FLASH
Shkruar nga Auron Tare
A Tale of Protected Areas
Once, around 2003–2004, I wandered the hills of Butrint Park, together with the “bird scientist”, as the villagers of the area called him, Toto, or more precisely Taulant Binon. We observed the birds of the lagoon, He as a true scientist, I as a lover. There I saw for the first time the white flamingos of Butrint, but also the crows and black larks, or other birds that a master had immortalized in ancient times in the Mosaics of Butrint.
For many lovers of antiquity, this area is located to the east of the lake. The hill called Kalivo, a larger and more ancient city than Butrint, still not properly studied, and the smaller hill where a large Roman cemetery is located, are separated by a strip of water. Once this strip was wider and Lake Bufi and Lake Butrint exchanged waters with each other. Until the middle of the 19th century, this area, now called a lagoon, was almost abandoned by people, but populated by numerous colonies of birds and rare species. British and French officers from Corfu often came to hunt in these parts. The magnificent landscape and ancient settlements made Butrint one of the most beautiful places in the Mediterranean.
The area has changed since then. However, in 2000, when the entire landscape around the ancient city was declared a National Park and a protected area, nature began to return. Lake Bufi and Lake Butrint began to give and take again as they once did. Kalivoja, perhaps the settlement of the escaped Trojans, was covered by forest. The great Roman villa of Diapor still bears witness to the grandeur of Roman architecture that once adorned these shores. Often when we drove on the lake, we dreamed that the villa of Diapor might have been the place where Pompon Atiku, friend of Caesar and Mark Antony, met with his old friend Cicero, who often came to Roman Buthrotum to enjoy the magnificent scenery. Pompon Atiku, one of the most influential men of his time, tried hard to prevent Caesar’s legions from damaging his beloved Butrint.
Even after Caesar, Cicero, and Mark Antony had passed away, Butrint was fortunate enough to enjoy imperial protection. Atticus' daughter married Agrippa, the famous Roman general, who defended the city and adorned it with public works.
Octavian, the first emperor of Rome, knew Butrint well, as the glorious Latin poet Virgil had written in his epic poem the story of the Trojans and the legendary founding of the city by Andromache and Helen, who welcomed the famous Aeneas on the steps of the Scaean Gate.
Pas Oktavianit erdhi Tiberi, i cili i shqetësua nga rrëfenja e vdekjes së Panit në Butrint, ogur i zymtë që shtyu perandorin të urdhëronte hetime për të zbuluar pse kishte vdekur Pani, mbrojtësi i barinjve dhe nimfave, në liqenin e Butrintit.
Për shekuj me radhë Butrinti nuk humbi si shumë qytete të tjera. Fati e ndihmoi të ruante peizazhin e vet. Barbarët nuk e shkatërruan. Bizanti e përdori si port të rëndësishëm dhe vetë Justiniani i Madh, ndertuesi i Shen Sofise, ndihmoi në ngritjen e bazilikës madhështore te Butrintit të mbushur me mozaikë shumëngjyrësh.
Pas Kryqëzatës së Katërt, Butrinti kaloi në duart e Venedikut. Kryqtarët ndalonin shpesh në këtë qytezë të vogël, por të rëndësishme. Rikard Zemërluani, sipas kronikave, ndaloi këtu dhe u lut në bazilikën e qytetit.
Aq zulemamadh ishte ky qytet i vogel sa murgu nga Uellsi Geoffrey of Monmouth vendosi te shkruante HIstorine e Mbreterve Britanike me 1116 te cilet i i vendosi si pasardhes te Butrotasve antike.
Mesjeta e rrudhi Qytetin , por nuk e fshiu nga historia.
Kur Sulltan Sulejmani i Madhërishëm ngriti kampin e tij në fushat e Butrintit gjatë sulmit kundër Korfuzit, malaria dhe lagështira e detyruan ushtrinë osmane të tërhiqej. Në atë fushatë ra edhe Myftar Bej Tepelena, gjyshi i Ali Pashë Tepelenës.
