merrnin jetë, nuk e dëgjonin zërin e tij. Ata vazhdonin ta rrihnin e ta torturonin si tradhtar. Ai mbeti gjallë si akt-akuzë ndaj diktaturës. E dënuan me 18 vjet burg, për tradhti, pa dëshmitar. E sollën në burgun e Burrelit “kriminelin” rrezikshëm, 75-vjeçar.
Të burgosurit e pritën si Eskulapin. Atyre u shërbeu si baba për dy vjet rresht, derisa dha shpirt. Si njeri i papërkulur, megjithëse dridhej nga vuajtjet dhe pleqëria, u shërbente njerëzve në nevojë. I sfilitur ecte korridoreve të errëta të burgut, mbajtur prej krahëve nga bashkëvuajtësit. Gradualisht, shëndeti i tij, binte e keqësohej.
Ishte shndërruar në një fantazmë, në një fantazmë që nuk të frikësonte, por të bënte ta adhuroje. Të gjithë e deshën, i shërbenin dhe e ndihmonin me sa mundnin. Edhe pse në agoni, s’pushonte duke u dhënë këshilla të sëmurëve. Ata të mjerët dëgjonin me veshët ngritur. Doktor Kalivopulli u ndizte një fije shprese, në ato labirinte të errëta të burgut.
Doktorit si vullkan i shpërtheu një vendim që tronditi burgun. Ai shpalli grevën e urisë. Kështu ai vendosi ti jepte edhe një goditje, goditjen e fundit regjimit diktatorial të Hoxhës. Ai ndërpreu ushqimin. Të burgosurit e shikonin me admirim, krenari edhe me dhimbje. Dalëngadalë po e linin forcat, e ndiente mjaft vetminë dhe ndarjen nga familja.
Hapte sytë dhe shihte në errësirën e qelisë siluetat e fëmijëve, kujtonte fytyrat e tyre, zërin e tyre dhe buzëqeshte si në ëndërr. Në qelinë e errët, filloi të fliste me vete, të përmendte emrat e fëmijëve: Sokrat, Kristo, Niqi…! Po në birucën e errët e të ftohtë të Burrelit, nuk dëgjonte njeri!
Megjithëse bashkëvuajtësit mundoheshin t’ia lehtësonin vuajtjet, i qëndronin afër, ai filloi të ndiente dhimbje dhe frikë në shpirt. Ditët kalonin dhe doktor Kalivopulli, vazhdonte i vendosur e i palëkundur grevën e urisë. Sytë po i perëndonin, gardianët, që deri atë çast e shikonin me përbuzje, u habitën me vendosmërinë e doktorit.
Me armën e urisë, ai qëllonte dhe çarmatoste. Kundërshtarët e alarmuar, filluan telefonatat për rrezikun e doktorit, 12 ditë rezistoi, duke luftuar me vdekjen. Në ditën e 13 dhe pikërisht më 18 shkurt 1964, pushoi së rrahuri zemra e tij, zemra e burrit fisnik, zemra e profesorit, zemra e atij që dha shpirt në kaushin nr.10, të burgut të Burrelit.
Bashkëvuajtësit i mbyllën sytë, e veshën me rrobat e tij të reja dhe me pika loti në faqe, mbajtën një minutë heshtje. E varrosën te “Qershia”, ku ishin varrosur me qindra fatzinj të tjerë dhe ku sot e kësaj dite nuk i gjenden eshtrat.
I nderuar dhe i respektuar nga të gjithë
Patër Meshkallën, e kam njohur në kampin me punë të detyruar të Skrofotinës, gjatë viteve 1970-1972, ku disa qindra të burgosur politikë, punonin si skllevërit e Egjiptit, për tharjen e kënetës së Nartës. Për moshën e tij të thyer, Patër Meshkalla, nuk punonte. Me shpirt dhe me mendje ishte me shokët e tij bashkëvuajtës, duke i përcjellë dhe duke i pritur çdo ditë, me fjalë ngushëlluese dhe shpresëdhënëse.
