FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Placing Russia at the center of the strategy contrasts with the new US foreign policy presented by Defense Secretary Pete Hegseth in mid-March.
EU foreign policy chief and former Estonian Prime Minister Kaja Kallas recently unveiled a controversial White Paper titled "The Future of European Defense: Readiness 2030," but it received a very mixed reaction from EU member states.
The book calls for greater EU autonomy in security and defense, but acknowledges that the US remains a key ally and keeps NATO at the center of Europe's defense plans. Kallas has been criticized for "still acting like a prime minister" and for failing to coordinate her ideas with other members to build a consensus, but instead putting forward her own vision on an important and difficult topic.
Łukasz Maślanka, a political scientist at the Polish Center for Eastern Studies (OSW), raised doubts about whether the “White Paper” marks the beginning of real transformation or just another ambitious plan to catch the eye. Kallas recently tried to push members to contribute a “voluntary” €40 billion fund to support Ukraine, which was promptly rejected before her proposal for a reduced €5 billion fund was also rejected at the last EU summit for the same reasons.
The document is "an update of the assessment of threats and challenges to EU security" and efforts to re-anchor the Union's defensive posture in the wake of Russia's full-scale invasion of Ukraine.
Most importantly, it addresses what Maślanka calls “the gap left by the Strategic Compass” – a security doctrine drafted before February 2022 and overtaken by events before it was published. The White Paper, Maślanka argues, “creates a new point of reference for EU security policy” and redefines Russia as “a fundamental threat to European security”, citing not only Moscow’s aggression but also its nuclear deployments and mobilization potential.
Placing Russia at the center of the strategy contrasts with the new US foreign policy presented by Defense Secretary Pete Hegseth in mid-March, which has downgraded the threat from Russia to a secondary level, calls for the US to disengage from the conflict, and all other conflicts except Taiwan, where the US should "prepare for war."
Kallas' concept is partly a reaction to the sharp change of direction from Washington as US President Donald Trump adopts a transactional multipolar world model that largely isolates the US from international affairs, which includes closing the American security umbrella that has protected Europe since the end of World War II.
However, even before Trump's election, Europe's defense sector was in crisis after decades of underinvestment, according to a report by former Italian Prime Minister and former European Central Bank chief Mario Draghi, published last year.
There is not enough money.
The White Paper highlights the contradictions within the EU’s defense strategy: the bloc remains tied to the US-led NATO for its strong security guarantees, while at the same time seeking greater independence from a US increasingly distracted by strategic competition elsewhere. Trump has raised doubts that the US would come to Europe’s collective defense under Article 5 of the military treaty if attacked by Russia, as member states have “not contributed enough” to NATO. Trump has called on NATO members to increase their defense spending to 5% of GDP, from the 2% mandated by the treaty; currently only Poland meets that target.
The centerpiece of Kallas’ new plan is the proposed €150 billion SAFE (Security Action for Europe) instrument – a joint EU borrowing structure designed to boost procurement and readiness. As Maślanka points out, this is not a stand-alone move, but part of a broader financial architecture under the “Rearming Europe” initiative recently launched by European Commission President Ursula von der Leyen, which also allows member states to increase defense spending to up to 1.5% of GDP without triggering sanctions under the Stability and Growth Pact.
If fully deployed, these measures could unlock up to €800 billion in additional defense investment – a figure that has become, in Maślanka’s words, “a symbolic benchmark for the entire plan – even though it misleadingly suggests a higher level of EU commitment than is actually the case.”
Fitch Ratings analysts poured some cold water on the EU's spending plans, reporting that Brussels is short of cash and will be able to invest a maximum of 500 billion euros in defense spending in the next five years, according to Fitch Ratings estimates, citing fiscal constraints and high debt levels in some member states, Reuters reports.
Political fences to cross
Por ka edhe pengesa serioze politike për t'u kapërcyer. Instrumenti SAFE përjashton produktet e mbrojtjes jo të BE-së, të cilat Maślanka paralajmëron se "mund t'i pengojnë vendet anëtare të plotësojnë boshllëqet kritike të aftësive - siç është rimbushja e municioneve të mbrojtjes ajrore - nëse pajisjet prodhohen në MB ose SHBA". Kjo klauzolë proteksioniste synon të forcojë bazën industriale të mbrojtjes së Evropës, por mund të komplikojë përpjekjet për të përmbushur nevojat urgjente operacionale. Falë atij nën-investimi prej dekadash, BE-ja në fakt nuk prodhon gjithçka që i nevojitet dhe mbetet shumë e varur nga importet amerikane të pjesëve dhe teknologjisë.
Për më tepër, Maślanka vë në dukje rezistencën e mundshme nga vendet konservatore fiskale ose të ashpra ndaj borxhit – veçanërisht në Evropën Jugore – të cilat mund të “bllokojnë propozimin” në favor të modeleve më tradicionale të eurobondit. “Propozimi për fondin e Ukrainës prej 5 miliardë eurosh të Kallas nuk u bllokua nga qeveritë pro-ruse në Hungari apo Sllovaki, por nga Spanja, Italia dhe Franca, të cilët përmendën shqetësimet buxhetore dhe mungesën e transparencës si arsyet kryesore.”
Ukraina mbështetje ambicioze
Në mënyrë tipike për Kallas, një nga skifterët kryesorë të BE-së për Rusinë, mbështetja e Librit të Bardhë për Ukrainën është më ambicioze në retorikë sesa në thelb, thotë Maślanka.