Ndoshta kjo ishte arsyeja që Ali Pasha e deshi aq shumë Butrintin. Ai ndërtoi këtu një saraj të vogël ku priste diplomatë dhe miq evropianë në lojën e tij të ndërlikuar politike. Pikërisht në Butrint, piktori francez Lui Dypre realizoi portretin e tij të njohur .
Edhe pse natyra dhe malaria e bënin jetën të vështirë, Butrinti nuk humbi. Në vitet 1920, një “Cezar” i ri në Romë, Benito Musolini, i kërkoi arkeologut Luigi Ugolini të gjente me çdo kusht qytetin për të cilin Virgjili kishte shkruar në Eneidë. Ducja financoi një pjesë të gërmimeve dhe Butrinti doli përsëri në dritë. Musolini pervec endrave te tij perandorake dëshironte t’u tregonte shqiptarëve se themeluesit e Romës dhe të Butrintit kishin të njëjtën origjinë, Trojane. Ne ate kohë Butrinti u vizitua nga figura të njohura të politikës dhe kulturës europiane. Ata hynin me vështirësi nga Kanali i Vivarit dhe zbrisnin në molin e vogël të ndërtuar në formën e germës “M” per nder te Musolinit Edhe Galeaco Çiano Ministri i famshem fashist vizitoi Butrintin jo shumë kohë pas vizites së Mbretit Zog me Geraldinën.
Për shumë vite më pas, Butrinti ra në heshtje. Derisa një nga njerëzit më të fuqishëm të botës i quajtur Hrushov, bëri një vizitë në qytetin antik. Për dy javë me radhë zona u spërkat kundër gjarpërinjve dhe u ndërtua edhe një udhe e vogël për vizitën e tij. Megjithatë Hrushovi nuk kaloi mbi të, por ndoqi rrugën ujore të trojanëve, duke hyrë nga Kanali i Vivarit deri në zemër të qytetit. Hrushovi i sovjeteve mendoi se nje baze e madhe detare mund te ndertohej ne Liqen por fati e shpetoi edhe kete here Butrintin.
Qyteti antik mbeti i paprekur për dekada me radhë, falë paranojës së regjimit komunist që nuk lejonte lëvizje pranë kufirit. Për këtë arsye, pas rënies së komunizmit, Butrinti ishte një nga vendet më të ruajtura në Mesdhe, i paprekur nga zhvillimet turistike.
Që prej vitit 1994 nisën përpjekjet serioze për të mbrojtur jo vetëm qytetin antik, por edhe peizazhin Homerik që e rrethon. E gjithë zona nen Saliun e Pare ishte planifikuar për resorte dhe ndërtime, por trazirat e vitit 1997 dhe Lufta e Kosovës i mbajtën larg këto projekte.
Më në fund, në vitin 2000, falë vendimeve të marra nga mendjet e ndricuara te kohës, u bë e mundur shpallja e zonës Park Kombëtar. UNESCO e përfshiu atë në listën e trashëgimisë botërore. Por pak veta e dinë se në Butrint lindi për herë të parë modeli i mbrojtjes së peizazheve historike përreth zonave arkeologjike, një model që sot përdoret në disa prej siteve më të rëndësishme të botës.Shqipëria, në kulmin e krizave të saj politike dhe ekonomike, hodhi atëherë një hap të rëndësishëm në mbrojtjen jo vetëm të trashëgimisë historike, por edhe të natyrës dhe peizazhit.
Tani le të kthehemi te Butrinti i sotëm.
Diku rreth vitit 2021, (për arsye të paqarta atehere por te qarta sot) Qeveria Rama i III vendosi t’ia besojë këtë mrekulli natyrore dhe historike një zoterie të quajtur Granoff. Ky zotëri, që kishte shkelur vetëm pak herë në Butrint, u bë papritur kujdestari i një pasurie që kishte mbijetuar mbi 3 mijë vjet histori a thua se shqipetaret kishin vdekur te gjithe.