Patër Meshkalla, një nga “Mandelët” e Shqipërisë, shquhej si njeri me cilësi të larta njerëzore. Ai ishte kthyer në simbol të durimit, të dhembjes dhe stoicizmit, i vëllazërimit të të burgosurve politikë, pa dallim feje, ideologjie dhe krahine. I lindur në Shkodër, në një familje të varfër qytetare, më 1901, u diplomua shkëlqyeshëm në Teologji dhe Filozofi dhe jetoi në shumë vende të Evropës si ushtar i denjë i Jezu Krishtit. Ai ishte një enciklopedi e gjallë dhe një mësues i papërtuar, për bashkëvuajtësit e tij.
Kur të burgosurit diskutonin për ndonjë term gjuhësor, qoftë dhe në gjuhë të huaj, ose për ndonjë subjekt politik, historik, filozofik, sociologjik e tjera dhe s’binin dakord me njëri-tjetrin, fjalën e fundit e kishte Patër Meshkalla, që me kënaqësi dhe pa pikën e përtesës, jepte shpjegimin e duhur dhe të përpiktë.
Patri ishte kthyer në një mësues shpirtëror, për të gjithë bashkëvuajtësit. Atë e respektonin të rinjtë dhe pleqtë dhe e adhuronin për forcën e tij të madhe shpirtërore. Ai ishte mjeshtër i bisedës dhe e bënte atë me një shkathtësi mahnitëse. Me fshatarët, bisedonte me dashuri për punët e fshatit, me intelektualët, plot zjarr e për çdo problem, me një kompetencë shkencore.
Truri i tij ishte një makinë e përsosur elektronike, paçka se diktatura komuniste, e kishte dënuar dy herë dhe ai kishte vuajtur në burgjet e skëterrës së kuqe, 25 vjet dënim. Asnjëherë nuk u dëgjua nga goja e tij një fjalë hakmarrëse, kundër atyre që i kishin shkaktuar gjithë ato vuajtje dhe privacione, pa asnjë të drejtë. Edhe kur ndonjë bashkëvuajtës i shprehte urrejtje ndaj veglave të diktaturës, Patër Meshkalla, me zërin e tij lutës, shprehej: “Fali, o Zot, se nuk dinë çfarë bëjnë”!
Të paharruara do të mbeten replikat e tij me Mehmet Shehun, gjeneral Gjin Markun, kur këta ishin në majën e piramidës komuniste dhe me prokurorë, gjykatës, vegla qorre të diktaturës së Enver Hoxhës. Patër Meshkalla, me fjalët e tij plot urtësi dhe logjikë të hekurt, i vinte te shtylla e turpit. Ata mundoheshin ta ngacmonin Patrin si klerik, por shkonin “për lesh” dhe “ktheheshin te qethur”.
Kur një prokuror, mbasi i lexoi akt-akuzën dhe u krekos me numrin e madh të dëshmitarëve që dëshmonin kundër Patër Meshkallës, mori këtë përgjigje: “Nuk dëshmojnë këta mjeranë, zoti prokuror! Flet buka e gojës, që ju ua pritni”. Nuk i harroj sytë e tij plot jetë e mallëngjim, kur në qershor të vitit 1972, më transferuan së bashku me shumë shokë bashkëvuajtës, nga kampi me punë të detyruar i Ballshit, për në minierën-ferr të Spaçit.
Patër Mëshkalla na përqafoi me lot në sy dhe na jepte shpresë dhe guxim. Nuk na u nda për asnjë çast, derisa ne, të lidhur me pranga dhe zinxhirë në këmbë dhe në duar, u larguam të shoqëruar me roja të armatosura gjer në dhëmbë. Fytyra e tij e imët dhe shprehëse, nuk më është ndarë për asnjë çast nga mendja. Ai ka mbetur në kujtesën e mijëra ish-të dënuarve politikë, si ushtar i denjë i Krishtit dhe bir besnik i Shqipërisë. Emri i tij duhet të zënë një vend nderi në historinë e kombit tonë.
