FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Wages and prices have entered an upward spiral in the last year, negatively affecting the most vulnerable strata of society, pensioners.
The private and public sectors gave positive signals for salary increases, while on the other hand, inflation is becoming stable, especially for the food basket, which owns the monthly expenses of pensioners.
The gap between the average pension and the average wage, known as the replacement rate, is getting worse year on year. In 2018, the average pension was 31% of the average gross salary, while in the first 6 months of 2023, this ratio reached 25%. In January-June 2023, the average gross salary reached 67,805 ALL, while the average pension, 17,306 ALL.
In the first half of 2023, wages increased by over 9% compared to the end of 2022, while pensions remained unchanged. On the other hand, food prices increased by over 10%, twice the rate of inflation in the first half of the year.
In the shadow of the steep price curve, new pensions year after year are turning out to be lower than the average pension, as people reaching the age of majority do not meet the criteria for full payments. The new pensions that were connected this year averaged 15,325 ALL, which is 11% lower than the average pension.
Now the new pensions are represented by people who have worked mostly after the 1990s and most of them have not paid insurance. Most of those who retired this year received partial payments. Official data show that in the first half of the current year, 491,504 people received old-age pensions, of which about 50% received incomplete payments.
The percentage of people who do not meet the criteria for full payment is increasing rapidly from year to year. Official data from the Institute of Social Insurance show that in 2022 partial payment pensioners make up 48% of the total number of people who benefit from an old-age pension, up from 45% in 2021.
Starting from October of this year, the indexation of pensions with about 8.6% comes into effect. The average pension will increase to 18,794 ALL per month from the current 17,306 ALL. The General Director of the Social Security Institute, Astrit Hado, says that the increase is based on an inflation index that targets only pensioners and not the official inflation indicator.
Mr. Hado said that, based on a government decision from 2017, INSTAT measures the inflation of pensioners for 12 main groups of monthly expenses, which have different weights in relation to the average inflation measured at the national level. In the period June 2022 - June 2023, the average inflation of pensioners was 8.6%, while the official indicator was 6.9%.
Pensioner inflation was suggested by the Social Security Institute, as the spending structure of the over-65 basket is different than in the general population, Mr. Hado.
The family budget survey shows that of the total monthly expenses, 41.3% goes to food in 2021, while for the retired age, the weight of food is 59% of the monthly expenses.
Mr. Hado asserts that other mechanisms must be put in motion to maintain stability in pension payments. Reform in the second pillar of pensions, such as the reduction of informality in the labor market and incentives for increasing the number of births.
Other experts suggest some measures, which can somewhat protect pensioners. Selami Xhepa, doctor of economic sciences, advised indexation with bandages according to the income level of pensioners.
"I think that in the current pension scheme, annual indexations should be made, according to the pension band, using a higher indexation coefficient for below-average pensions and a lower one for high pensions. For example, pensions that are below 44% of the average salary (the current rate of pension replacement), to be indexed with a coefficient twice higher than the average indexation coefficient.
The fiscal expert, Eduart Gjokutaj, says that the government can introduce a professional scheme, where all the self-employed are default members, unless they withdraw. To encourage the take-up of private pensions, the government can remove the income tax paid on contributions to private pension funds.
On the one hand, the fight against informality and on the other hand, fiscal facilities with taxes and other financial incentives (subsidies, relevant contributions) are an important part of the policy mix for the development of professional and personal pensions, he added.
Albania, pensions 50% lower than the regional average
Governments all over the world, especially after the pandemic and the war in Ukraine, are strengthening measures to protect the vulnerable layers of society. Pensions and incentives to them have been in focus. The region's countries, Serbia, North Macedonia, Bosnia-Herzegovina and Montenegro, significantly increased pensioner benefits last year.
In Serbia, the average pension is currently around 318 euros, after a two-round increase in November 2022 and January 2023 with a total of 20%. Also, the government of Serbia has approved the pensioner's card, which is valid for discounted payments in a series of services.
In Montenegro, according to official data, the average pension reached 361 euros in 2023, increasing by about 60 euros in the space of one year.
