FLASH
Shkruar nga Algert Dobra
Oggi gli albanesi si trovano di fronte a una scelta cruciale tra la propaganda di facciate lussuose e l'urgente necessità di un reale sviluppo industriale e sociale. È tempo di un dialogo nazionale onesto che tuteli il nostro patrimonio pubblico e garantisca il benessere comune dei cittadini.
Da oltre quattro settimane, in Albania i manifestanti si radunano nelle piazze e nelle strade di tutto il paese per chiedere la cancellazione di un progetto di complesso residenziale di lusso sostenuto da Jared Kushner. Queste richieste si sono poi ampliate in proteste più ampie contro la corruzione e il potere costituito, dirette sia contro il governo in carica che contro la tradizionale opposizione.
Il progetto che ha dato inizio a tutto è una proposta da 4 miliardi di dollari per un resort di lusso e un complesso immobiliare nella zona di Zvërnec, previsto su un'area protetta che ospita oltre 200 specie di uccelli, tra cui il fenicottero, diventato simbolo delle proteste, e 70 specie in via di estinzione, come la tartaruga marina caretta caretta.
In risposta alle proteste, il Primo Ministro Edi Rama ha negato persino l'esistenza di un progetto concreto, affermando che non esiste ancora alcun permesso di costruzione, né alcun lavoro in corso, né un progetto definitivo, ma solo una visione e un piano per trasformare l'Albania nella destinazione turistica di lusso più attraente di questa parte del mondo.
In apparenza, questa visione sembra ambiziosa, un segno di progresso, ma la domanda è: per chi è ambiziosa? Dopotutto, quando un progetto di sviluppo da 4 miliardi di dollari arriva in un paese come l'Albania, con un'industria poco sviluppata o inesistente, è difficile opporsi. Molti di coloro che si sono espressi contro il progetto proposto a Zvërnec citano la mancanza di trasparenza come motivo principale della loro opposizione, affermando che accoglierebbero con favore gli investimenti stranieri se fossero condotti attraverso i canali appropriati.
Anche Sali Berisha, leader del Partito Democratico all'opposizione, ha espresso un sostegno di principio agli investimenti stranieri, il che significa che per la stragrande maggioranza il dibattito verte semplicemente sulla procedura.
Ma per me, la domanda più importante rimane senza risposta. Perché, se da un lato ho sentito alcune voci nelle proteste criticare il modello economico proposto dal governo, dall'altro ho anche visto i media tradizionali ignorare in gran parte queste preoccupazioni.
Il problema non è semplicemente che il progetto sia gestito male, ma che promuova il turismo di lusso come modello di sviluppo che in realtà è strutturalmente dannoso per economie come quella albanese. La questione, quindi, non è solo come sia stato approvato questo investimento, ma se esso debba essere realizzato.
Nei dibattiti pubblici sul turismo, la nota moderatrice Grida Duma ha affermato senza mezzi termini che l'Albania non merita turisti poveri. E il fatto che questa affermazione trovi sostegno in tutto lo spettro politico, sia nell'opposizione che nel partito di governo, rivela quanto profondamente radicata sia la logica del turismo di lusso come strumento di sviluppo.
Eppure, i dati provenienti da paesi simili raccontano una storia ben diversa, fatta di enclavi, drenaggio economico, salari bassi e crescente disuguaglianza. Il turismo di lusso non trasforma economie come quella albanese, ma le intrappola.
Pertanto, come albanesi, dobbiamo essere più onesti riguardo a questi rischi e avviare un dialogo più ampio su come potrebbe essere un vero sviluppo, anziché accettare l'attuale modello neoliberista di liberalizzazione forzata del commercio, regolamentazione e privatizzazione come l'unica via da seguire.
Nel promuovere il turismo di lusso come modello di sviluppo, Rama ha sostenuto che 1 euro speso in un resort di lusso è associato a un afflusso di 1,6-2 euro nell'economia locale, citando ricerche internazionali non specificate.
Il problema, però, è che questa cifra si applica a economie con solide filiere produttive interne e proprietà locale, come Portogallo e Spagna, mentre l'Albania non rientra in nessuna di queste categorie. Zvërnec dipenderà dalle importazioni e sarà di proprietà straniera, il che farà sì che questo effetto moltiplicatore fallisca completamente.
