FLASH
Shkruar nga Nicola Mirenzi
Tani Edi Rama është seriozisht i shqetësuar për të ardhmen e tij politike. Megjithatë, këshilltarët e tij besojnë se ai ka ende një mundësi për të rikuperuar situatën: verën...
Faji për alarmin që po ngrihet në Shqipëri i takon flamingove rozë. Elegantë dhe të hijshëm, ata arrijnë të jetojnë në baltë pa u ndotur. Këmbët e gjata dhe qafa e përkulshme i bëjnë të duken sikur kanë zbritur në tokë nga një ëndërr. Përcjellin një ndjenjë delikatesë që të shtyn natyrshëm të duash t’i mbrosh.
Edhe për këtë arsye janë bërë simboli i protestës së madhe që prej më shumë se tridhjetë ditësh ka mbushur rrugët dhe sheshet e Shqipërisë kundër qeverisë së socialistit Edi Rama. Në ballë të saj janë të rinjtë, por lëvizja është në fakt gjithëpërfshirëse. Të gjithë thërrasin në kor: "Shqipëria nuk është në shitje."
Ata kundërshtojnë etjen për ta futur vendin në modernitet duke u dhënë dorë të lirë çdo sipërmarrësi të huaj që ka para për të ndërtuar. Një projekt pas tjetrit: fshatra turistikë, hotele luksoze, rrokaqiej. Pak rëndësi ka kujt i shërbejnë ose kë dëmtojnë; e rëndësishme është të ndërtohen. Pa u shqetësuar për bregdetin, bukuritë natyrore, trashëgiminë peizazhistike apo harmoninë urbane.
Prej vitesh situata ka qenë e tillë, denoncojnë protestuesit. Por kur në fund të majit u prek zona e mbrojtur përreth fshatit Zvërnec, pranë Vlorës, gjithçka mori një kthesë.
Aty Jared Kushner, dhëndri i Donald Trumpit dhe bashkëshorti i Ivanka Trump, planifikon të ndërtojë një resort luksoz. Nuk është e qartë se si dhe kur do të realizohet projekti, as çfarë do të ndodhë me flamingot rozë që jetojnë në atë zonë.
Megjithatë, më 30 maj në plazh u vendosën tela me gjemba. Autoritetet nuk dhanë shpjegime se çfarë po ndodhte. Shpërtheu një protestë. Një protestues u largua me forcë nga punonjësit e sigurisë private dhe u tërhoq zvarrë për dhjetëra metra. Videoja u përhap me shpejtësi në rrjetet sociale. Zemërimi u rrit.
Që nga dita pasuese, sheshet u mbushën me njerëz që kërkonin ta shihnin "Edi Ramën në burg". Një turmë që e konsideron atë një kriminel, një njeri që e ka dorëzuar Shqipërinë në duart e "peshkaqenëve", njerëzve me shumë para, shpesh para për t'u pastruar, të mësuar të mendojnë se gjithçka ka një çmim. Edhe flamingot rozë.
Edi Rama kishte arritur t’ia hiqte Shqipërisë imazhin e zymtë të viteve ’90, viteve dramatike pas rrëzimit të regjimit komunist të Enver Hoxhës. Ai fitoi zgjedhjet e para në shtator 2013 dhe më pas edhe tri mandate të tjera radhazi.
Gjatë 13 viteve të pandërprera në pushtet, ai bëri që të harrohej koha kur shqiptarët largoheshin masivisht nga vendi, në prag të luftës civile, me anije të mbushura plot njerëz që kishin jetuar për dekada në një shtet-burg, të izoluar nga bota, aq sa shumë prej tyre besonin se Italia ishte Amerika, Toka e Premtuar.
Me Ramën, Shqipëria u bë një vend shumë më tërheqës, një destinacion turistik dhe një vend ku ishte e mundur të investohej.
Piktor përpara se të hynte në politikë me Partinë Socialiste, Edi Rama ka ekspozuar veprat e tij në Nju Jork dhe Berlin. Ai ka jetuar në Paris dhe ka shkruar për media prestigjioze si The Guardian, The New York Times, The Independent dhe Frankfurter Allgemeine.
