FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Similar wars end in similar ways...
It took the Trump administration just two months to quickly run through the 5 years of the Johnson administration's policy toward Vietnam: entry into the conflict, escalation, disappointing stalemate, and negotiations.
Now it is in Nixon administration territory: first with loud threats, then with a gradual realization of the need to withdraw through a less than satisfactory agreement. If this pace continues, the intervention in Iran should be over within a few more months, by which time the debates and mutual accusations about responsibility will have already begun.
Of course, no historical analogy is perfect, and there are many notable differences between the conflicts in Iran and Vietnam: different regions, different ideologies, a much shorter time period, the absence of US ground troops or compulsory military mobilization, the lack of change of administrations, more advanced military technology, and other factors.
However, there are important similarities in the structure of the two conflicts. The same is true of the war in Ukraine, which has a structure similar to that of the Korean War. And because structures constrain the choices of policymakers, understanding these patterns provides clues about how wars might end.
The US-Israeli war against Iran is likely to end much like the Vietnam War in 1973: with an unsustainable compromise agreement that resolves some issues but leaves others equally important unresolved. Just as the ultimate fate of South Vietnam was left to be determined later, the fate of the Islamic Republic and its nuclear program will be left to be decided at a later time.
By contrast, the war in Ukraine, like the Korean War, is likely to end with an agreement that consolidates something akin to the current front line, with borders frozen and patrolled indefinitely under a ceasefire that may prove more stable and long-lasting than most observers expect.
Halfway with Lyndon Johnson
In November 1963, the leaders of South Vietnam and the United States were assassinated, placing President Lyndon Johnson suddenly at the helm of two countries facing crises. In Vietnam, the motivated and well-led forces of the North, along with their guerrilla allies in the South, were gradually gaining ground against a weak regime in South Vietnam. Unless Washington took steps to reverse this trend, it seemed that Saigon would eventually fall and the country would be reunited under communist control.
Johnson dhe ekipi i tij nuk ishin veçanërisht optimistë për fitimin e luftës, por kishin frikë nga pasojat politike të humbjes, si në planin e brendshëm ashtu edhe në atë ndërkombëtar. Për këtë arsye vendosën të rrisnin mbështetjen për Saigonin, me shpresën se një demonstrim force do ta detyronte Hanojin të tërhiqej.
Fillimisht kjo nënkuptonte ndihmë ekonomike dhe këshilltarë ushtarakë. Më pas nënkuptonte bombardime. Më pas dërgimin e trupave tokësore. Dhe pastaj edhe më shumë nga të gjitha. Megjithatë, Hanoi mbeti i palëkundur në objektivat e tij kryesore dhe refuzoi të dorëzohej.
Deri në vitin 1968, lufta po kushtonte aq shumë në jetë njerëzish, para dhe stabilitet politik saqë Uashingtoni filloi të kërkonte një rrugëdalje. Vetë Johnson nuk e pranoi kurrë humbjen, por ai ndaloi përshkallëzimin e mëtejshëm të konfliktit, shpalli një ndërprerje të njëanshme të bombardimeve, u tërhoq nga jeta politike dhe ia kaloi problemin pasardhësit të tij.
Ky pasardhës ishte Richard Nixon, i cili së bashku me këshilltarin e tij për sigurinë kombëtare Henry Kissinger trashëgoi domosdoshmërinë për t’i dhënë fund luftës, por me shumë pak kapital politik për aventura të reja.
As Nixon dhe as Kissinger nuk e konsideruan kurrë braktisjen e Saigonit. Megjithatë, ata synonin të rindërtonin marrëdhëniet mes superfuqive dhe e kuptonin se Shtetet e Bashkuara duhej të kalonin në çështje të tjera relativisht shpejt, sigurisht përpara zgjedhjeve të ardhshme presidenciale.
Në fillim, ata u përpoqën të arrinin objektivat e vjetra përmes një kombinimi të ri force dhe blofi. Shpresonin se vietnamezët e Veriut do të frikësoheshin nga bombardime më të ashpra dhe kërcënime të ekzagjeruara, se Bashkimi Sovjetik dhe Kina do të bindeshin t’i ndihmonin dhe se opinioni publik amerikan do të qetësohej me reduktime të kufizuara të trupave.
