FLASH
Shkruar nga Auron Tare
Una storia di aree protette
Una volta, intorno al 2003-2004, vagavo per le colline del Parco di Butrinto insieme allo "scienziato degli uccelli", come lo chiamavano gli abitanti del luogo, Totò, o più precisamente Taulant Binon. Osservavamo gli uccelli della laguna, lui da vero scienziato, io da appassionato. Lì vidi per la prima volta i fenicotteri bianchi di Butrinto, ma anche i corvi e le allodole nere, o altri uccelli che un maestro aveva immortalato in tempi antichi nei mosaici di Butrinto.
Per molti appassionati di antichità, quest'area si trova a est del lago. La collina chiamata Kalivo, sede di una città più grande e antica di Butrinto, ancora non completamente studiata, e la collina più piccola dove si trova un'ampia necropoli romana, sono separate da uno specchio d'acqua. Un tempo questo specchio d'acqua era più ampio e le acque del lago di Bufi e del lago di Butrinto si scambiavano. Fino alla metà del XIX secolo, quest'area, oggi chiamata laguna, era quasi disabitata, ma popolata da numerose colonie di uccelli e specie rare. Ufficiali britannici e francesi di Corfù venivano spesso a caccia in queste zone. Il magnifico paesaggio e gli antichi insediamenti hanno reso Butrinto uno dei luoghi più belli del Mediterraneo.
Da allora la zona è cambiata. Tuttavia, nel 2000, quando l'intero paesaggio intorno all'antica città fu dichiarato Parco Nazionale e area protetta, la natura iniziò a riappropriarsi del suo spazio. Il lago di Bufi e il lago di Butrinto ripresero a scorrere come un tempo. Kalivoja, forse l'insediamento dei Troiani fuggiti, era ricoperta da una fitta foresta. La grande villa romana di Diapor testimonia ancora oggi la magnificenza dell'architettura romana che un tempo adornava queste rive. Spesso, mentre percorrevamo la riva del lago, sognavamo che la villa di Diapor potesse essere il luogo in cui Pompon Atiku, amico di Cesare e Marco Antonio, incontrava il suo vecchio amico Cicerone, che spesso si recava nella Butroto romana per ammirare il magnifico paesaggio. Pompon Atiku, uno degli uomini più influenti del suo tempo, si adoperò strenuamente per impedire alle legioni di Cesare di danneggiare la sua amata Butrinto.
Anche dopo la morte di Cesare, Cicerone e Marco Antonio, Butrinto ebbe la fortuna di godere della protezione imperiale. La figlia di Attico sposò Agrippa, il famoso generale romano, che difese la città e la abbellì con opere pubbliche.
Ottaviano, il primo imperatore di Roma, conosceva bene Butrinto, poiché il glorioso poeta latino Virgilio aveva narrato nel suo poema epico la storia dei Troiani e la leggendaria fondazione della città da parte di Andromaca ed Elena, che accolsero il famoso Enea sui gradini della Porta Scea.
Dopo Ottaviano venne Tiberio, che fu turbato dalla storia della morte di Pan a Butrinto, un sinistro presagio che spinse l'imperatore a ordinare indagini per scoprire perché Pan, il protettore dei pastori e delle ninfe, fosse morto nel lago di Butrinto.
Për shekuj me radhë Butrinti nuk humbi si shumë qytete të tjera. Fati e ndihmoi të ruante peizazhin e vet. Barbarët nuk e shkatërruan. Bizanti e përdori si port të rëndësishëm dhe vetë Justiniani i Madh, ndertuesi i Shen Sofise, ndihmoi në ngritjen e bazilikës madhështore te Butrintit të mbushur me mozaikë shumëngjyrësh.
Pas Kryqëzatës së Katërt, Butrinti kaloi në duart e Venedikut. Kryqtarët ndalonin shpesh në këtë qytezë të vogël, por të rëndësishme. Rikard Zemërluani, sipas kronikave, ndaloi këtu dhe u lut në bazilikën e qytetit.
Aq zulemamadh ishte ky qytet i vogel sa murgu nga Uellsi Geoffrey of Monmouth vendosi te shkruante HIstorine e Mbreterve Britanike me 1116 te cilet i i vendosi si pasardhes te Butrotasve antike.
Mesjeta e rrudhi Qytetin , por nuk e fshiu nga historia.
Kur Sulltan Sulejmani i Madhërishëm ngriti kampin e tij në fushat e Butrintit gjatë sulmit kundër Korfuzit, malaria dhe lagështira e detyruan ushtrinë osmane të tërhiqej. Në atë fushatë ra edhe Myftar Bej Tepelena, gjyshi i Ali Pashë Tepelenës.
Ndoshta kjo ishte arsyeja që Ali Pasha e deshi aq shumë Butrintin. Ai ndërtoi këtu një saraj të vogël ku priste diplomatë dhe miq evropianë në lojën e tij të ndërlikuar politike. Pikërisht në Butrint, piktori francez Lui Dypre realizoi portretin e tij të njohur .