Official data also shows that the average pension in Bosnia and Herzegovina reached 275 euros in 2023. Pensions in Bosnia increased twice in the first half of 2023 by about 16%, once in January and then in April. A further increase of 5% will come into effect for low pensions in November 2023.
Pensionet në Bosnjë janë rritur me rreth 30% në krahasim me fundin e vitit 2021. Në një vit, Bosnja ka aplikuar pesë indeksime, sipas njoftimit të Qeverisë së Federatës së Bosnjë-Hercegovinës.
Në Maqedoninë e Veriut, pensionet u rritën mesatarisht me 9% këtë vit. Sipas të dhënave zyrtare, pensioni mesatar arriti në rreth 311 euro këtë vit.
Në Maqedoninë e Veriut, sipas të dhënave të fundit të Fondit të Sigurimit Pensional dhe Invalidor, janë të regjistruar rreth 333.000 pensionistë, prej të cilëve rreth 90.000 persona marrin pensionin më të ulët 200 euro.
Në Shqipëri, pensioni mesatar arriti në 17,300 lekë në 6-mujorin e parë 2023, ose 164 euro. Të dhënat krahasuese tregojnë se pensioni mesatar në Shqipëri këtë vit është 48% më i ulët se në Serbi, 47% më i ulët se në Maqedoninë e Veriut, 54% më i ulët se në Mal të Zi dhe 40% më i ulët se në Bosnjë-Hercegovinë. Pensioni mesatar në vendin tonë rezulton rreth 50% më i ulët se mesatarja rajonale.
Rritet pabarazia, thellohet hendeku mes pagave dhe pensioneve
Sipas përcaktimeve të INSTAT, që bazohen në metodologji ndërkombëtare, një pensionist konsiderohet i varfër, nëse pagesa mujore është më pak se gjysma e pagës mesatare në shkallë vendi. Ky hendek është thelluar vitet e fundit dhe është përshpejtuar më shumë këtë vit.
Në 6-mujorin e parë të vitit 2023, pensioni mesatar ishte vetëm sa 25.5% e pagës mesatare mujore bruto, nga 31% që ishte ky raport më 2018.
Në vitin 2022, pensioni mesatar në qytet ishte sa 44.4% e pagës mesatare neto dhe 35% e pagës bruto. Këto raporte ishin përkatësisht 52 dhe 41% në vitin 2018.
Të dhënat tregojnë për një rritje të pabarazisë ndërmjet shtresave të shoqërisë, në këtë rast të pensionistëve dhe personave të punësuar. Me gjasa, hendeku do të zgjerohet gjatë viteve në vijim, pasi tregu po sinjalizon rritje më të larta të pagave prej kushteve të reja që ka krijuar mungesa e fuqisë punëtore. Pas një dekade anemike, pagat kanë nisur të lëvizin, ndonëse jo me ritme të larta.
Në fund të qershorit 2023, paga mesatare në shkallë vendi ishte 30% më e lartë se para pandemisë, duke u rritur nga 52,380 lekë në 67,805 lekë. Në të njëjtën periudhë, pensioni mesatar nga niveli 16,256 lekë në vitin 2019, arriti në 17,306 lekë në 6-mujorin e parë të këtij viti, me zgjerim vetëm 6%
Diferenca ndërmjet pensionit dhe pagës mesatare është edhe më e thellë për fshatin. Në vitin 2022, pensioni mesatar në fshat ishte 10,349 lekë, sipas të dhënave zyrtare nga Instituti i Sigurimeve Shoqërore. Kjo shumë ishte vetëm sa 16.7% e pagës bruto në të njëjtën periudhë.
Diferenca ndërmjet pagës mesatare dhe pensionit mesatar pritet të thellohet edhe më shumë këtë vit, pasi qeveria po rrit pagat për administratën publike, me qëllim dyfishimin e tyre në dy vitet në vijim, teksa për pensionet parashikohet vetëm indeksim. Për këtë vit pritet një indeksim muajin që vjen, me 8.6%.