Shpresa ishte që e gjithë kjo të prodhonte një marrëveshje që do të lejonte tërheqjen amerikane, mbijetesën e Vietnamit të Jugut dhe shkëputjen e Vietnamit të Veriut nga lufta.
Kjo ishte periudha që shefi i kabinetit të Shtëpisë së Bardhë, H. R. Haldeman, e përjetësoi më vonë në kujtimet e tij: “Nixon ishte i bindur se mund t’i detyronte më në fund vietnamezët e Veriut të hynin në negociata serioze për paqen. Kërcënimi ishte elementi kyç dhe Nixon krijoi një term për teorinë e tij. Ai tha: ‘E quaj Teoria e të Çmendurit, Bob. Dua që vietnamezët e Veriut të besojnë se kam arritur në pikën ku mund të bëj gjithçka për ta ndalur luftën. Do t’ua përcjellim mesazhin se për hir të Zotit, Nixon është i fiksuar pas komunizmit. Nuk mund ta kontrollojmë kur zemërohet dhe ai e ka dorën mbi butonin bërthamor. Atëherë vetë Ho Chi Minh do të jetë në Paris brenda dy ditësh duke kërkuar paqe.’”
Por strategjia dështoi. Sovjetikët ose nuk mundën, ose nuk deshën të ushtronin presion të mjaftueshëm mbi vietnamezët e Veriut për t’i detyruar të pranonin një marrëveshje. Komunistët as nuk u shembën dhe as nuk u trembën, ndërsa lufta vazhdoi.
Deri në vjeshtën e vitit 1969, administrata Nixon ishte rikthyer praktikisht në pikën nga ku kishte nisur. Madje situata ishte më e vështirë, sepse tërheqja e trupave amerikane kishte filluar tashmë, duke shtuar dëshirën e opinionit publik për largim të plotë dhe duke i dhënë Hanoit një arsye shtesë për të pritur.
Frustrimi në Shtëpinë e Bardhë u rrit. Kissinger urdhëroi stafin e tij të përgatiste plane për një “goditje të egër dhe ndëshkuese” kundër armikut. “Nuk mund ta besoj”, u tha ai bashkëpunëtorëve, “që një fuqi e dorës së katërt si Vietnami i Veriut të mos ketë një pikë thyerjeje.”
Përpara se të ndërmerrte veprime, administrata u paraqiti një ultimatum sovjetikëve dhe vietnamezëve të Veriut: bëni lëshime ose përballuni me pasojat.
Kur ultimatumet u shpërfillën, Uashingtoni nuk i zbatonte kërcënimet e tij. Përfundimisht, Nixon dhe Kissinger kaluan në një strategji të dytë daljeje nga lufta. Ajo kombinonte tërheqjen graduale amerikane, rritjen e ndihmës për regjimin e Nguyen Van Thieu në Saigon dhe përpjekje intensive për një marrëveshje të negociuar.
Në vitin 1973, kjo strategji prodhoi një marrëveshje që i lejoi Shtetet e Bashkuara të ndalonin luftimet dhe të sillnin në shtëpi të burgosurit e luftës, pa tradhtuar zyrtarisht aleatin e tyre. Megjithatë, detajet e marrëveshjes lejonin forcat komuniste të mbeteshin në territoret që kontrollonin në Jug. Kjo u dha atyre mundësinë të rifillonin operacionet pasi SHBA-ja u tërhoq. Ky kusht, së bashku me kufizimet e vendosura nga Kongresi amerikan ndaj një angazhimi të ri ushtarak, çuan në rënien e Vietnamit të Jugut dy vjet më vonë.
Nga Vietnami te Irani
Ashtu si Johnson në Vietnam, presidenti Donald Trump hyri në konfliktin me Iranin për të ndalur zhvillime që i konsideronte shqetësuese. Sulmet ajrore izraelite dhe amerikane në qershor 2025 shkaktuan dëme të mëdha në programin bërthamor iranian.
Megjithatë, pas tyre, Republika Islamike filloi të rindërtonte kapacitetet e saj ushtarake konvencionale. Izraeli dhe SHBA-ja druheshin se kjo do të krijonte me kalimin e kohës një mburojë të fuqishme që do t’i mundësonte Teheranit të vazhdonte ambiciet e tij bërthamore. Trump pranoi garancitë izraelite se një goditje e fuqishme ndaj udhëheqjes iraniane do të rrëzonte regjimin dhe do ta zgjidhte problemin njëherë e përgjithmonë.