Ndërsa bën thirrje për ndihmë të vazhdueshme ushtarake, duke përfshirë 2 milionë municione në vitin 2025, përpjekjet e nivelit të BE-së mbeten të penguara nga ndarja politike dhe mungesa e investimeve. Një afat i mëparshëm për të provuar 1 milion predha deri në mars 2024, i bërë nga ish-shefi i politikës së jashtme të BE-së, Josep Borrell, u humb dhe vetëm rreth 200,000 predha u prodhuan në atë kohë. Vetoja e Hungarisë për shpenzimet e reja ka ngrirë gjithashtu disbursimet nga Fondi Evropian i Paqes.
"Forma e vetme konkrete e mbështetjes për Ukrainën sipas planit të ReArm Europe është mundësia e përdorimit të kredive të financuara nga SAFE për të blerë armë për Kievin," tha Maślanka. Edhe kjo mund të jetë me përdorim të kufizuar, duke pasur parasysh mungesën e armëve të disponueshme në tregun e BE-së dhe kufizimet në sigurimin e sistemeve jo-BE. Von der Leyen pranoi në fjalimin e saj në ReArm se kompleksi industrial ushtarak rus aktualisht po e tejkalon Ukrainën dhe të gjithë BE-në kolektive në prodhimin e armëve, e cila mbetet e pashpresë prapa.
Në aspektin institucional, Letra e Bardhë nuk propozon një bashkim evropian të mbrojtjes që mund të zgjidhte disa nga këto probleme. Sektori i mbrojtjes i Evropës mbetet jashtëzakonisht i fragmentuar dhe artikujt si predhat 155 mm janë përgjithësisht të ngjashëm, por zakonisht çdo vend prezanton variante lokale që i bëjnë ato të papajtueshme me sistemet e shpërndarjes së vendeve të tjera. Në të njëjtën kohë, kostoja e prodhimit evropian është zakonisht pesë deri në dhjetë herë më e lartë se prodhimi rus, duke shtuar një barrë financiare shtesë për luftën me Rusinë. Europa ende nuk ka asgjë që i ngjan strukturës së integruar të NATO-s.
“Letra e Bardhë” thekson qartë se NATO mbetet gur themeli i mbrojtjes kolektive”, shkruan Maślanka. Në vend të kësaj, ambicia e saj është të ndihmojë vendet anëtare të përmbushin objektivat e tyre të aftësisë brenda Aleancës dhe të forcojnë Bazën Teknologjike dhe Industriale Evropiane të Mbrojtjes (EDTIB).
“Letra e Bardhë” përshkruan një sërë reformash rregullatore dhe të tregut që synojnë nxitjen e një "tregu të vetëm për produktet evropiane të mbrojtjes", megjithëse shumë prej këtyre masave – siç është parimi i propozuar Bli europian – mbeten në rastin më të mirë aspirues, pasi ndërtimi i një platforme të integruar të prodhimit të sektorit të mbrojtjes evropiane mbetet tërësisht teorike për momentin.
Testi i vërtetë, siç nënvizon Maślanka, do të jetë më pak për deklaratat dhe më shumë për dorëzimin: "ritmi i punës legjislative mbi mekanizmat e propozuar, zbatimi i tyre aktual kolektiv dhe vendimi për financimin e vazhdueshëm të ndihmës ushtarake për Kievin". Deri atëherë, Gatishmëria 2030 mbetet një vizion, jo një realitet – një korrigjim i domosdoshëm kursi që ekziston vetëm në letër; ende jo hapi vendimtar konkret i politikës që kërkon mjedisi i sigurisë së BE-së.
Programi i riarmatosjes
Plani i ReArm Europe i Von der Leyen, i paraqitur si pjesë e nismës së Gatishmërisë 2030, parashtron një strategji gjithëpërfshirëse për të forcuar aftësitë mbrojtëse të BE-së dhe për të mbështetur bazën e saj industriale në përgjigje të kërcënimeve në rritje të sigurisë.
Në thelb të tij, plani propozon të zhbllokojë deri në 800 miliardë euro në investimet e mbrojtjes gjatë viteve të ardhshme. Kjo shifër kryesore bazohet në një kombinim të mjeteve financuese në nivel kombëtar dhe të BE-së, që synojnë të adresojnë si mungesat e menjëhershme ashtu edhe nevojat strategjike afatgjata. Nisma përqendrohet në pesë shtylla kryesore:
Fleksibiliteti Fiskal – Komisioni Evropian propozon që të relaksohen përkohësisht rregullat fiskale të BE-së për të lejuar shtetet anëtare të rrisin shpenzimet e mbrojtjes pa shkelur Paktin e Stabilitetit dhe Rritjes. Kjo do t'u mundësonte qeverive të investojnë deri në 1.5% të PBB-së më shumë në mbrojtje, duke gjeneruar potencialisht rreth 650 miliardë euro shpenzime kombëtare shtesë gjatë katër viteve.
EU defence loans – A central element of the plan is the creation of a €150 billion Security Action for Europe (SAFE) loan instrument, backed by the EU budget. These joint loans will be used to finance strategic defence projects, such as missile systems, munitions and military mobility infrastructure. The focus will be on encouraging collective procurement and strengthening interoperability between member states.
Repurposing existing EU funds – The Commission proposes to allow Member States to redirect parts of existing EU funds, such as cohesion funding, towards defence-related projects. This flexibility would help to bridge capability gaps and fund projects in line with the EU’s security goals.
Expanded role for the European Investment Bank – The plan calls for removing existing restrictions that prevent the EIB from financing specific military projects. By expanding its remit, the EIB can support both dual-use and purely defence-focused initiatives, increasing capital flows to the sector.
Mobilizing private capital – The final component involves encouraging greater private sector involvement in defence through regulatory reforms, public-private partnerships and financial incentives. The Commission aims to shift long-standing taboos in some Member States around defence investment and ensure that private capital can be channelled into Europe’s military-industrial base. / Adapted Pamphlet by IntellNews /
Lini një Përgjigje