Plagët e tranzicionit po ulin përfitimet nga pensioni
Numri i pensionistëve, që nuk përmbushin vitet e punës dhe nuk arrijnë të përfitojnë një pension të plotë pleqërie, po rritet me shpejtësi.
Të dhënat zyrtare nga Instituti i Sigurimeve Shoqërore tregojnë se, në 6-mujorin e parë të vitit 2023, pensionistët me pagesë të pjesshme përbënë 50% të totalit të personave që përfitojnë pension pleqërie, nga 45% më 2021.
Të dhënat zyrtare të 6-mujorit të parë 2023 tregojnë se numëroheshin 491,504 përfitues të pensionit të pleqërisë, nga të cilët 243,296 mijë morën pagesa të pjesshme.
Pensionet e reja që u lidhën këtë 6-mujor ishin mesatarisht 15,325 lekë, shumë kjo 11% më e ulët se pensioni mesatar. Kostot e jetesës po rriten me shpejtësi nga viti në vit, teksa pensionet e reja po rezultojnë me ulje.
Numri i total i pensioneve të pleqërisë në vitin 2022 shënoi rritje vjetore me 4.6%, por numri i pensioneve të pjesshme u shtua me 12%.
Skema e sigurimeve shoqërore lejon që të gjithë personat, të cilët nuk i kanë plotësuar vitet e nevojshme të punës sipas ligjit, të përfitojnë pension të pjesshëm të pleqërisë. Kjo do të thotë se ata do të marrin pensionin për aq vite pune sa kanë investuar në skemë, por jo më pak se 15 vite gjithsej.
Personat që kanë periudha sigurimi, kanë të drejtën e përfitimit të pensionit të pjesshëm të pleqërisë kur plotësojnë moshën 65 vjeç për burrat dhe 60 vjeç për gratë. Sipas ligjit për Sigurimet Shoqërore, ata duhet të kenë jo më pak se 15 vjet periudha sigurimi dhe jo më shumë se 35 vjet periudha sigurimi dhe të jenë tërhequr nga veprimtaria ekonomike.
Në njërën anë, rritja e numrit të pensionistëve me pagesë të pjesshme ka lehtësuar skemën publike të pensioneve nga rritja e shpenzimeve, por nga ana tjetër, po krijohet një problem i madh social me qëndrueshmërinë financiare të moshës së tretë.
Problematikat e tranzicionit dhe informaliteti i lartë në tregun e punës po bën që pensionet e reja të dalin në vlera më të ulëta, vit pas viti.
Ekspertët shpjegojnë se një masë e madhe e pensionistëve që hyjnë rishtas në skemë kanë punuar në të zezë dhe nuk plotësojnë kushtet për pension të plotë. Këtë ecuri e tregon edhe mosha mesatare e viteve të punës për pensionistë që dalin rishtas.
Ekspertët pohojnë se pensionet e reja kanë nisur të reflektojnë problematikën e tranzicionit, sidomos punës në të zezë. Personat, që kanë paguar sigurime në mënyrë të rregullt dhe plotësojnë kriteret, do të kenë të ardhura më të larta, se me ligjin e vjetër që zbatohej para vitit 2014.
Por, personat që nuk kanë paguar kontribute, duket se do të vuajnë pasojat gjatë pensionimit, pasi pagesat me reformën e re të pensioneve, që nisi të zbatohet pas vitit 2014, bëhen në bazë të kontributeve.
Masa e pensioneve në vendin tonë është nën kufirin relativ të varfërisë, me 6.7 USD në ditë, rreth 201 USD në muaj. Në vitin 2022, pensioni mesatar në qytet ishte 180 USD në muaj, ose 90% e kufirit të varfërisë, ndërsa pensioni mesatar në fshat ishte 105 USD në muaj, ose 52% e kufirit të varfërisë.
Zgjidhjet për daljen nga situata
Situata financiare e pensionistëve kërkon zgjidhje afatshkurtra, që kanë të bëjnë me përmirësimin e pagesave të pensionistëve aktualë dhe zgjidhje afatgjata, që krijojnë mundësi për zgjidhje të qëndrueshme, për ata që punojnë, por dhe dalin në pension pas 20 vitesh.