Ai miratoi një sulm të përbashkët amerikano-izraelit në fund të shkurtit. Sulmet shkatërruan një pjesë të madhe të kapaciteteve ushtarake iraniane dhe vranë shumë zyrtarë të lartë, përfshirë udhëheqësin suprem Ali Khamenei. Megjithatë, djali i tij, Mojtaba Khamenei, pasoi të atin dhe regjimi iranian, i rrënjosur thellë në strukturat shtetërore, vazhdoi të funksiononte.
Madje situata u përkeqësua. Irani goditi fqinjët e tij në Gjirin Persik dhe shkaktoi një krizë globale energjetike duke vendosur kufizime ndaj lundrimit në Ngushticën e Hormuzit. Në prill, një Trump i zhgënjyer kaloi nga roli i Johnsonit në atë të Nixonit. Ai provoi një strategji të re, të bazuar në presion më të madh, ultimatume, kërcënime dhe oferta për negociata.
Kjo ringjallje e “teorisë së të çmendurit” çoi në një armëpushim më 8 prill dhe në bisedime të drejtpërdrejta mes zyrtarëve amerikanë dhe iranianë, të ndërmjetësuara nga Pakistani. Megjithatë, nuk prodhoi lëshimet e dëshiruara. Ngushtica e Hormuzit mbeti e mbyllur dhe kërkesat e të dy palëve vazhduan të ishin shumë larg njëra-tjetrës.
Meqenëse nuk kishte planifikuar kurrë një luftë të gjatë, ndërsa kostot po rriteshin dhe mbështetja e brendshme po binte, Trump po kërkon qartësisht një mënyrë për të dalë nga konflikti duke ruajtur prestigjin politik, ashtu si Nixon dhe Kissinger në fillim të viteve 1970.
Por iranianët, ashtu si vietnamezët e Veriut dikur, po tregohen kokëfortë dhe po llogarisin se mund të fitojnë një garë durimi dhe sakrifice. Sipas autorit, hapi i ardhshëm ka të ngjarë të jetë një marrëveshje që ndalon luftimet, lejon rifillimin e lundrimit detar dhe shtyn ose lë të paqarta shumë nga çështjet e tjera të diskutueshme. Ashtu si fati i Vietnamit të Jugut, edhe fati i programit bërthamor iranian dhe i vetë regjimit iranian do të vendoset në një moment të mëvonshëm.
Barazim në poker
Ndërkohë, në Ukrainë, trupat koreano-veriore që luftojnë përkrah Rusisë duhet të përjetojnë një ndjenjë déjà vu-je, teksa përsërisin makthin e gjyshërve të tyre dhe shërbejnë si mish për top në një luftë të bllokuar në ngërç. Në fund të qershorit 1950, forcat e Koresë së Veriut kaluan paralelen e 38-të në një sulm të befasishëm, me synimin për të vendosur të gjithë Gadishullin Korean nën kontroll komunist.
Zyrtarët e administratës Truman e interpretuan këtë veprim si një goditje të rëndësishme në kuadër të Luftës së Ftohtë që po intensifikohej dhe vendosën ta mbështesnin Korenë e Jugut, duke siguruar edhe mbështetjen formale të Kombeve të Bashkuara.
Forcat koreano-veriore përparuan gjatë verës, duke i shtyrë trupat e OKB-së në një zonë të vogël rreth portit juglindor të Busanit. Në shtator, zbarkimi amfib i gjeneralit amerikan Douglas MacArthur në Incheon, pas vijave armike, përmbysi rrjedhën e luftës. Së shpejti ishin forcat e OKB-së ato që po shtynin mbrapsht koreano-veriorët.
Në tetor, të inkurajuar nga sukseset dhe duke parë një mundësi të papritur për ribashkimin e gadishullit sipas kushteve të Koresë së Jugut, udhëheqësit amerikanë i dhanë MacArthur-it liri të gjerë veprimi për të avancuar thellë në territorin e Koresë së Veriut.
