FLASH
Shkruar nga Prof. Mimoza Manxhari
History will honor those who act responsibly and judge those who betray the people's trust.
In a country still struggling to find the balance between the past and the future, decisions made in the dark have consequences that hurt the soul of every citizen.
A law passed at midnight, without debate, without transparency, without citizens, is no longer simply a matter of procedure, but is proof of how easily the very moral and existential foundation of our society can be affected.
**
As a professor, a citizen, and above all as someone who values freedom as much as responsibility, for years I have tried to understand and emphasize the importance of the invisible forces that maintain the delicate balance between individual rights and collective life. At every step, I am reminded of the moral and existential foundation on which any society that will survive is built.
Human identity has always been the pillar upon which relationships, meaning in life, and moral bonds between individuals are built. Since Aristotle and Plutarch, man has been seen as a being who finds meaning only in coexistence with others and with nature.
The categories of “man” and “woman,” “mother” and “father” were not simply social roles. They were symbolic anchors that gave continuity to life and connected the private experience of birth, care, and love to the shared rhythms of community and nature.
When these basic symbols begin to be hastily rewritten, in the name of equality and inclusion, society is forced to embark on a bold experiment, but with unpredictable consequences. Bold, because it seeks to heal real injustices, but dangerous, because it risks destroying the language and symbolism that keep mutual recognition and respect alive.
A few days ago, our Parliament, in secret, in the late hours of the night, passed a law that touches the very essence of human being: gender identity and the fundamental structures of the family.
In our cultural context, such an act is unprecedented. In other countries, such reforms have come after long dialogue and deep reflection. From the French Revolution to the civil rights movements, any change that affects the moral foundations of life has been accompanied by debate, transparency, and social legitimacy.
The speed, manner, and lack of transparency with which this law was passed make it a shocking event for Albania.
I am deeply concerned, not simply as a teacher, but as someone who believes that any change that affects the foundations of human life must arise from understanding, empathy, and collective responsibility.
Edhe nëse qëllimi ka qenë përfshirja, forma e miratimit: e menjëhershme, e fshehtë dhe e politizuar, krijon rrezik për familjen, për shoqërinë dhe për vetë kuptimin e njeriut si qenie që kërkon harmoni midis lirisë dhe rendit.
Epoka që po jetojmë është provë e një transformimi të thellë. Shkenca dhe teknologjia i kanë dhënë njeriut fuqinë për të ndërhyrë jo vetëm në botën përreth, por edhe në vetë strukturën e jetës.
Francis Bacon, që në shekullin XVII paralajmëronte: pushteti mbi natyrën kërkon përgjegjësi të jashtëzakonshme, sepse çdo ndërhyrje në jetën natyrore ka pasoja të paparashikueshme.
Por sot, me një lloj guximi absurd, njeriu e sheh veten jo më si pjesë të natyrës, por si zot të saj.
Në emër të përparimit, ai guxon të zëvendësojë lindjen me laboratorin, trupin me algoritmin, dhe kujtesën me inteligjencën artificiale.
Në emër të barazisë, mohohet vetë dallimi që e bën jetën të kuptueshme.
Në emër të lirisë, njeriu guxon të rishkruajë vetveten , sikur do të shpëtojë nga ligjet që e mbajnë gjallë.
E quajmë ‘krijim të ri’, por në thelb është një eksperiment mbi vetë kuptimin e jetës.
Në vend të përulësisë që krijon dija, kemi arrogancën e njeriut që beson se mund të tejkalojë natyrën pa u bërë më i urtë e më mençur se ajo.
Kështu, fjala e Bacon-it tingëllon sot më aktuale se kurrë:
fuqia mbi natyrën, kur ndahet nga përgjegjësia, shndërrohet në forcë kundër vetë jetës.
Në këtë sfond, filozofia moderne e vetë-përcaktimit e ka ngritur ‘lirinë absolute’ në shkallën më të lartë të moralit. Dhe kështu, institucionet, duke i përkthyer pretendimet morale në gjuhë burokratike, na ofrojnë etiketimet ‘Prindi 1’ dhe ‘Prindi 2’, jo si poezi e barazisë, por si produkt i ftohtë administrativ, ku ligji zë vendin e kuptimit dhe neutraliteti zë vendin e së vërtetës!
Kështu lind një civilizim i ri burokratik, ku njeriu s’është më pjesëmarrës në rendin e përbashkët, por menaxher i vetvetes, në një botë pa simbole, pa rrënjë, pa orientim.
Si një hartë pa shenja që s’orienton më udhëtarin, asnjë ligj pa simbolikë nuk mund t’i japë kuptim jetës njerëzore.
Kur fjalët “nënë” dhe “atë” shuhen, zbehet ura që lidh brezat, dashurinë dhe përkatësinë.