Edhe pse natyra dhe malaria e bënin jetën të vështirë, Butrinti nuk humbi. Në vitet 1920, një “Cezar” i ri në Romë, Benito Musolini, i kërkoi arkeologut Luigi Ugolini të gjente me çdo kusht qytetin për të cilin Virgjili kishte shkruar në Eneidë. Ducja financoi një pjesë të gërmimeve dhe Butrinti doli përsëri në dritë. Musolini pervec endrave te tij perandorake dëshironte t’u tregonte shqiptarëve se themeluesit e Romës dhe të Butrintit kishin të njëjtën origjinë, Trojane. Ne ate kohë Butrinti u vizitua nga figura të njohura të politikës dhe kulturës europiane. Ata hynin me vështirësi nga Kanali i Vivarit dhe zbrisnin në molin e vogël të ndërtuar në formën e germës “M” per nder te Musolinit Edhe Galeaco Çiano Ministri i famshem fashist vizitoi Butrintin jo shumë kohë pas vizites së Mbretit Zog me Geraldinën.
Për shumë vite më pas, Butrinti ra në heshtje. Derisa një nga njerëzit më të fuqishëm të botës i quajtur Hrushov, bëri një vizitë në qytetin antik. Për dy javë me radhë zona u spërkat kundër gjarpërinjve dhe u ndërtua edhe një udhe e vogël për vizitën e tij. Megjithatë Hrushovi nuk kaloi mbi të, por ndoqi rrugën ujore të trojanëve, duke hyrë nga Kanali i Vivarit deri në zemër të qytetit. Hrushovi i sovjeteve mendoi se nje baze e madhe detare mund te ndertohej ne Liqen por fati e shpetoi edhe kete here Butrintin.
Qyteti antik mbeti i paprekur për dekada me radhë, falë paranojës së regjimit komunist që nuk lejonte lëvizje pranë kufirit. Për këtë arsye, pas rënies së komunizmit, Butrinti ishte një nga vendet më të ruajtura në Mesdhe, i paprekur nga zhvillimet turistike.
Që prej vitit 1994 nisën përpjekjet serioze për të mbrojtur jo vetëm qytetin antik, por edhe peizazhin Homerik që e rrethon. E gjithë zona nen Saliun e Pare ishte planifikuar për resorte dhe ndërtime, por trazirat e vitit 1997 dhe Lufta e Kosovës i mbajtën larg këto projekte.
Më në fund, në vitin 2000, falë vendimeve të marra nga mendjet e ndricuara te kohës, u bë e mundur shpallja e zonës Park Kombëtar. UNESCO e përfshiu atë në listën e trashëgimisë botërore. Por pak veta e dinë se në Butrint lindi për herë të parë modeli i mbrojtjes së peizazheve historike përreth zonave arkeologjike, një model që sot përdoret në disa prej siteve më të rëndësishme të botës.Shqipëria, në kulmin e krizave të saj politike dhe ekonomike, hodhi atëherë një hap të rëndësishëm në mbrojtjen jo vetëm të trashëgimisë historike, por edhe të natyrës dhe peizazhit.
Tani le të kthehemi te Butrinti i sotëm.
Diku rreth vitit 2021, (për arsye të paqarta atehere por te qarta sot) Qeveria Rama i III vendosi t’ia besojë këtë mrekulli natyrore dhe historike një zoterie të quajtur Granoff. Ky zotëri, që kishte shkelur vetëm pak herë në Butrint, u bë papritur kujdestari i një pasurie që kishte mbijetuar mbi 3 mijë vjet histori a thua se shqipetaret kishin vdekur te gjithe.
Qyteti iu dorëzua Granoffit dhe bashkë me të edhe Qeseja. Shteti i shqiptareve u porosit qe askush nuk duhej ti afrohej kesaj Qendre se nga ketej e tutje atje do te valvitej Flamuri Amerikan, nje prej ofendimeve me te madhe qe mund ti behej nje Kombi normal
Por, kufijtë e kujdestarisë së re duket se përfundonin deri te muret venedikase.
Po Parku?
Po Kalivoja e Trojaneve?
Po fushat me vila romake?
Po varrezat antike?
Po ujësjellësi i Tiberit?
Po vila e Atikut?
Po liqeni i Panit dhe nimfat e tija?
Po laguna ku flamingot dhe laraskat jetojnë prej shekujsh?
Kush do t’i mbronte ato?
Granoffi dhe Langonjte e tij në Tiranë merren me Qesene.
Sot ne fakt po mesojme se nen Flamurin imagjinar Amerikan kjo Pasuri e madhe historike iu la në dorë Peshkaqenëve, një specie e panjohur më parë në historinë e Butrintit.
Dhe peshkaqenët, të mbledhur rreth presë, kanë filluar të shqyejne pjesët e tyre. Peshkaqenët janë të rafinuar. Ata mbajnë kostum, flasin për zhvillim, organizojnë konferenca dhe përdorin fjalë të mëdha si "investim strategjik", "modernizim", "partneritet" dhe "vizion".
Nderkohe njëri po shkatërron vijën bregdetare të mbrojtur nga Ksamili në Vivar.
Another is tearing up the Bull Wall hill.
A third has cast its nets in Lake Bufi, while other super sharks are preparing a new Mynxyra over the Homeric landscape of Butrint.
Una volta, quando io e Taulant contavamo fenicotteri e allodole, non avrei mai creduto che la mia amata Butrint sarebbe stata data in pasto agli squali.
Allora, osservavo i fenicotteri bianchi e le allodole nere vivere pacificamente insieme per secoli, finché non sono comparsi gli squali di Tirana e hanno deciso di attaccare la loro casa. Beh, questi uccelli pacifici, potete deriderli o persino disprezzarli quanto volete, ma non hanno mai ferito la Butrint omerica.
Gli squali, questa nuova specie, che cercano di mangiare Butrinto, sono la vera tragedia. E tutto questo banchetto sotto l'immaginaria bandiera americana e il ridicolo dello stato.
Lini një Përgjigje