FLASH
Shkruar nga Pamfleti
By Florian Bieber, Deutsche Welle
In the summer of 2003, 20 years ago, the heads of state and government of the EU and the Balkans met near Thessaloniki. What has since become routine was at the time an important signal. The countries of the Western Balkans, characterized by war, disintegration of the state and authoritarian regimes, must have their future in the EU. This promise was supposed to mark the transition from the post-war period to a phase of hope for the European future, but in fact it turned out differently.
The problems of the region could not be solved only with the promise of a future membership in the EU. As a mediator, the EU's results were modest. The EU did not succeed in turning Bosnia and Herzegovina into a state with functional structures, nor did it manage to limit destructive ethno-socialism. Even after more than ten years of mediation in the dialogue between Serbia and Kosovo, no lasting successes have been achieved. At the same time, nationalism and historical revisionism are more pronounced today than in 2003. In short, the post-war period resembles the pre-war period.
At the same time, optimism in the EU is decreasing. First, a European constitution failed in referendums in France and the Netherlands. Since the economic and financial crisis of 2007/2008, the EU is facing one crisis after another, so much so that apparently there is no time left for ambitious plans. Only Croatia has managed to join the EU since then. For the other six countries that were offered membership then, the road remains long.
An expansion hiatus has never been so long
Never before in 50 years has the EU delayed the termination of the enlargement process so much. Since the accession of Ireland, Denmark and Great Britain in 1973, the pace of EU expansion has been less than ten years, when new countries have been admitted to the group. But now 20 years have passed since the Thessaloniki promise, and ten years have passed since the last accession, Croatia - and no new members are expected in the coming years. This long hiatus is not unexpected, because six the countries in the Western Balkans continue to wait, as do Turkey, Ukraine, Moldova and Georgia.
Por procesi nuk po avancon. Në Turqi përgjegjësia kryesisht rëndon ndaj presidentit autoritar Erdogan. Në Ballkanin Perëndimor ka po ashtu krerë autoritar shtetesh apo qeverish, që qendrojnë në pushteti si Erdogani me taktikat e pushtetit ndërkohë që bëjnë vetëm fjalë boshe për anëtarësimin në BE. Presidenti i Serbisë Aleksandar Vuçiq ndjek më së shumti shembullin e Erdoganit, ruan marrëdhënie me Rusinë, me Turqinë si edhe me Kinën dhe me Shtetet e Gjirit Persik, për të mos qenë fort i varur nga Europa.
Asnjë përgjigje ndaj përhapjes së autokratëve
Të tjerë autokratë, që nga burri i fortë i entitetit boshnjak, Reoublika Srpska, Milorad Dodik, e deri tek kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama, kanë raporte të ndryshme me BE-në, por të gjithë mund të jetojnë nën hijen e zgjerimit të BE-së.Disa si Dodik, pozicionohe si anti-perëndimorë duke provkuar, flirtojnë me Putinin dhe përpiqen që ta minojnë nga ana tjetër paqen në rajon. Të tjerë si Rama mbështeteten tek BE, por abuzojnë me pushtetin e tyre personal.
BE nuk ka ndonjë përgjigje ndaj përhapjes së autokracisë. Disa si Dodik ndonëse kritikohen mund të mbijëtojnë dhe marrin jehonë jo vetëm nga Mosska, por edhe brenda BE-së. BE shpesh kthehet në implikator për premtimet e dhena afatshkurtër.
Kryeministri Vuçiq ia del gjithmonë që të shitet si zjarrfikës, për të shuar zjarret që i ndez vet. Shpesh BE-ja në këtë rast kthehet në implikatore, duke i mbyllur sytë ndaj sulmeve kundër lirisë së medias dhe autokratëve në Ballkanin Perëndimor.
