FLASH
Shkruar nga Ilir Çumani
(Reflections on the poem "Father, we left", by the poet Petrit Ruka)
Petrit Ruka (1954–2021), remains one of the most representative poets of contemporary Albanian literature, with a distinctive voice that has known how to combine human sensitivity with the social and spiritual drama of our time. Known for his lyrical poetry with elegiac overtones, he brought to literature a deep humanism, stemming from pain, love, memory and identity.
Ruka belongs to a generation of poets who see poetry as a spiritual and human mission. His style is characterized by poetry with a sensitive and humane spirit, built on the daily drama of Albanian life.
His language is simple but compelling. The ordinary becomes magnificent in his hands.
He is a poet of the image of mother, father, sister, brother, lost love, homeland, timid speech and the truth that does not shout, but calls. For Petrit Ruka, poetry is an act of memory and repentance, a story not to be forgotten.
His poetry is a literature of humanity, because it comforts the soul of the common man. It speaks with sensitivity about personal and collective dramas. It recalls and revives memory as a form of emotional survival. It denounces, without insults, but with pain, the moral collapse of our time.
His poem “Father, We Are Leaving,” one of the most powerful creations of his final years, is a sincere and radical reflection on displacement, abandonment, and man’s confrontation with the emptiness of modern times. It is a poem that transcends the aesthetic dimension and becomes a spiritual document of an era in flight.
This poem is part of the author's late work and is included in his poetic cycle published after 2010, known for its intimate sensitivity and confrontation with the Albanian reality of post-emigration.
This poem is more than a poetic creation, for it is a spiritual document of Albanian pain, a modern message of longing, an oil for roots that are being uprooted.
Through it, Petrit Ruka places a heavy stone on the altar of Albanian humane poetry, where feelings, memories and tears are not only poetic, but also testimony.
There are poems that are not written just to create literature and art, but also to be testimony. Testimony of time, testimony of the soul, national testimony.
One of them is undoubtedly the poem "Father, we left..." by the poet Petrit Ruka, who, even after his physical separation from this world, continues to live in the reader's heart with his painful and deeply human verses.
Petrit Ruka, në këtë poezi, nuk flet vetëm për veten, as vetëm për një brez të sakrifikuar, të zhgënjyer dhe të humbur. Ai flet për një tragjedi kolektive të një gjenerate që turravrapet e përbumbur në një tranzicion të zgjatur kaotik, por që tashmë është bërë pjesë e pandarë e identitetit tonë të ri: braktisja e vendit, rrënjëve, shtëpisë dhe njeriut që e ndërtoi atë shtëpi: BABAIT.
Poezia e një braktisjeje të madhe
“Baba, ne ikëm…” Kështu nis kjo elegji moderne që më shumë ngjan me një rrëfim pendese sesa me një letërthirrje.
Subjekti poetik i drejtohet babait të ndjerë nga largësia e dheut të huaj, nga boshllëku i qyteteve të mëdha dhe fshatrave të braktisura masivisht, nga ekranet e kompjuterëve, nga një jetë që është kthyer në një manual përdorimi emocionesh, ku edhe loti është “me program”.
Në një botë ku gjithçka është virtuale, përfshirë edhe dhimbja, Ruka ngrin një çast njerëzor: kur fotografia e babait hiqet nga muri, dhe në vend të saj vendoset një “dryn lotësh”. Është një tablo poetike që prek thelbin e një kohe të humbur.
Ruka krijon një estetikë të dhimbjes, ku tabloja poetike është një përzierje e mungesës, ikjes dhe kujtesës. Ai ndërton një poezi që është një shpirt i braktisur, i cili endet ndërmjet së shkuarës dhe realitetit të zymtë të së tashmes.
Kinematika poetike është e fortë: fshati i braktisur, fotografia e hequr nga muri, dy pika lot në vend të drynit, janë imazhe të skalitura thellë në memorien vizuale të lexuesit.
Poezia është një monolog liriko-elegjiak me strukturë të lirë, e ndërtuar mbi një rrëfim emocional të një biri që i flet të atit të ndjerë. Kjo strukturë ndihmon në krijimin e një atmosfere intime, rrëqethëse, por edhe me vlera universale.
Fshati në një kuti, varri në një video...
Poezia ndërton një dialektikë dramatike mes jetës tradicionale dhe realitetit të sotëm. Nga njëra anë është fshati, shtëpia, varri i babait, fotografia në mur…
E gjithë kjo, paraqet një botë reale dhe imagjinare që përfaqëson rrënjët, identitetin, nderin, kujtesën, dhe nga ana tjetër, kompjuterin, xhamin dixhital, video-konferencat, psikologun që kallais zemrën. Kjo përplasje është ajo çka përbën tragjedinë moderne dhe që poeti metaforikisht e vendos në qendër të artit të tij.
Fshati nuk është më një vend që e prek me të gjitha shqisat e ndijimit dhe të prekjes, por vetëm një nostalgji e paketuar në një kuti teknologjike. Nuk puthim më nënën dhe babain kur ata ikin kësaj bote, por i qajmë përmes ekranit. Nuk shkojmë më në varreza, thjesht hapim një video.
Kjo poezi, në thelb, është një akt psiko-social i denoncimit të dehumanizimit të shoqërisë që sjell moderniteti i shpejtë dhe pa rrënjë.
Ruka prek shpirtin e traditës shqiptare siç janë – shtëpia, varri, fshati, fotografia në mur. Të gjitha këto janë simbole të përkatësisë identitare. Me ikjen nga këto elemente, humbet edhe përkatësia kulturore dhe antropologjike.
Kompjuteri, në këtë poezi, është zëvendësimi i mitologjisë moderne, një “hyjni” që zë vendin e figurës së të atit, të familjes, të kujtesës. “Kanistra pikëllimi” është një metaforë brilante e poetit për ta përkufizuar tragjedinë e një epoke që ka humbur rrënjët.