Meritë e tij është edhe fakti që negociatat teknike për anëtarësimin e Shqipërisë në Bashkimin Evropian pritet të përfundojnë në vitin 2027, me synimin që vendi të anëtarësohet në vitin 2030.
Ai ndërtoi marrëdhënie të ngushta me partnerët ndërkombëtarë: me Giorgia Melonin, së cilës i lejoi ngritjen e një qendre për riatdhesimin e emigrantëve në territorin shqiptar; me Emmanuel Macronin, i cili e konsideron "mik"; me Pedro Sánchezin, që ka shprehur admirim për të; si edhe me Ursula von der Leyen, të cilën Rama ka arritur ta "impresionojë". Ai ruan gjithashtu marrëdhënie shumë të mira me ish-kryeministrin hungarez Viktor Orbán, çka tregon se nuk kufizohet nga ndarjet ideologjike në politikën e jashtme.
Edhe Angela Merkel pati deklaruar dikur: "falë Edi Ramës, Shqipëria po bën përparime të mëdha."
Duke u përballur me alarmin që po përhapet në të gjithë Shqipërinë, njeriu mbetet disi i habitur, sikur të kishte jetuar brenda një flluske, me ndjesinë se është mashtruar nga një operacion i aftë marketingu politik.
Fatma Paja, një vajzë 28-vjeçare, i thotë Il Foglio-s: "protestoj që nga 30 maji. Do të vazhdoj derisa Edi Rama të largohet. Nuk më intereson sa vapë bën. Do të bëj gjithçka që është e nevojshme."
E rritur në një fshat të brendësisë së vendit, Fatma u transferua në Tiranë 10 vjet më parë. Ajo punon si dizajnere së bashku me dy motrat e saj. Bashkë me një grup artistësh krijoi figurën prej kartoni të flamingos rozë, e cila shfaqet në çdo protestë dhe është bërë simboli i asaj që ata e quajnë në anglisht "Flamingo's Revolution" – Revolucioni i Flamingove.
"Unë nuk jam kundër investimeve të huaja në Shqipëri", thotë ajo, duke sqaruar "jam kundër mënyrës se si po menaxhohen këto investime. Pa transparencë, pa rregulla, pa respekt për natyrën, për trashëgiminë tonë dhe pa marrë parasysh nëse sjellin përfitime apo dëme për ne që jetojmë këtu. Kujt i shërbejnë të gjitha këto resorte luksoze? Shqiptarëve që nuk kanë para të hyjnë në to apo oligarkëve që mund të vijnë këtu dhe të bëjnë çfarë të duan?"
Edhe Bernie Sanders, figura historike e së majtës amerikane, e ka vlerësuar protestën duke kritikuar ndikimin e të pasurve. Po ashtu, në protestën e së dielës së kaluar në Tiranë mori pjesë edhe eurodeputetja italiane Ilaria Salis.
Ajo që më habit te Fatma, dhe ia them edhe vetë, është fakti që ka zgjedhur të qëndrojë në Shqipëri, në vend që të jetë pjesë e numrit të madh të shqiptarëve që largohen çdo vit nga vendi, ku 62 për qind janë nën moshën 35 vjeç.
Përgjigjja e saj e përmbys pyetjen: "nuk jemi ne ata që duhet të largohemi. Janë ata që duhet të ikin. Këta politikanë të korruptuar, qofshin të djathtë apo të majtë, janë të gjithë të përfshirë."
Në shesh protestuesit nuk kërkojnë vetëm burgosjen e Edi Ramës. Ata kërkojnë gjithashtu që para drejtësisë të dalë edhe Sali Berisha, lideri i opozitës, një figurë me një karrierë të gjatë dhe të debatueshme në Shqipërinë pas komunizmit.
Edi Rama e mundi Berishën në zgjedhje pasi, në nëntor 2012, ky i fundit kishte organizuar festimet e 100-vjetorit të Pavarësisë me një flijim masiv bagëtish. Qengja dhe desh u therën e u konsumuan në shumë pjesë të vendit.