I interesuar për Patër Meshkallën, pranë ish-nxënësve të tij, Zef Perollit dhe Matei Guralumit, njëkohësisht shokë dhe bashkëvuajtësit e mi, mësova se Patër Meshkalla, ka drejtuar me sukses rrethin e Shën Pjetrit, të Rinisë Katolike të Tiranës prej viteve 1937-1945. Ai ishte edukator i shkëlqyeshëm, sa i dashur, aq dhe i rreptë e këmbëngulës i palodhur, me nxënësit e tij.
Ai u mësonte nxënësve të tij, përveç mësimeve mbi katekizmin kishtar, edhe etikën, estetikën dhe pjesë të ndryshme të filozofisë. Patri ishte i pasionuar mbas natyrës dhe organizonte shpesh ekskursione në gjirin e saj. Patri në rrethin e tij të “Shën Pjetrit”, vinte në skenë pjesë të shkurtra teatrale të adaptuara nga letërsia kombëtare dhe e huaj. Ai ishte njëkohësisht skenarist, regjisor dhe aktor me mjeshtëri të rrallë. Patri ishte publicist i mprehtë dhe ka shkruar shumë artikuj, skica dhe poezi, te revistat “Leka”, “Hylli i Dritës” dhe në të tjera organe të shtypit të asaj kohë.
Me guximin që e karakterizonte, ai ka shkruar edhe në gazetën “Bashkimi”, gjatë viteve 1945-1946, para se të arrestohej nga diktatura komuniste, duke mbrojtur me dinjitet Kishën Katolike Shqiptare. Mbas daljes nga burgimi i parë, në fillim të viteve gjashtëdhjetë, Patri, pa u trembur nga kërcënimet e Sigurimit dhe të instruktorëve të Partisë, fillonte predikimet para besimtarëve të druajtur me fjalët: “Mos kini frikë”.
Patër Meshkalla, ishte dhe një antifashist i vendosur dhe këtë e shprehte haptazi në kohën e pushtimit italian. Grindet keq me kapelanin Italian, Patër Selca dhe për këtë, internohet në Itali. Kjo gjë shkaktoi protesta të ashpra të të rinjve katolikë shqiptar, të cilët dërguan dhe një përfaqësi në Romë, duke kërkuar lirimin e menjëhershëm të Patër Meshkallës. Autoritetet italiane, u detyruan ta lironin mbas disa muajve Patër Meshkallën, duke mos e ashpërsuar më tepër gjendjen e krijuar. Me këtë rast, poeti Mark Ndoja, i kushton një poezi Patrit, prej së cilës është marrë kjo strofë:
“Pret Shqipnija punë t’madhja prej teje!
Pra, o i Najeshëm tejet, atë Meshkalla.
Për punë t’madhja fetare e Atdheje
A tui t’pritë me dëshirat ma t’gjalla
Zgjidh, pra lundrën, vrapo, kalo detin,
Të do shqipja nën flatra, zog t’vetin”!
Kur u lirua nga burgimi i dytë, në fund të viteve shtatëdhjetë, megjithëse në moshë të thyer dhe pa asnjë të ardhur financiare, ai qëndroi i papërkulur para presioneve kërcënuese, për asgjësimin e tij fizik, nga ana e Sigurimit të Shtetit. Shumë besimtarë katolikë, shkonin fshehtas te Patër Meshkalla, si Nikodemi te Krishti dhe Patri i papërtuar, u gjendej afër në çdo vdekje dhe pagëzim. Vdes më 28 korrik 1988 dhe funerali i tij, kthehet në mënyrë krejt të pavetëdijshme, në një manifestim të heshtur proteste, kundër diktaturës komuniste.
His grave became a place of pilgrimage for the Catholic faithful. After the establishment of democracy, on June 28, 1992, Pater Meshkalla was honored in the cemetery of Shkodra on the occasion of the inauguration of his last residence, where many clergymen and his co-sufferers spoke, in the presence of hundreds of believers from Shkodra and those who came from Tirana./ Memory.al
Lini një Përgjigje