FLASH
Shkruar nga Spiros Sideris
Israel's cooperation with Southeast European countries is expanding from defense and cybersecurity to energy, technology, and critical infrastructure, as the region gains new importance in the European security architecture...
The phone conversation between Aleksandar Vučić and Benjamin Netanyahu on developments in the Middle East, regional security challenges and the future of Serbia-Israel relations was more than just another bilateral diplomatic exchange. It reflected a broader trend that has taken shape over the past few years: the gradual expansion of Israel’s cooperation with Southeast European countries in areas ranging from defense and cybersecurity to energy, innovation and critical infrastructure. According to RTS, the Serbian president said the two leaders exchanged views on the international situation and reaffirmed their commitment to further strengthening cooperation in areas of common interest.
The importance of this conversation goes far beyond the bilateral relations between Belgrade and Jerusalem. It reflects a changing regional security landscape, where the Balkans are gaining increasing strategic importance as a meeting point for NATO’s southeastern flank, the Eastern Mediterranean, the Black Sea, and European energy and defense networks. The region is no longer seen simply as a geographical corridor connecting Europe with the Middle East. Rather, it is increasingly considered part of a broader security architecture, where defense, critical infrastructure, energy sustainability, and digital technologies are increasingly intertwined.
This transformation has accelerated since Russia’s full-scale invasion of Ukraine and the successive crises in the Middle East. These conflicts have highlighted the growing importance of unmanned systems, multi-layered air defense, electronic warfare, cybersecurity, and the protection of critical infrastructure. At the same time, the European Union is strengthening its defense industrial base and expanding funding for joint defense capabilities, creating an environment where regional partnerships take on ever greater strategic and economic value. For many Balkan countries, strengthening defense capabilities is no longer simply a matter of military modernization, but part of a broader effort to increase resilience to new security threats.
Në këtë mjedis, Izraeli gëzon një avantazh të veçantë krahasues, duke kombinuar përvojën operacionale të fituar në konflikte reale me një nga industritë më të përparuara në botë të mbrojtjes dhe teknologjisë. Në të njëjtën kohë, Evropa Juglindore është bërë gjithnjë e më e rëndësishme edhe për vetë Izraelin. Rajoni ofron qasje në tregjet evropiane, në vendet anëtare të NATO-s dhe Bashkimit Evropian, në shtetet që kërkojnë të modernizojnë forcat e tyre të armatosura, si edhe në korridoret energjetike dhe të transportit, rëndësia strategjike e të cilave është rritur në kushtet e ristrukturimit të zinxhirëve globalë të furnizimit. Si rezultat, bashkëpunimi po shtrihet gjithnjë e më shumë përtej blerjes së pajisjeve ushtarake, duke përfshirë transferimin e teknologjisë, prodhimin e përbashkët të pajisjeve të mbrojtjes, trajnimet profesionale, sigurinë kibernetike, inteligjencën artificiale dhe mbrojtjen e infrastrukturës kritike.
Serbia ofron një shembull të qartë të kësaj prirjeje më të gjerë. Në prill 2026, Reuters raportoi se Beogradi po planifikonte prodhimin e përbashkët të dronëve luftarakë me Izraelin, si pjesë e përpjekjeve për modernizimin e Forcave të Armatosura Serbe dhe forcimin e industrisë vendase të mbrojtjes. Raporti theksonte gjithashtu se Serbia kishte blerë tashmë sisteme raketore PULS të prodhimit izraelit dhe mjete ajrore pa pilot Hermes nga kompania Elbit Systems, me një vlerë prej rreth 335 milionë dollarësh, pas një marrëveshjeje prej 1.6 miliardë dollarësh të arritur në vitin 2025, e cila përfshinte raketa me rreze të gjatë veprimi, dronë dhe sisteme të luftës elektronike.
Këto marrëveshje janë pjesë e strategjisë afatgjatë të Serbisë për të diversifikuar burimet e furnizimit me pajisje ushtarake, duke rritur njëkohësisht autonominë e saj operacionale. Në të njëjtën kohë, Beogradi vazhdon të balancojë aspiratat e tij evropiane me bashkëpunimin me partnerët perëndimorë, lidhjet tradicionale me Rusinë dhe marrëdhëniet ekonomike në zgjerim me Kinën. Brenda këtij kuadri, Izraeli shërben jo vetëm si furnizues i sistemeve të avancuara të mbrojtjes, por edhe si partner teknologjik në fusha që po përcaktojnë fushëbetejën moderne, përfshirë sistemet pa pilot, luftën elektronike, aftësitë e goditjeve me precizion dhe prodhimin e përbashkët të pajisjeve ushtarake.