Ai e shfrytëzoi këtë liri deri në kufijtë maksimalë dhe madje përtej tyre. Por ndërsa forcat e OKB-së përparonin gjithnjë e më shumë drejt veriut, lufta ndryshoi përsëri drejtim. Trupat kineze hynë në konflikt në mbështetje të Koresë së Veriut dhe detyruan forcat e OKB-së të tërhiqeshin me nxitim drejt jugut. India dhe Mbretëria e Bashkuar i kërkuan Shteteve të Bashkuara të fillonin negociata, bazuar në një marrëveshje që do të përfshinte braktisjen e Tajvanit dhe pranimin e Kinës në OKB.
Administrata Truman refuzoi, duke shpresuar ende për një përmbysje të situatës në fushën e betejës. Dhe vërtet, nën komandën e re të gjeneralit Matthew Ridgway, forcat e OKB-së ndryshuan sërish rrjedhën e luftës dhe përparuan drejt veriut në fillim të vitit 1951. Në këtë pikë, të dy kampet e kuptuan se thyerja e ngërçit do të ishte jashtëzakonisht e vështirë dhe e kushtueshme. Prandaj filluan të shqyrtonin mundësinë e një përfundimi të negociuar të luftës mbi bazën e gjendjes ekzistuese.
MacArthur nuk ishte dakord me këtë qasje dhe u përpoq ta sabotonte atë përmes deklaratave publike luftarake dhe kritikave ndaj administratës para republikanëve në Kongres. Si përgjigje, presidenti Harry Truman e shkarkoi nga komanda në prill 1951 dhe e zëvendësoi me Ridgway. Në qershor, pasi forcat e OKB-së zmbrapsën një ofensivë të madhe kineze, ambasadori sovjetik në OKB sugjeroi publikisht një armëpushim përgjatë paraleles së 38-të. Në korrik nisën negociatat e drejtpërdrejta.
Shumë vëzhgues të kohës prisnin që marrëveshja të arrihej brenda disa javësh. Negociatorëve amerikanë madje iu kërkua të merrnin me vete uniformat ceremoniale për ceremoninë e nënshkrimit. Delegacioni kinez mori vetëm veshje verore. Megjithatë, negociatat u zvarritën dhe luftimet e ashpra vazhduan edhe për dy vjet të tjerë. Armëpushimi u nënshkrua vetëm në korrik 1953, përgjatë vijave pothuajse identike me ato që ekzistonin kur kishin nisur bisedimet.
Ngjashmëritë me Ukrainën
Sipas autorit, ngjashmëritë mes luftës në Kore dhe luftës në Ukrainë janë të habitshme. Lufta aktuale në Ukrainë filloi me sulmin e befasishëm rus në fund të shkurtit 2022. Ashtu si Koreja e Veriut në vitin 1950, Rusia realizoi përparime të shpejta në përpjekje për të rikthyer territore që i konsideronte pjesë të hapësirës së saj historike. Njëherazi, Shtetet e Bashkuara dhe vendet evropiane u angazhuan për të ndihmuar viktimën e agresionit. Ashtu si në Kore, viti i parë i luftës në Ukrainë u karakterizua nga lëvizje të mëdha ushtarake dhe ndryshime të rëndësishme në terren.
Më pas pasuan disa vite ngërçi intensiv përgjatë vijave relativisht të pandryshuara të frontit. Kur Trump mori detyrën në vitin 2025, ai u përpoq të impononte një marrëveshje. Ai tentoi ta joshte Rusinë duke sugjeruar se mund të mbante territoret e pushtuara dhe ushtroi presion ndaj Ukrainës duke kufizuar mbështetjen. Megjithatë, asnjëra palë nuk ishte e gatshme të pranonte kushtet. Luftimet vazhduan.
Sipas autorit, sa më të lodhura dhe më të pajtuara me realitetin të bëhen palët ndërluftuese, aq më shumë rritet mundësia e një marrëveshjeje që formalizon ngërçin ekzistues. Ashtu si Lufta e Koresë, edhe lufta në Ukrainë ka qenë jashtëzakonisht e përgjakshme. Viktimat ushtarake numërohen në qindra mijëra, ndërsa numri i përgjithshëm i të plagosurve dhe të prekurve arrin në miliona.