Për zgjidhjet afatshkurta, Selami Xhepa këshillon indeksimin me fasha të pensionistëve.
P.sh., pensionet që janë nën 44% të pagës mesatare (sa shkalla aktuale e zëvendësimit të pensionit), të indeksohen me një koeficient dy herë më të lartë se koeficienti mesatar i indeksimit; pensionet që qëndrojnë në intervalin nga 44% deri në 55%, të indeksohen me një koeficient sa koeficienti mesatar i indeksimit, ato të fashës 55-75% të indeksohen me një koeficient pak më të ulët dhe ata me pensione mbi 75% të pagës mesatare, mund të mos indeksohen për një periudhë kohe deri sa të zbuten pabarazitë e larta midis grupeve të pensionistëve, sugjeroi Xhepa.
Në Shqipëri, pagesat e pensioneve dominohen nga skema publike pasi ende ka një numër të kufizuar personash që kontribuojnë në skemat private të pensioneve, në mënyrë që të marrin pagesa më të larta në pleqëri, ashtu siç ndodh aktualisht në vendet e zhvilluara.
Organizata Ndërkombëtare e Punës, ILO, në një studim të posaçëm për Shqipërinë, ka shqyrtuar disa variante që mund të sjellin të ardhura për pensionistët. ILO sugjeron luftën ndaj informalitetit, sidomos në sektorin e vetëpunësimit.
Të dhënat tregojnë se punësimi informal në aktivitetin jobujqësor është 29.4%, sipas INSTAT. Sipas gjinisë, përqindja është më e lartë për meshkujt në krahasim me femrat, përkatësisht 34.7% dhe 21.5%. Të dhënat tregojnë se vetëm 60% e popullsisë së punësuar shqiptare mbulohet me sigurime shoqërore.
ILO llogarit se potencialisht, mbulimi i plotë me sigurime shoqërore (përfshirë sigurimet shëndetësore) do të gjeneronte një shtesë 5.8% të PBB, një shumë e përafërt me 1 miliard euro. Nëse informaliteti në punësim reduktohet me 50%, atëherë rreth 500 milionë euro do të shtoheshin në të ardhurat nga sigurimet.
Eksperti Gjokutaj sheh me rëndësi diversifikimin e përfitimeve të pensioneve, duke nxitur përveç pensioneve profesionale edhe ato private, veçanërisht te të vetëpunësuarit dhe profesionistët e lirë. Përpjekjet për të rritur kontributet e këtyre të fundit, në përputhje me të ardhurat e tyre, nuk gjetën favore disa vite më parë.
Sipas tij, qeveria mund të prezantojë një skemë profesionale ku të gjithë të vetëpunësuarit janë anëtarë të paracaktuar, përveç rasteve kur ata tërhiqen. Për të nxitur marrjen e pensioneve private, qeveria mund të heqë tatimin mbi të ardhurat që paguhet për kontributet në fondet e pensioneve private.
Ekspertët pohojnë se ka ardhur koha për Kolonën e Dytë të pensioneve. Elvis Ponari, drejtor ekzekutiv i shoqërisë administruese “Sigal Life Uniqa Group Austria”, ka thënë më herët për “Monitor” se nëse do të ngrihej një Kolonë e Dytë, njerëzit do të bëheshin më të vetëdijshëm lidhur me përfitimet e pensioneve private.
According to him, this would facilitate the Third Column, which aims to further increase the benefits.
The Second Column is capital-funded employment pension insurance, where each insured person in the compulsory state insurance scheme (First Column) pays part of the individual contributions to a private pension fund.
In this way, upon meeting the conditions for pension benefits, the income of insured persons consists of two sources: a pension from the compulsory state insurance scheme and a pension from the capital funded employment pension insurance scheme.
The number of individuals participating in private pension funds is growing steadily, but on a low basis and the penetration of these schemes remains very low.
The number of individuals contributing to a private pension remains at approximately 2.7% of the total number of employees in the country, which indicates a still very low level of coverage by private pension funds. /Monitor
Lini një Përgjigje