Qyteti iu dorëzua Granoffit dhe bashkë me të edhe Qeseja. Shteti i shqiptareve u porosit qe askush nuk duhej ti afrohej kesaj Qendre se nga ketej e tutje atje do te valvitej Flamuri Amerikan, nje prej ofendimeve me te madhe qe mund ti behej nje Kombi normal
Por, kufijtë e kujdestarisë së re duket se përfundonin deri te muret venedikase.
Po Parku?
Po Kalivoja e Trojaneve?
Po fushat me vila romake?
Po varrezat antike?
Po ujësjellësi i Tiberit?
Po vila e Atikut?
Po liqeni i Panit dhe nimfat e tija?
Po laguna ku flamingot dhe laraskat jetojnë prej shekujsh?
Kush do t’i mbronte ato?
Granoffi dhe Langonjte e tij në Tiranë merren me Qesene.
Sot ne fakt po mesojme se nen Flamurin imagjinar Amerikan kjo Pasuri e madhe historike iu la në dorë Peshkaqenëve, një specie e panjohur më parë në historinë e Butrintit.
Dhe peshkaqenët, të mbledhur rreth presë, kanë filluar të shqyejne pjesët e tyre. Peshkaqenët janë të rafinuar. Ata mbajnë kostum, flasin për zhvillim, organizojnë konferenca dhe përdorin fjalë të mëdha si "investim strategjik", "modernizim", "partneritet" dhe "vizion".
Nderkohe njëri po shkatërron vijën bregdetare të mbrojtur nga Ksamili në Vivar.
Another is tearing up the Bull Wall hill.
A third has cast its nets in Lake Bufi, while other super sharks are preparing a new Mynxyra over the Homeric landscape of Butrint.
Once, when Taulant and I were counting flamingos and larks, I would never have believed that my beloved Butrint would be given to the sharks to be torn apart.
Back then, I watched as the white flamingos and black larks lived peacefully together for centuries until the Tirana Sharks appeared and decided to attack their home. Well, these peaceful birds, you can mock or even despise them as much as you want, but they have never wounded the Homeric Butrint.
The sharks, this new breed, trying to eat Butrint is the real tragedy. And all this feasting under the Imaginary American Flag and state ridicule.
Ore, si i bere ato pallatet ti apo me parate e gjyshit te tepelenes..Po vellain qe fute ne pune kuturu si ja bere se eshte kokrra e budallait...edhe dicka tjeter o tyryfyl, si do ja besh per vellain e madh qe riciklonte paret e ballukes?..Pyetja tjeter eshte, ti nuk ke marre vesh ndonjehere as nga historia e as nga arkeologjia, si arrite te behesh drejtori i turizmit..Kot, ta dijme qe te mos nenvletesojme idiotet verdalle!
Katastrofe.Po ja leme trashegimni brazave qw do vijne. Auroni eshte pasionant dhe i ditur, por ka nje faj te madh.E mori dhonj pa prerin qe u katapultua nga Parisi si Minister Kulture dhe e njohu me zoterinjte e dashamiresit e vertete te Butrinti.Rotchildin dhe miqte e vertete te Butrintit.Kam qene prezent per shkak te detyres qe kisha. Auroni kompetent dhe pasionant qe shoesh flinte ku ta zinte gjumi ne Butrint. Qelbesira qe na u faneps Kryeminister ne 2013 rinte si inferior para ketyre njerzve te ditur por nderkohe pregatiste menxyren per Butrintin. FUNDI DIHET.Nuk e dime se kur do i jape shkelmin e fundit
Bravo!
Ka vetem nje peshkaqen , specie e veçante qe i mban perrreth dhe ushqen peshkaqenet e vegjel.
Z. Tare , te falenderoj per kete informacion. Mendoj se duhet te ishte bere nje sensibilizim me i madh me perpara. Faleminderit.