Në Kore pati gjithashtu miliona viktima civile. Një përpjekje kaq e madhe për përfitime territoriale kaq të kufizuara lë pasoja të thella. Për këtë arsye, argumenton autori, pasi luftimet të ndalen, ka pak gjasa që ato të rifillojnë së shpejti. Një faktor kyç do të jetë mbikëqyrja e rreptë e vijës ndarëse.
Këtë herë nuk është ndryshe
Të katër konfliktet u karakterizuan nga kërcënime dhe manovra bërthamore. Modeli u vendos fillimisht në Luftën e Koresë, konfliktin e parë në histori ku ekzistonte mundësia reale e një lufte të përgjithshme bërthamore midis koalicioneve ndërluftuese. Fuqitë bërthamore kërcënonin me përdorimin e armëve atomike për të detyruar kundërshtarët të bënin lëshime, por në fund nuk e kalonin kurrë këtë prag.
Shtetet e Bashkuara nuk përdorën armë bërthamore në Kore apo Vietnam. Rusia nuk i ka përdorur në Ukrainë. Po kështu, sipas autorit, as Shtetet e Bashkuara dhe as Izraeli nuk do t’i përdorin ato kundër Iranit, pavarësisht retorikës dramatike që mund të përdoret në publik. Megjithatë, presioni për përhapjen e armëve bërthamore ka të ngjarë të rritet. Askush nuk do të anashkalojë faktin se Ukraina u sulmua vetëm pasi hoqi dorë nga kapaciteti i saj bërthamor, ndërsa Koreja e Veriut, e pajisur me armë bërthamore, mbetet e paprekur, në një kohë kur Irani jo-bërthamor ndodhet nën sulm.
Mosmarrëveshjet mes aleatëve
Të katër luftërat shfaqën gjithashtu mosmarrëveshje jo vetëm mes kundërshtarëve, por edhe mes aleatëve. Sipas autorit, kjo është e natyrshme, pasi fuqitë e mëdha dhe partnerët e tyre më të vegjël kanë interesa dhe përgjegjësi të ndryshme. Edhe ky model u shfaq fillimisht në Luftën e Koresë.
Kur fuqitë e mëdha vendosën se ishte koha për t’i dhënë fund konfliktit, ato i detyruan edhe aleatët e tyre të ndiqnin të njëjtën rrugë. Pas vdekjes së Josif Stalinit, udhëheqja e re sovjetike vendosi të kufizonte humbjet dhe të lejonte arritjen e armëpushimit.
Në të njëjtën kohë, Uashingtoni e detyroi Seulin të pranonte një marrëveshje që nuk e dëshironte. Njëzet vjet më vonë, SHBA-ja veproi në mënyrë të ngjashme me Saigonin. Sipas autorit, Ukraina i ka rezistuar deri tani një presioni të tillë. Megjithatë, nëse Rusia do të pranonte ndonjëherë një marrëveshje që Perëndimi do ta konsideronte të arsyeshme, Shtetet e Bashkuara dhe aleatët evropianë do të gjenin mënyra për ta bindur ose detyruar Kievin ta pranonte.
The same mechanism, according to the analysis, could also emerge in the case of Iran. Once the Trump administration finds common ground with the Islamic Republic, Washington is likely to not prioritize the desires of Israel or the Gulf Arab states for a tougher approach.
Is American power declining?
The author rejects the interpretation that Washington's difficulties in Iran are evidence of an unstoppable decline in American power. He cites the Vietnam War as an example. Even after the defeat in Vietnam, many analysts argued that the United States' global influence was waning.
However, just a few years later, the US managed to recover its position and exercise global hegemony for decades. The author acknowledges that there are no guarantees that history will repeat itself in the same way. However, he argues that the dynamism of American capitalism and the regenerative capacity of American democracy have repeatedly produced unexpected recoveries throughout history, and there is no reason to believe that this capacity has disappeared.
The most striking element linking these conflicts is the recurring tendency of political leaders to believe that military force can easily produce political victory. They often assume that the adversary will not respond effectively and that long-term strategic planning is not necessary.
But history shows otherwise. In war, as in economics, the most dangerous words can be: “This time it’s different.” /Adapted from Pamphlet by ForeignAffairs/
Lini një Përgjigje