"As mund ta imagjinoni Angela Merkelin dhe François Hollande-in të kërkonin therjen e mijëra kafshëve të pafajshme?", kishte ironizuar atëherë Rama.
Sot, megjithatë, shumë protestues e vendosin Ramën në të njëjtin plan me kundërshtarin e tij politik. Të vjetrin dhe të riun. Kozmopolitin dhe politikanin tradicional. Atë që komunikon me mjeshtëri në rrjetet sociale dhe tjetrin që, sipas autorit, vazhdon të mendojë me logjikën e së kaluarës.
Edhe për këtë arsye, Edi Rama reagoi ndaj protestave fillimisht me indiferencë, ashtu si edhe shumë media. Më pas foli për ndërhyrje të huaja. Tha se shqiptarët po përdoreshin si "mish për top" në një fushatë globale kundër Donald Trumpit. Më vonë përmendi mundësinë e një hakmarrjeje nga Irani, pas strehimit që Shqipëria u ka dhënë një grupi opozitar iranian kundër regjimit të ajatollahëve. Në fund, hodhi edhe tezën se Greqia po nxiste revoltën për t'i marrë Shqipërisë turistët.
Kur u intervistua nga Financial Times, Rama iu përgjigj akuzave me tone të ashpra: "njerëzit thonë se unë jam në krye të gjithë kësaj. Unë u them: 'Shkoni në djall'. Është e thjeshtë. Nuk më takon mua të provoj se nuk jam Kumbari; u takon atyre të provojnë se jam."
Këto deklarata ish-ministri i Jashtëm Ditmir Bushati i komentoi për Il Foglio me shqetësim: "Nevojitet një reflektim serioz dhe një veprim konkret politik. Të mohosh realitetin, të tallesh me protestuesit, të polemizosh për numrin e tyre ose të ndjekësh teori konspirative duke injoruar thelbin e çështjes, pra zemërimin popullor që ka pushtuar rrugët, do të thotë të luash me zjarrin. Shqipëria meriton më shumë."
I pafajshëm derisa të provohet e kundërta, Edi Rama gjendet sot në bankën e të akuzuarve të opinionit publik evropian.
Në një letër dërguar gazetës La Repubblica, arkitekti dhe pedagogu universitar Lajdi Sulaj, i cili punon mes Milanos dhe Zyrihut dhe është me origjinë shqiptare, shkruan:
"Besoj se prova më e fortë" që Edi Rama sillet si një "Kumbar" gjendet në një libër që qeveria e ka promovuar së fundmi, The Albanian Files: një katalog me 523 projekte të hartuara nga 60 studio të njohura ndërkombëtare arkitekture, i cili, sipas tij, pasqyron "delirin estetik të një kryeministri-mbret që vendos gjithçka i vetëm".
Duke folur për Il Foglio, Sulaj tregon habinë e tij kur shfletoi librin dhe nuk gjeti në të as emrin e një arkitekti shqiptar. "Sipas meje, ky është akti më i madh i mosbesimit ndaj arkitekturës së vendit tonë."
Sulaj shpjegon se Shqipëria është përfshirë nga një ethe ndërtimi si pasojë e ligjit për investimet strategjike, të miratuar në vitin 2015.
Ky ligj përcakton disa sektorë kyç për zhvillimin ekonomik dhe favorizon investimet e huaja në këto fusha duke ofruar procedura të përshpejtuara, mungesë të vlerësimeve të ndikimit në mjedis, reduktim të kontrolleve, dhënie të lehtësuar të koncesioneve, madje edhe në zona të mbrojtura. Sipas autorit, i gjithë procesi përqendrohet në një komision që ka kompetenca shumë të gjera vendimmarrëse.
Në fillim, pranon Sulaj, ligji mund të ketë pasur kuptim për të tërhequr kapital të huaj dhe për të nxitur zhvillimin ekonomik. Por pas shumë vitesh funksioni i tij, sipas tij, ka ndryshuar tërësisht.
"Sot Shqipëria po përsërit anët më të këqija të Italisë së viteve gjashtëdhjetë dhe shtatëdhjetë."
Megjithatë, shton ai, ekziston edhe një dallim i rëndësishëm.