Etiketimet neutrale, sado përfshirëse të duken, ndryshojnë strukturën morale të marrëdhënieve njerëzore, duke dëmtuar identitetin individual, familjar dhe emocional të fëmijëve.
Në vend të një bote më të drejtë, rrezikojmë një botë më të zbrazët.
Ky transformim ka rrënjë të dyfishta:
- Emocionalisht, lind nga dëshira për të mbrojtur ata që kanë vuajtur përjashtimin;
-Politikisht, nga tendenca për ta shtrirë logjikën e demokracisë deri në pafundësi, pa kufij natyralë apo morale, sipas të cilës: nëse çdo zë ka vlerë, atëherë çdo formë ekzistence duhet të ketë status të barabartë.
Por demokracia pa natyrë njerëzore bëhet abstraksion moral, që mbron vetë-ri-përcaktimin e pakufizuar pa reflektuar se çfarë lloji qeniesh po krijojmë.
Pasojat janë të thella:
-Erozioni i besimit: Ligjet e miratuara në fshehtësi prodhojnë mosbesim dhe ndasi midis qytetarëve e shtetit.
-Shkallmimi i simboleve të përbashkëta: Kur fshihen termat që lidhin brezat, humbet edhe ndjenja e përkatësisë.
-Rreziku i diskriminimeve të reja: Përfshirja e imponuar kthehet në përjashtim të fshehtë.
-Konfuzion moral dhe kulturor: Brezat e rinj rriten pa norma të qarta, pa busull etike.
-Fragmentim social dhe vetmi ekzistenciale: Liria pa kuptim shndërrohet në boshësi.
-Politizimi i identitetit: Kur njeriu kthehet në mjet për pushtet, humbet dimensioni i tij moral.
Ky nuk është modernitet. Është servilizëm politik që plagos shpirtin e shoqërisë dhe shuan zërin e ndërgjegjes qytetare.
Është koha që nënshtrimi të marrë fund.
Një komb që nuk ka kurajon të thotë ‘JO’ kur i preket themeli moral, rrezikon të humbasë shpirtin dhe kujtesën historike.
Unë nuk jam kundër mbrojtjes së grupeve të margjinalizuara. Përkundrazi, besoj thellësisht në dinjitetin, lirinë dhe përfshirjen.
Por asnjë ligj që prek strukturën morale të një kombi nuk duhet të lindë nxitimthi dhe në errësirë.
Ai duhet të lindë nga drita e dialogut, nga reflektimi dhe nga përgjegjësia.
Jo çdo kufi është pengesë; shpesh kufiri është formë e kujdesit.
Dallimet që kanë mbajtur gjallë jetën njerëzore për mijëvjeçarë duhen rishikuar me urtësi, jo të fshihen nga ekzistenca - pa mend, pa zemër e për më tepër me nxitim.
Kemi nevojë për një humanizëm të ri, që bashkon ndjeshmërinë me të vërtetën, lirinë me përkatësinë, dhe inovacionin me mençurinë.
Një vendim që prek thelbin e qenies njerëzore duhet të mbështetet mbi legjitimitet qytetar dhe konsensus shoqëror, jo mbi diktatin e errësirës së natës.
Kjo më çon te një pyetje themelore: Pse na nevojiten përfaqësues?
A nuk janë zgjedhur ata për të mbrojtur interesin e qytetarit, për të vendosur me mend dhe me ndërgjegje, dhe jo për ta shndërruar pushtetin në mjet servilizmi politik?
Ata që sot qëndrojnë në Kuvendin e Popullit, nuk janë aty për të valëvitur flamuj partie, por për të ruajtur dinjitetin njerëzor dhe kohezionin moral të kombit. E ata, në vend që të dëgjonin zërin e qytetarëve, ngritën kartonat e partive.
Ky nuk është vetëm një akt procedural. Është përdhosje e besimit publik, pasi ligjet që prekin jetën dhe kuptimin e njeriut nuk mund të kalojnë si urdhra teknikë. Ato duhet të lindin nga ndërgjegjja.
Historia do të nderojë ata që veprojnë me përgjegjësi dhe do të gjykojë ata që tradhtojnë besimin e popullit.
Masa e vërtetë e civilizimit nuk matet me shpejtësinë e ligjeve, por me mençurinë e zemrës që i miraton ato.
Unë ngre zërin tim për reflektim, për dialog të ndershëm dhe për një drejtësi që lind nga ndërgjegjja, jo nga kalkulimi politik.
This is why I strongly support the repeal of the newly approved law and call for a national referendum, so that such a profound change can be based on civic legitimacy and social consensus.
Because every action leaves deep traces in the course of human life, and it is our duty not to allow urgent laws to undermine the foundations of justice, dignity, and common human life.
Jam plotësisht dakord.