FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Nga pallatet me bojë te ‘ministrja robot’: Rama, mjeshtër i shfaqjes dhe jo i reformës
Media prestigjioze zvicerane “Neue Zürcher Zeitung” (NZZ) i ka kushtuar një artikull të gjatë prezantimit të “ministres së parë të Inteligjencës Artificiale” në Shqipëri, Diella, duke e parë si një tjetër shembull të politikës së spektaklit të Edi Ramës. Në vend që të shihte tek kjo nismë një revolucion teknologjik, NZZ e sheh si një shfaqje të radhës të kryeministrit shqiptar, i cili di si të tërheqë vëmendje botërore me gjeste simbolike, por pa ndryshuar problemet strukturore të vendit.
Gazeta thekson se Shqipëria mbetet një nga vendet më të korruptuara në Europë dhe se prokurimet publike, ku supozohet se do të përdoret “Diella” për të sjellë transparencë, janë pikërisht fusha më e ndjeshme ndaj abuzimeve. Sipas NZZ, Rama nuk ka ofruar asnjë detaj teknik për mënyrën se si funksionon algoritmi, me çfarë të dhënash trajnohet apo kush do ta monitorojë, duke ngritur dyshime serioze për efektivitetin e këtij projekti.
Ekspertët e cituar në artikull paralajmërojnë se mungesa e transparencës mund ta bëjë edhe më të vështirë kontrollin e prokurimeve publike nga shoqëria civile dhe institucionet e pavarura. Në vend që të sjellë një “revolucion anti-korrupsion”, “Diella” rrezikon të kthehet në një fasadë digjitale për të mbuluar të njëjtën logjikë të vjetër të pushtetit.
NZZ e vendos këtë episod në vijimësinë e politikës së imazhit të Ramës: nga lyerja e pallateve në Tiranë me ngjyra gjatë kohës si kryebashkiak, te spektaklet e fundit me ndalimin e TikTok-ut apo gjunjëzimin para Giorgia Melonit. Sipas gazetës zvicerane, të gjitha këto gjeste të mëdha kanë ndryshuar shumë pak realitetin e shqiptarëve, ndërsa i kanë shërbyer Ramës për të konsoliduar pushtetin dhe për të tërhequr vëmendje ndërkombëtare.
Në fund, NZZ i jep Ramës një shuplakë të fortë: pas gjithë propagandës për “ministre digjitale” dhe “transparencë totale”, në realitet shihen vetëm hije të mëdha dyshimi mbi mënyrën se si pushteti përdor teknologjinë për të kontrolluar, jo për të hapur sistemin.
Shkrimi i “Neue Zürcher Zeitung”
Në pamje të parë, vetëm veshja tradicionale e tregon se Diella nuk është një ministre e zakonshme. Kryeministri Edi Rama e prezantoi atë në Facebook si “Ministre të Inteligjencës Artificiale”, një nga 17 anëtarët e kabinetit të tij. Emri i saj, që në shqip do të thotë “Diell”, u përzgjodh për të simbolizuar dritën që kjo teknologji do të sillte në një nga sektorët më të errët të shtetit shqiptar: prokurimet publike. Rama premtoi se falë saj, dhënia e kontratave publike do të bëhej “100% e pakorruptuar”.
Sipas Ramës, Diella është “promovuar” në qeveri për shkak të “punës së saj të palodhur” si chatbot në platformën E-Albania, ku prej fillimit të vitit ndihmon qytetarët të navigojnë ndër formularë online për dokumente zyrtare. Si ministre, thotë Rama, ajo do të garantojë “shpejtësi, cilësi dhe transparencë të plotë”. Prezantimi i saj u bë menjëherë lajm global, nga BBC e NBC te Al Jazeera dhe media të tjera, të cilat ngritën pyetjen nëse do të vijë dita që inteligjenca artificiale të qeverisë njerëzit. Rama, mjeshtër i simboleve dhe spektaklit politik, festoi në Facebook duke thënë: “Diella pushtoi shtypin botëror”.
Kjo nuk është hera e parë që Rama përdor gjeste të forta vizuale dhe simbolike për të tërhequr vëmendje. Që nga koha kur ishte kryebashkiak i Tiranës, ai e shndërroi qytetin duke lyer pallatet e zymta me ngjyra të ndezura, një fasadë që i dha imazh modern qytetit, por nuk ndryshoi problemet strukturore. Edhe më vonë, Rama ka bërë lëvizje të bujshme: propozimin për një Shqipëri pothuajse pa para në dorë, ndalimin e TikTok për një vit, apo gjestin e gjunjëzimit para kryeministres italiane Meloni.
Në këtë kuadër, Diella shihet si një pjesë e re e politikës së spektaklit. Por realiteti është më i ndërlikuar. Shqipëria, sipas Transparency International, mbetet një nga vendet më të korruptuara të Europës, me prokurimet publike ndër pikat më problematike. Ligji për “investimet strategjike” i lejon qeverisë të transferojë toka publike tek investitorët e përzgjedhur, shpesh të lidhur me pushtetin. Kritikat janë të shumta se ky mekanizëm i shërben më tepër klientelës politike sesa interesit publik.
Në këtë kontekst, përdorimi i inteligjencës artificiale për të luftuar korrupsionin do të ishte një hap madhor, nëse funksionon realisht. Por deri tani nuk dihet asgjë për algoritmin e Diellës. As qeveria, as kompania Microsoft, e cila ka ndihmuar në zhvillim, nuk kanë treguar si funksionon teknologjia, me çfarë të dhënash është trajnuar apo kush e monitoron. Ekspertë të shoqërisë civile në Tiranë paralajmërojnë se nëse mungon transparenca, rreziku është që sistemi të përdoret për të fshehur edhe më shumë proceset e tenderimit, në vend që t’i bëjë ato të hapura.
Në praktikë, Diella është parë deri tani vetëm si chatbot në E-Albania, një shërbim që nuk është aspak revolucionar dhe që përdoret prej vitesh nga kompani private. Mbikëqyrja reale e prokurimeve publike do të kërkonte sisteme shumë më të sofistikuara dhe me monitorim të vazhdueshëm. Për më tepër, Diella ndodhet nën varësinë e AKSHI-t, një agjenci që raportohet drejtpërdrejt te kryeministri dhe që shpesh është kritikuar për mungesë transparence.
Pra, pas gjithë spektaklit mediatik, mbetet pyetja thelbësore: kush kontrollon inteligjencën artificiale që do të kontrollojë miliarda euro nga buxheti i shtetit? Për momentin, nga transparenca e premtuar nuk shihet shumë. Diella duket më shumë si një “shfaqje politike” e radhës e Ramës sesa si një garanci e re për një Shqipëri pa korrupsion. /Përshtati “Pamfleti’
Lini një Përgjigje