FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Pas zgjedhjeve parlamentare të 7 qershorit, skena politike në Kosovë po hyn në një fazë ku formimi i qeverisë nuk duket më si çështja kryesore. Negociatat po shtrihen drejt një marrëveshjeje më të gjerë politike që prek jo vetëm kabinetin e ardhshëm qeveritar, por edhe zgjedhjen e presidentit, balancën institucionale dhe mënyrën se si do të funksionojë pushteti gjatë viteve të ardhshme...
Katër muaj pas zgjedhjeve, Kosova vazhdon të përballet me të njëjtën dilemë që e ka shoqëruar pothuajse çdo cikël zgjedhor në dy dekadat e fundit: si të ndërtohet një shumicë e qëndrueshme në një sistem politik të fragmentuar, ku asnjë forcë politike nuk arrin të dominojë e vetme institucionet.
Në teori, zgjedhjet parlamentare përcaktojnë përbërjen e Kuvendit dhe hapin rrugën për krijimin e qeverisë. Në praktikë, politika kosovare ka funksionuar shpesh sipas një logjike tjetër. Marrëveshjet nuk janë kufizuar vetëm te ndarja e ministrive apo emërimi i kryeministrit. Ato kanë përfshirë poste kyçe shtetërore, drejtimin e institucioneve të pavarura dhe balancat politike që garantojnë mbijetesën e koalicioneve.
Pikërisht për këtë arsye, negociatat aktuale po zhvillohen në disa nivele njëkohësisht. Një pjesë e diskutimeve lidhet me qeverinë e re, ndërsa pjesa tjetër me arkitekturën e pushtetit për të gjithë ciklin politik që pason.
Sinjalin më të qartë e dha nënkryetari i Lidhjes Demokratike të Kosovës, Lutfi Haziri. Ai kërkoi një marrëveshje më të gjerë politike mes partive parlamentare, duke argumentuar se stabiliteti institucional nuk mund të mbështetet vetëm te numrat në Kuvend.
Mesazhi i Hazirit nuk ishte i rastësishëm. Ai reflekton një shqetësim të përhapur në klasën politike kosovare: frikën se një qeveri e ndërtuar mbi shumica minimale mund të mbetet e brishtë dhe e paaftë për të përballuar sfidat e mandatit.
Nëse negociatat kufizohen vetëm te ndarja e pushtetit ekzekutiv, ekziston rreziku që vendi të përballet sërish me bllokime institucionale. Për këtë arsye, gjithnjë e më shumë aktorë politikë po flasin për nevojën e një pakti më të gjerë që të sigurojë funksionimin normal të institucioneve.
Në këtë pikë hyn në lojë një çështje që deri pak javë më parë qëndronte në sfond: zgjedhja e presidentit të ardhshëm të Kosovës.
Edhe pse mandati aktual presidencial nuk përfundon menjëherë, diskutimet kanë nisur herët. Arsyeja është e thjeshtë. Presidenti në Kosovë nuk zgjidhet nga qytetarët, por nga Kuvendi. Kushtetuta kërkon që në dy raundet e para kandidati të marrë mbështetjen e dy të tretave të deputetëve, ose 80 vota. Vetëm në raundin e tretë mjaftojnë 61 vota, por procesi mbetet i varur nga kuorumi dhe pjesëmarrja parlamentare.
Kjo e ka kthyer historikisht zgjedhjen e presidentit në një nga instrumentet kryesore të kompromisit politik.
Në vitet e fundit, pothuajse çdo proces presidencial ka prodhuar negociata të gjata, marrëveshje të ndërlikuara dhe shkëmbime politike mes pozitës dhe opozitës. Për këtë arsye, shumë analistë e shohin postin e presidentit si pjesë të të njëjtit ekuacion që përcakton edhe formimin e qeverisë.
Në këtë kontekst duhet lexuar edhe deklarata e ish-Përfaqësuesit Special të Bashkimit Evropian për Kosovën, Wolfgang Petritsch. Ai sugjeroi se partitë duhet të kërkojnë figura më konsensuale dhe marrëveshje më të gjera për institucionet kryesore të shtetit.
Deklarata e tij pasqyron edhe interesin e partnerëve ndërkombëtarë për të shmangur një periudhë të re paqëndrueshmërie politike në Kosovë.
Ndërkohë, kryetari i Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës, Ramush Haradinaj, deklaroi se mund të pranonte një kandidim për president nëse do të mbështetej nga partitë opozitare. Edhe pse nuk ka një propozim konkret, deklarata tregon se diskutimet për presidencën tashmë janë bërë pjesë e pazareve politike që po zhvillohen pas zgjedhjeve.
Në realitet, negociatat aktuale nuk zhvillohen në një vakuum politik.
Kosova përballet me një sërë sfidash që e bëjnë stabilitetin institucional më të rëndësishëm se zakonisht. Dialogu me Serbinë vazhdon të mbetet i bllokuar në shumë pika kyçe. Marrëveshjet e arritura gjatë viteve të fundit kanë hasur vështirësi në zbatim. Marrëdhëniet me Bashkimin Evropian nuk kanë ritmin që kishte shpresuar Prishtina, ndërsa tensionet në veri vazhdojnë të prodhojnë pasiguri politike dhe diplomatike.
Përballë kësaj situate, Bashkimi Evropian dhe partnerët perëndimorë kërkojnë institucione që mund të funksionojnë me stabilitet dhe vazhdimësi.
Brukseli nuk shqetësohet vetëm për emrin e kryeministrit të ardhshëm. Po aq e rëndësishme konsiderohet aftësia e sistemit politik për të prodhuar vendimmarrje të qëndrueshme, për të zbatuar reformat dhe për të ruajtur një linjë të qartë në raport me procesin e integrimit evropian.
Kjo shpjegon pse negociatat aktuale po marrin përmasa më të mëdha se zakonisht.
Në thelb, partitë nuk po negociojnë vetëm kabinetin e ardhshëm qeveritar. Ato po diskutojnë ndarjen e ndikimit institucional për disa vite, balancën mes pushtetit dhe opozitës, zgjedhjen e presidentit dhe mekanizmat që mund të garantojnë mbijetesën e marrëveshjeve politike.
Pyetja kryesore që del nga zhvillimet e fundit nuk është kush do ta formojë qeverinë, por nëse klasa politike kosovare mund të prodhojë një kompromis të mjaftueshëm për të garantuar funksionimin normal të institucioneve në një periudhë kur vendi përballet njëkohësisht me sfida të brendshme, me dialogun e vështirë me Serbinë dhe me kërkesat në rritje të Bashkimit Evropian për stabilitet dhe efektivitet institucional.
Nga përgjigjja që do të marrë kjo pyetje do të varet jo vetëm formimi i qeverisë së ardhshme, por edhe aftësia e Kosovës për të shmangur një cikël të ri bllokimesh politike dhe krizash institucionale. /Pamfleti/
Lini një Përgjigje