BE- Nuk ka më bartës shprese
Anëtarësimi në BE dhe premtimi i kushtëzuar me shtetin ligjor dhe demokracinë ka kohë që nuk janë më tema përcaktuese. Për BE-në më rëndësi ka menaxhimi i krizave, përtej vlerave – qoftë për shkak të migracionit përmes këtij rajoni, qoftë edhe për të kufizuar influencën e Rusisë. Edhe në rajon BE-ja nuk konsiderohet më si bartës i shpresës. Në shumë demonstrata kundër shkatërrimit të mjedisit dhe dhunës dhe për demokracinë, që zhvillohen vazhdimisht jo vetëm në Serbi, nuk valëviten më flamujt e BE-së. BE-ja dhe vendet anëtare të saj kanë bërë pakte me autokratët, prej kohësh unioni nuk konsiderohet më simbol për një të ardhmen demokratike.
Se si mund të shkojë më tej, këtë e kemi përkufizuar së fundi në grupin Balkans in Europe Policy Advisory Group (BiEPAG): Zgjerimi i BE-së që nga viti 2022 nuk është më një proces vetëm për Ballkanin Perëndimor, por edhe për Ukrainën dhe Republikën e Moldavisë, si dhe potencialisht edhe për shtete si Gjeorgjia. Kjo i jep procesit sërish një rëndësi më të madhe politike. Kjo do të thotë, që shtetet duhet të kenë një të ardhme të planifikueshme në BE, pa abuzuar me të drejtën e vetos nga anëtarët e BE-së, si praktikohet nga Bullgaria në rastin e Maqedonisë së Veriut.
Heqje dorë prej konceptit të stabilokracisë
Për anëtarët e ardhshëm nevojiten edhe më shumë paratë e BE-së, në mënyrë që të zbuten dallimet në zhvillim mes anëtarëve të unionit dhe atyre vendeve që do të anëtarësohen. Demokracia dhe shteti ligjor duhet të mbeten në fokus të zgjerimit. Komisari aktual i zgjerimit, Oliver Varhelyi, si krahu i zgjatur i Viktor Orbanit minon besimin e BE-së kundrejt vendeve të Ballkanit Perëndimor, por edhe të Ukrainës. Për këtë duhet një komisar me më shumë peshë dhe me një background më të përshtatshëm.
Gjithashtu BE nuk duhet që të vazhdojë të heqë dorë prej demokracisë në Ballkan për hir të një gjoja stabiliteti apo bashkëpunimi kundër Rusisë. Stabilokratët e rajonit, pra autokratët, që i shesin BE-së premtimin për stabilitet në këmbim të demokracisë, duhet të demaskohen, e në radhë të parë presidenti serb Aleksandar Vuçiq.
Premtimi i Selanikut i rëndësishëm edhe për Ukrainën
Se sa e vështirë është kjo, e tregon fakti, që një bashkëautore e studimit tonë, Jovana Marovic, ish-ministre për Integrimin Europian në Mal të Zi, më 23 gusht 2023 u arrestua në aeroportin e Beogradit dhe iu refuzua udhëtimi në Serbi. Ajo sipas autoriteteve serbe paraqiste “rrezik për sigurinë”. Një praktikë e tillë ndaj politikanëve nga vendet fqinj të Serbisë nuk është e re – me këtë Vuçiq ka hapur një etapë të re përshkallëzimi, jo vetëm ndaj Malit të Zi, pavarësinë e të cilit Serbia nuk e ka pranuar asnjëherë, por edhe në mbarë rajonin e Ballkanit Perëndimor.
There are a number of new proposals for enlargement methods, but ultimately none of them will work if the political will is lacking. The EU should be ready to accept the states of the Western Balkans, if they meet the conditions.
If the EU does not manage to integrate the Western Balkans into the union, then every promise for Ukraine's membership sounds unconvincing. In short, much more is at risk in this way, than just an old promise from 20 years ago, which has not been kept until now.
*Florian Bieber is a professor of Southeast European history and politics at the University of Graz in Austria. He heads the Balkans in Europe Policy Advisory Group (BiEPAG).
Lini një Përgjigje