Tali progetti danno vita a modelli di enclave, in cui lo sviluppo immobiliare destinato a una clientela straniera d'élite è spesso recintato e trasformato in comunità recintate dove la spesa rimane confinata all'interno di queste mura, rendendo l'enclave non una porta d'accesso allo sviluppo, ma un muro che lo circonda.
I dati provenienti da paesi in via di sviluppo come il nostro sono allarmanti. Uno studio condotto in Thailandia ha rilevato che il 70% della spesa turistica complessiva finisce nelle mani di multinazionali straniere.
Nei Caraibi e in Africa, questa cifra raggiungeva l'80%. In Botswana, meno del 20% dei dazi doganali rimaneva nell'economia locale e meno del 30% dei beni veniva prodotto a livello nazionale, mentre a Mauritius i profitti venivano interamente trasferiti alle società madri europee.
Gli economisti si riferiscono a questo fenomeno come al problema della dispersione economica, ovvero ai casi in cui il denaro speso dai turisti non raggiunge mai l'economia quotidiana dei residenti locali.
Questo accade perché, quando i resort sono di proprietà straniera, le forniture vengono importate e la gestione proviene dall'estero, il denaro circola solo all'interno dell'enclave e poi esce dal paese. Persino in paesi come il Ruanda o il Botswana, questi resort beneficiano di agevolazioni fiscali che erodono ulteriormente il contributo alle casse pubbliche.
Ad esempio, in Botswana solo l'11% delle aziende turistiche paga le tasse, il che dimostra che gli alti ricavi al vertice non si traducono in ricavi alla base e che questo modello, in pratica, è semplicemente un'estorsione economica.
Në mbrojtje të këtij projekti, Rama ka vënë në dukje edhe arkitektët dhe dizajnerët ndërkombëtarë nga Japonia, Danimarka, Turqia, Franca dhe Greqia, duke treguar pa dashje saktësisht pse shqiptarët vendas do të anashkalohen, pasi nuk përmendet asnjë kompani e vetme shqiptare.
Kjo nënkupton se dizajni, menaxhimi, ushqimi, sistemet kompjuterike dhe mobilimet e luksit importohen të gjitha, ndërsa vendasve u lihen vetëm punët që nuk bëhen dot nga jashtë si pastrimi, udhërrëfimi dhe shërbimi.
Shumica e furnizuesve në turizmin e luksit nuk janë të lidhur me bizneset lokale por sigurohen ndërkombëtarisht, siç ndodhi në Meksikë ku rritja e resorteve luksoze bregdetare gjeneroi një përqendrim të lartë të investimeve të huaja por nuk prodhoi pothuajse asnjë integrim ekonomik me komunitetet rrethuese, dhe kjo sepse zonat lokale nuk mund të furnizonin mallra të cilësisë së lartë.
Vlen të kthehemi këtu te turisti që Duma e nënvlerëson, sepse udhëtari me buxhet të kufizuar apo “polaku e rumuni” ofron në fakt një kontribut më të madh në bizneset locale, pikërisht sepse paratë e tij shkojnë direkt te një zgarrë gjakovare, një bujtinë familjare në Theth apo një kafene lokale, duke lejuar një rritje organike dhe me një pronësi lokale në nivel komuniteti. Nga ana tjetër, paratë e gjeneruara nga turizmi i luksit jo vetëm që mbeten në duart e të huajve, por rrisin edhe kostot për vendasit, siç tregon rasti i Phuket në Tajlandë ku hotelet e luksit përbëjnë 49 për qind të tregut dhe çmimet e tokës janë rritur me 20-30 për qind.
Ndërsa në Mauritius vendasit kanë qasje në vetëm 12 për qind të vijës së tyre bregdetare, pasi turistët e huaj elitarë gëzojnë pjesën tjetër. Ndërkohë, popullsia vendase plotëson rolet me pagat më të ulëta, dhe kjo nëse nuk importohet fuqi punëtore edhe më e lirë nga jashtë.