Ndryshe nga Serbia, ku bashkëpunimi është përqendruar kryesisht në modernizimin e kapaciteteve ushtarake, partneriteti strategjik i Izraelit me Greqinë është zhvilluar në një kuadër më të gjerë që përfshin trajnimin, teknologjinë dhe bashkëpunimin operacional.
Në bazë të një marrëveshjeje ndërqeveritare midis Greqisë dhe Izraelit, kompania Elbit Systems është përgjegjëse për ngritjen e Qendrës Ndërkombëtare të Trajnimit të Fluturimit në Krahun e 120-të të Trajnimit Ajror në Kalamata. Sipas kompanisë, programi përfshin dhjetë avionë të avancuar stërvitorë M-346, sisteme moderne simulimi dhe shërbime të plota trajnimi, me synimin për ta shndërruar Kalamatën në një qendër rajonale për trajnimin e pilotëve. Projekti pasqyron shndërrimin gradual të Greqisë në një qendër rajonale për stërvitjen e forcave ajrore dhe rritjen e ndërveprueshmërisë ushtarake në rajon.
Bashkëpunimi është zgjeruar gjithashtu në fushën e teknologjive kundër dronëve dhe sigurisë kibernetike. Në janar 2026, ministri grek i Mbrojtjes, Nikos Dendias, pas bisedimeve me homologun e tij izraelit Israel Katz, deklaroi se dy vendet po forcojnë bashkëpunimin në teknologjitë kundër dronëve dhe në sigurinë kibernetike. Reuters raportoi gjithashtu se Greqia kishte miratuar blerjen e 36 sistemeve raketore izraelite PULS, me vlerë rreth 650–700 milionë euro, ndërsa diskutimet vazhdojnë për zhvillimin e një sistemi shumë-shtresor të mbrojtjes ajrore dhe raketore, si pjesë e modernizimit më të gjerë të Forcave të Armatosura Greke.
E njëjta prirje është e dukshme edhe në Rumani, ku përkeqësimi i mjedisit të sigurisë në rajonin e Detit të Zi ka përshpejtuar përpjekjet e vendit për të forcuar kapacitetet mbrojtëse. Në qershor 2026, kompania Rafael Advanced Defense Systems njoftoi nënshkrimin e një kontrate me vlerë rreth 2 miliardë euro (2.3 miliardë dollarë) për furnizimin e Rumanisë me sistemet e mbrojtjes ajrore SPYDER. Marrëveshja përfshin lëshues raketash, raketa interceptuese, sisteme radarësh, trajnim dhe mbështetje teknike, duke forcuar aftësitë e mbrojtjes ajrore të një shteti të vijës së parë të NATO-s që kufizohet me Ukrainën.
Rasti i Rumanisë konfirmon se bashkëpunimi i Izraelit me vendet e Ballkanit shkon shumë përtej marrëveshjeve të izoluara dypalëshe. Megjithëse secili shtet ndjek prioritetet dhe objektivat e veta strategjike, të gjitha ndajnë një kërkesë në rritje për kapacitete të avancuara në mbrojtjen ajrore, sistemet pa pilot, luftën elektronike dhe sigurinë kibernetike, duke reflektuar nevojën gjithnjë e më të madhe për ndërveprueshmëri dhe sofistikim teknologjik përballë sfidave të reja të sigurisë.
Megjithatë, kjo prirje nuk kufizohet vetëm te sistemet konvencionale të mbrojtjes. Gjatë viteve të fundit, bashkëpunimi është zgjeruar edhe në teknologjitë me përdorim të dyfishtë (dual-use technologies), ku kufijtë midis sigurisë kombëtare, hapësirës kibernetike dhe mbrojtjes së të drejtave themelore janë bërë gjithnjë e më të paqartë.
Një shembull domethënës është debati mbi teknologjitë e mbikëqyrjes. Më 19 qershor 2026, IBNA raportoi se zbulimet lidhur me licencat bullgare të eksportit për sistemet e mbikëqyrjes kishin rihapur diskutimet mbi transparencën, mbikëqyrjen institucionale dhe llogaridhënien. Sipas organizatës Human Rights Watch, Bullgaria autorizoi eksportin e pajisjeve të mbikëqyrjes gjatë periudhës 2018–2023 drejt vendeve ku ekzistonte rreziku që këto teknologji të përdoreshin për represion të brendshëm ose shkelje të të drejtave të njeriut. Organizata raportoi gjithashtu se kompania Circles, me bazë në Bullgari, kishte marrë licenca eksporti për sisteme të mbikëqyrjes së telekomunikacioneve dhe programe kompjuterike për përgjimin e komunikimeve.