"Në Italinë e asaj kohe kishte investime të mëdha publike në infrastrukturë. Në Shqipëri investimet janë pothuajse të gjitha private, nuk ndjekin një plan kombëtar dhe nuk kanë një objektiv zhvillimor për vendin. Bëhet fjalë për një spekulim të pakontrolluar që nuk përmirëson cilësinë e jetës së shqiptarëve."
Sipas tij, pasoja më konkrete e bumit të ndërtimeve luksoze është rritja e vazhdueshme e çmimeve të pasurive të paluajtshme.
"Çmimet e banesave rriten, ndërsa numri i shqiptarëve që mund të blejnë një shtëpi për të jetuar zvogëlohet vazhdimisht."
Bashkimi Evropian kërkon që ligji për investimet strategjike të shfuqizohet. Në të kundërt, negociatat teknike për anëtarësimin e Shqipërisë në BE rrezikojnë të ngadalësohen.
Sipas autorit, kjo tregon se institucionet evropiane janë të vetëdijshme për problemet që përballon Shqipëria.
Ai përmend ndër to spekulimin në sektorin e ndërtimit, korrupsionin, praninë e krimit të organizuar në ekonomi, pastrimin e parave, inflacionin, rënien e fuqisë blerëse të shtresës së mesme, si edhe gjendjen problematike të shërbimeve publike, veçanërisht në shëndetësi dhe transport.
Megjithatë, ajo që, sipas autorit, ka befasuar zyrtarët evropianë është fakti se këtë herë një pjesë e shoqërisë shqiptare nuk ka zgjedhur emigrimin apo dorëzimin.
Në vend që të largohen, shumë shqiptarë kanë dalë në rrugë dhe kanë vendosur të protestojnë.
Politologu Blendi Kajsiu i thotë Il Foglio-s se kjo lidhet edhe me efektet e punës së strukturës speciale kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar, e krijuar rreth dhjetë vjet më parë nën presionin e Bashkimit Evropian dhe Shteteve të Bashkuara.
Sipas tij, gjatë pesë viteve të fundit kjo strukturë ka funksionuar me intensitet të plotë dhe ka nxjerrë në dritë një sërë skandalesh që kanë dëmtuar gradualisht besimin e publikut te sistemi politik.
"Kjo nuk është një revoltë kundër elitave," thotë Kajsiu, duke shtuar "është një protestë kundër gjithë klasës politike."
Tani Edi Rama është seriozisht i shqetësuar për të ardhmen e tij politike. Megjithatë, këshilltarët e tij besojnë se ai ka ende një mundësi për të rikuperuar situatën: verën.
Sipas tyre, temperaturat e larta mund të zbehin protestat, duke i dhënë kohë kryeministrit të tregojë se e ka kuptuar mesazhin dhe të marrë vendime që do të reduktonin arsyet për rikthimin e qytetarëve në sheshe në muajin shtator.
Megjithatë, është e vështirë të imagjinohet që karizma e tij politike mund të ringrihet dhe ai të dalë nga kjo krizë më i fortë se më parë.
Përshtypja është se në ndërgjegjen e shqiptarëve ka lëvizur diçka shumë më e thellë se pakënaqësia e zakonshme politike. Është ndjenja e një vendi që e sheh veten në rrezik, do të thoshte filozofja Simone Weil.
Duke folur për dashurinë ndaj atdheut, Weil shkruante se njeriu nuk e do vendin e tij për madhështinë, forcën apo pushtetin e tij. Dashuria për atdheun është, para së gjithash, dashuri për brishtësinë e tij.
Është dashuri për atë që ekziston sot dhe që nesër mund të mos ekzistojë më. Dashuri për atë që nuk duam ta shohim të shkatërrohet, të deformohet, të rrënohet, të poshtërohet apo të zhduket.
Ndoshta pikërisht për këtë arsye flamingot rozë janë bërë simboli më i përsosur i kësaj proteste.
Krijesa kaq të bukura dhe njëkohësisht kaq të brishta, sa për shumë protestues kanë ardhur të mishërojnë vetë atdheun. /Përshtati Pamfleti nga Il Foglio/
super analize.