Ikja, si plagë kombëtare
“Një kohë arixhinjsh jeton sot gjithë bota…” Kjo metaforë e ashpër dhe e hidhur, përmbledh në një varg të vetëm fatkeqësinë e emigrimit masiv shqiptar, që nuk është vetëm fizike, por edhe shpirtërore.
Autori ngre një akuzë poetike ndaj jetës nomade moderne, që e ka kthyer njeriun në një trup pa tokë, pa gjuhë, pa vend.
Të gjithë jemi kthyer në njerëz që rregullojnë kanistra dhe mbushim valixhe pikëllimi. Njerëz që i mbajnë të gjallë të afërmit jo me kujtime, por me ekranin dixhital. Njerëz që ndihen të vetëm edhe kur janë mes turmash.
Petrit Ruka, me një ndjeshmëri që vjen nga përvoja dhe jo nga retorika, arrin të zbulojë thellësinë e dhimbjes që nuk e shohim më, ngase jemi mësuar të jetojmë pa rrënjë, pa shpjegime dhe pa kohë për t’u ndalur.
Poezia e tij na ndal me forcë përpara vetes sonë dhe na kujton se kemi harruar të jetojmë si njerëz.
Përmes vargut: “dyqan psikologu që të kallais dhe zemrën”, ai ndërton një tjetër metaforë moderne të zbrazëtisë emocionale në një botë materialiste.
Simboli i xhamit të ekranit të kompjuterit bëhet simbol i komunikimit të rremë, virtualitetit, por edhe ndarjes shpirtërore.
Ironia e hidhur - “Në fshat nuk shkojmë, e kemi me vete” – përshkruan ndarjen me rrënjët, duke e zëvendësuar atë me kujtime dixhitale.
Toni është melankolik, vetëakuzues, pendues dhe tragjik. Ritmi nuk është i barabartë; ai ndjek emocionin e lëvizshëm dhe shpërthyes të poetit.
Gjuha është natyrore (popullore në esencë), por e pasuruar me elementë bashkëkohorë (psikolog, video-konferencë, kompjuter), për të theksuar kontrastin midis traditës dhe modernitetit të zbrazët.
Kjo poezi është një psikogramë e fajit, nostalgjisë dhe vetmisë. Poeti, në emër të brezit të tij, shpreh një ndjenjë faji kolektive, ngase kanë braktisur shtëpinë, babain, varrin, jetën reale.
Ai tashmë është një njeri i thyer, i dërrmuar nga mekanizmi i jetës moderne kur shprehet: “qëllova i dobët dhe mbytem në lot”.
Në një botë ku gjithçka është virtuale, ndjenjat e vërteta janë të pambrojtura. Kjo poezi është një thirrje për rikthim te humaniteti.
Një poezi që shpall humanizmin si mision
Poezia e Petrit Rukës është më shumë se art. Ajo është një letërsi humane, e ndërtuar mbi dhe për njeriun e thjeshtë.
Ai nuk përdor metafora për të fshehur, por për të zbuluar. Nuk shkruan për të bërë efekt estetik, por për të dhënë efekt ndjesor dhe ndërgjegjësues.
Ai e sheh poezinë si kujtesë, shpëtim dhe lajmërim, si një formë për të mos harruar të vërtetën njerëzore në një botë që harrohet vetvetiu çdo ditë.
The poem addresses one of the greatest social wounds of Albanian society in transition: emigration and mass displacement. The flight from the village and roots, the abandonment of the home, the father's grave that is now just a "video", are indicators of the separation from identity.
Digital life replaces real relationships. Marriages, deaths, loves, even pain, happen on the "computer screen."
Modern man is a consumer of ready-made emotions, and the "psychologist" serves as a place to reconstruct a heart that no longer feels naturally.
In his poems, whether about his mother, about love, about his homeland, or about loneliness, he always feels a constant longing for the lost man, for simple morality, for pure feeling, for the word that does not scream, but hurts.
"Father, we left..." is a letter that should not remain just a son's poem, but the call of a generation, which must look back, stop, think and understand that, in this world that makes everything ready for consumption, man remains true only in relation to his roots.
This poem by Petrit Ruka is a modern Albanian lament, a hymn to the abandoned, a mirror for those who have forgotten to see, a prayer to return, even if belatedly, to one's true self.
Father, we left
(Poem by Petrit Ruka)
Dad, we left,… We abandoned the house…
For a time the whole world lives in a haze,
And we took your picture down from the walls,
Like a lock we placed a pair of tears at the gate…
We fled, oh we fled, we killed our homeland,
In metropolises that gather like the work of hedgehogs,
(Do you remember when they harvest a tree
And it is gathered and pressed like in rows of figs?!)
We were squeezed here through new troubles,
We lost the grass, and the sleep, and the song,
Everything ready in luxury stores,..
A psychologist's shop, to tin your heart too...
We left and recorded the grave in a video,
On Sunday we will meet in the visual glass,
We thoughtfully place the flowers, two tears, a cigarette,
We live with symbols,... in a world with a manual.
We don't go to the village, we have it with us,
Now we keep everything in a box,
This box, father, is called a computer,
Every person meets in his mosque..
He finds a bride in his mosque, holds a wedding,
kisses his brother's sons on another continent,
And cries for his mother from thousands of kilometers away
When they put her in the grave, via video conference.
We will be together when we get down there,
Up here we were separated for life and for time,
I won't write you more, because you know well,
I was weak and drowned in tears.
We don't know where we're going, there's no time to think,
We hurry because it's simply fashionable to hurry,
The whole world is living in a time of melancholy today,
And the canisters of sorrow are running away...
Lini një Përgjigje