Vetë fakti i lëshimit të licencave të eksportit nuk provon se sistemet janë dorëzuar përfundimisht ose janë përdorur, as nuk nënkupton në vetvete përdorim të paligjshëm të tyre. Megjithatë, ai nxjerr në pah sfidën e balancimit midis kërkesave të sigurisë kombëtare, zhvillimit të industrisë së mbrojtjes dhe mbrojtjes së të drejtave themelore – një çështje që po merr gjithnjë e më shumë vëmendje si nga Bashkimi Evropian, ashtu edhe nga organizatat ndërkombëtare.
Kjo çështje është veçanërisht e rëndësishme në Ballkan, ku bashkëjetojnë shtete anëtare të Bashkimit Evropian, vende kandidate për anëtarësim dhe sisteme politike me nivele të ndryshme të pjekurisë institucionale. Në këtë kontekst, përdorimi i teknologjive të avancuara nuk është më vetëm një çështje e efektivitetit operacional, por edhe një provë për sundimin e ligjit, pavarësinë e mekanizmave mbikëqyrës dhe respektimin e standardeve evropiane të qeverisjes.
Në të njëjtën kohë, prania e Izraelit në rajon shtrihet shumë përtej sektorit të mbrojtjes. Në Mesdheun Lindor, partneriteti Greqi–Qipro–Izrael është zhvilluar në një kuadër të qëndrueshëm bashkëpunimi rajonal, duke bashkuar energjinë, inovacionin dhe qëndrueshmërinë strategjike. Deklarata e përbashkët e miratuar në Samitin e 10-të Trepalësh, në dhjetor 2025, kërkon thellimin e bashkëpunimit në projektet e gazit natyror, ndërlidhjet elektrike, energjinë e rinovueshme dhe projektin Great Sea Interconnector, ndërsa promovon gjithashtu nisma të përbashkëta në shkencë, teknologji, inovacion dhe inteligjencë artificiale.
Këto zhvillime tregojnë se kufijtë midis mbrojtjes, sigurisë kibernetike, energjisë dhe infrastrukturës kritike po bëhen gjithnjë e më të paqartë. Të njëjtat kapacitete teknologjike që forcojnë aftësinë parandaluese ushtarake po përdoren tashmë edhe për mbrojtjen e rrjeteve energjetike, infrastrukturës së telekomunikacionit, porteve dhe aseteve të tjera kritike, duke ndryshuar mënyrën se si shtetet e konceptojnë sigurinë e tyre të përgjithshme.
At the same time, many analysts argue that the strengthening of relations with Israel is not following a uniform trajectory across the Balkans. The political priorities of each government, its relations with Turkey and the Arab world, ties with other international partners, and different operational needs have produced distinct national approaches, making it difficult to treat the Balkans as a single geopolitical space.
Against this backdrop, Israel’s expanding cooperation with Southeast European countries cannot be interpreted solely as a continuation of its defense exports. Rather, it reflects a broader convergence of interests that includes defense cooperation, technology transfer, industrial partnerships, cybersecurity, energy cooperation, and technological innovation. For many Balkan countries, this cooperation has become a means of accelerating technological and operational modernization in a period of heightened geopolitical uncertainty. For Israel, meanwhile, it strengthens ties with the European market and the region’s evolving security architecture.
The phone conversation between Aleksandar Vučić and Benjamin Netanyahu does not, in itself, change the geopolitical balance in the Balkans. However, it confirms a trend that has gradually consolidated over the past few years. As Europe is redefining its security and defense policies, and regional crises continue to drive demand for advanced technologies, Israel's partnerships with the countries of Southeast Europe are taking on ever greater strategic importance. The region is no longer simply a corridor connecting Europe with the Eastern Mediterranean. It is increasingly becoming part of an interconnected network of cooperation that includes defense, energy, technology, and security. /Adapted from Pamphlet by IBNA/
ndoshta arnautet e sotem mund te kuptojne pse ne kosove dhe shqiperi tani kemi nje fryme antisemite,,,e gjitha per te na mbajtur te pambrojtur nga fqinjet qe po armatosen pikerisht nga izraeli,,dhe arnautet qorra trushpelare qe ulerijne poshte izraeli, debila, kope me debila.