Kjo ndodh pavarësisht se Shqipëria ka tashmë disa nga pagat më të ulëta në Evropë, ndërsa menaxherët e huaj paguhen dukshëm më shumë për të njëjtat role, gjë që tregon se hotelet e huaja jo vetëm që privatizojnë tokën që u përkiste komuniteteve lokale, por i përdorin ato si burim krah pune të lirë dhe sezonalisht të pasigurt, duke dështuar të krijojnë transferim aftësish apo rritje sipërmarrëse.
Në këtë mënyrë, turizmi i luksit e institucionalizon varësinë duke i kyçur ekonomitë mikpritëse në një rol të përhershëm mbështetës, duke krijuar te popullsia vendase ndjesinë e thellë se nuk janë në gjendje të gëzojnë as bukurinë e tokës së tyre dhe as frytet e punës së tyre.
Një problem tjetër me strategjinë e turizmit të luksit, është se ajo shmang alternativa më të mira për rritjen ekonomike. Sepse industritë që i nënshtrohen konkurrencës së përsosur dhe ku prodhuesit nuk ndikojnë dot në çmim, si bujqësia, peshkimi dhe shërbimet e turizmit, karakterizohen nga kthime në rënie dhe çojnë në pagat më të ulëta, pasi toka është një kufizim fizik që nuk mund të zgjerohet përtej hapësirës ekzistuese, veçanërisht në një vend të vogël si Shqipëria.
Në të kundërt, industria prodhuese dhe industritë me vlerë të lartë funksionojnë me logjikën që sa më shumë të prodhojnë, aq më të ulëta bëhen kostot për njësi, dhe pikërisht përmes këtij lloj sektori u rritën ekonomitë e Koresë së Jugut, Kinës dhe Vietnamit nëpërmjet ndërhyrjes strategjike të qeverisë, jo duke hapur dyert dhe duke shpresuar se kapitali i huaj do të pikohej poshtë.
Ndërtimi i resorteve luksoze në Sazan apo në Zvërnec nuk e diversifikon rrezikun e varësisë nga turizmi, por vetëm e përqendron atë më tej, duke thelluar varësinë e Shqipërisë nga një sektor që një pandemi e vetme, një konflikt apo një recesion global mund ta mbyllë brenda natës.
Në krahasim me to, Shqipëria nuk ka asnjë bazë industriale të rëndësishme për shkak të deindustrializimit post-komunist që asgjësoi kapacitetin prodhues, duke e bërë ekonominë gjithnjë e më shumë të varur nga dërgesat e emigrantëve, turizmi dhe bujqësia
Dhe tragjedia e strategjisë së Zvërnecit është se ajo dyfishon pikërisht këtë aktivitet me kthim të ulët që do t'i mbajë pagat përhershëm të shtypura, gjë që është alarmante pasi turizmi përbën tashmë rreth 20-22 për qind të PBB-së shqiptare, duke na renditur si vendin e dytë më të varur nga turizmi në Evropë dhe të 13-tin në botë.
Për të gjitha këto arsye ka ardhur koha për forma alternative të zhvillimit, të përqendruara rreth investimit në shkollat, industritë dhe spitalet tona, duke u dhënë njerëzve shpresë në vend që t’i dëbojmë ata gjithnjë e më larg vendit të tyre.
Sikur të mos mjaftonin këto efekte ekonomike një faktor shtesë është korrupsioni, ku në Indeksin e Perceptimit të Korrupsionit për vitin 2025 Shqipëria u rendit në vendin e 91-të nga 181 vende. Projekti i Zvërnecit ilustron saktësisht pse kjo ka rëndësi, duke qenë se zhvilluesi Zvërnec South Adriatic Development është i regjistruar në Holandë si një trust offshore me përfitues të fshehur.
Raportimet investigative nga BIRN kanë identifikuar një rrjet individësh të përfshirë që përfshin biznesmenin Artur Shehu, i përmendur në një dokumentar të RAI-t si i hetuar në lidhje me organizatën mafioze italiane Sacra Corona Unita, dhe ish-gjyqtarin Alaudin Malaj, i cili dha dorëheqjen përpara vetingut antikorrupsion pasi më parë kishte vendosur në favor të të njëjtave familje, toka e të cilave tani përbën pjesë të zhvillimit.
Ndërkohë vetë leja u lëshua nga Këshilli Kombëtar i Territorit i kryesuar personalisht nga Edi Rama, pavarësisht mosmarrëveshjeve aktive gjyqësore për pronësinë e tokës. Kjo dinamikë tregon se si qeveritë në vendet në zhvillim e përdorin autoritetin e tyre për t'u shitur projekte popullsive të dëshpëruara duke premtuar një zhvillim që e dinë se nuk do të arrijë në bazë.
Questo perché la corruzione non si limita ad accompagnare i fallimenti strutturali del turismo di lusso, ma è il meccanismo attraverso il quale tali fallimenti diventano permanenti, in quanto la proprietà straniera, i flussi economici e lo sviluppo delle enclavi si deteriorano in assenza di supervisione, quando i contratti sono opachi e la magistratura è compromessa.
Lo sviluppo senza prosperità condivisa non è sviluppo e l'Albania non è la Spagna. Né Zvërnec sarà la nostra versione dell'Algarve. Gli albanesi meritano un vero dialogo sul tipo di sviluppo di cui il Paese ha bisogno, non una decisione presa in segreto da chi ha più da guadagnare. / Opuscolo di "Kosovo Point Zero"
Analize e sakte. Mendoj qe as nuk do ta lexojne deri ne fund ato qe kene fuqine te vendosin.
Rama ka interesat e tija private, prandaj insiston dhe kercenon se do ti realizoje me cdo kusht keto projekte. Pyetja e pare eshte a injektojne ne keto investime Rama e te tjere rreth tij para te tyre permes atyre kompanive of shore? Duke u bere pazare personale, lindin mundesi ideale edhe per fenomene te tilla. Sidomos me investitore te huaj qe bartin edhe mbeshtetjen e kushnereve e tj. Pyetje dyte: Kur ndertohen keto resorte, hotele me shuuume yje ne vende sidomos te preferuara e qe me pas nje pjese do shiten me perfitime te medha, ai qe jep lejen e ndertimit a shperblehet nga marresi lejeve? .........Praktika tregon qe po. Beni vete nje llogari sa perfiton dhenesi lejeve te ndertimit edhe me kushte lehtesuse per ndertuesin, (si shqiperia 1 euro, apo te mos paguajne taksa per 10 apo 20 vjet, apo tu jepet toka ne shfytezim per 99 vjet etj )!!!!???? Prandaj merr kuptim ajo kembengulja qe "ju thoni cfare te doni", por une do bej ate qe kam planifikuar!!!! Dhe keshtu neser , Sorosi Shqiperise do kontrolloje e diktoje politikat qeverisese, pra indirekt do kete perseri pushtet. Kjo eshte pjese e kurthit te propogandes per turizmin e luksit.
E dashur, gabimi yt fatal.... Une e nderpreva leximin, pikerisht ne shprehjen kur ti shkruan se " Duhet te jeni te ndershem..." Cfare eshte kjo nje naivitet adoleshenteje apo injorance e paditurise ne standartet e dyfishta karakteristike per politiken. E dashur, turizmi i luksit qe ta perkufizoje sakte, quhet "Turizmi i joshjes", qe do te thote pas varfanjakeve, do te rriten pretendimet dhe seleksionimi vjen me kalimin e kohes"!!? "Turizmi i Joshjes", e dashur, nuk u realizua me projekte te mirefillta afatgjate, por u be si nje plan eksperimental, eksperiment me ju dhe per ju. Qe ne te vertete eshte nje slogan qe perdoret nga "organizatat e bamiresise" me parate si kapital fillestar te varfanjakeve, por qe te shkretet kur pretendimi te rritet ( sa me shume te kesh, aq me shume do"), do eleminohen ne fazen e "seleksionimit". Se kush e ben seleksionimin, varet nga tendenca e pretendimit....
Nuk e kuptoj se si ka mundesi, qe debate dhe analiza te tilla nuk zene vend ne studiot tona. Une e besoj plotesisht qe turizmi elitar do te fundose turizmin e thjeshte , ne te cilin popullsia ka arritur qe te perfitoje nje page deri diku te pranueshme. Por nuk duhet te pranojme qe te behemi skllever te ketyre resorteve , te cilet pagat i kane ne kufinj te mbijeteses. Resortet e tilla ne pergjithsi jane ne vendet e varfera dhe i mbajne perseri te varfera, pa asnje ndikim ne rritjen e nivelit te tyre te jeteses.