FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Studimet e fundit tregojnë se kriminaliteti nuk përcaktohet vetëm nga karakteri individual, por edhe nga faktorë socialë, historikë dhe psikologjikë
Pse disa individë janë më të prirur ndaj krimit dhe dhunës sesa të tjerët? Sipas studiuesve, përgjigjja nuk lidhet vetëm me personalitetin apo karakterin e njeriut, por me një kombinim kompleks faktorësh që ndikojnë gjatë gjithë jetës.
Një analizë e publikuar së fundmi në revistën shkencore Nature sugjeron se sjellja kriminale formësohet nga mjedisi social, periudha historike dhe përvojat personale. Kjo qasje sfidon idenë tradicionale se kriminaliteti është kryesisht rezultat i tipareve individuale.
Studimi mbështetet në kërkimet e kriminologut Robert Sampson nga Universiteti i Harvardit, autor i librit Marked by Time. Sipas tij, koncepti se kriminaliteti përcaktohet vetëm nga karakteri i individit është tashmë i tejkaluar.
Sampson argumenton se për të kuptuar arsyet që çojnë një person drejt krimit, duhet të merren në konsideratë edhe kushtet sociale dhe historike në të cilat ai jeton. Ai thekson gjithashtu rëndësinë e recidivizmit, pra përsëritjes së sjelljes kriminale.
Sipas kërkimeve, personat që kanë kryer më parë një vepër penale dhe janë arrestuar kanë më shumë gjasa të përfshihen sërish në aktivitete kriminale. Kjo tregon se përvojat e jetës dhe faktorët shoqërorë luajnë një rol të rëndësishëm në zhvillimin e sjelljes së individit.
Edhe ekspertët e psikologjisë mbështesin teorinë se kriminaliteti është rezultat i ndërveprimit të shumë faktorëve. Kriminologia Anna Maria Giannini nga Universiteti “La Sapienza” në Romë shpjegon se as karakteri dhe as mjedisi social nuk mund të shihen si shkaktarë të vetëm.
Sipas saj, sjellja kriminale është “multifaktoriale”, pasi ndikohet nga elementë biologjikë, psikologjikë dhe socialë. Ajo përmend gjithashtu varësinë nga droga dhe alkooli si faktorë që shpesh lidhen me rritjen e rrezikut për sjellje të dhunshme ose kriminale.
Një tjetër studim, i realizuar në vitin 2016 nga studiuesi Scott Barry Kaufman mbi 130 të burgosur meshkuj në Suedi, identifikoi lidhje mes kriminalitetit dhe tipareve të tilla si impulsiviteti, agresiviteti, armiqësia, ankthi social dhe kërkimi i emocioneve të forta.
Kërkimet tregojnë gjithashtu se mungesa e vetëkontrollit gjatë fëmijërisë mund të rrisë gjasat për përfshirje në sjellje të dhunshme gjatë adoleshencës ose në moshë madhore. Megjithatë, studiuesit paralajmërojnë se këto tipare nuk mjaftojnë për të shpjeguar fenomenin e kriminalitetit.
Sipas ekspertëve, nëse karakteri do të ishte faktori dominues, nivelet e krimit do të mbeteshin relativisht të pandryshuara gjatë historisë. Por të dhënat tregojnë të kundërtën.
Një studim afatgjatë mbi kriminalitetin në lagjet e Çikagos, që mbulon periudhën 1995–2024, evidenton se qytetet amerikane përjetuan një rritje të fortë të krimit gjatë viteve 1990, e ndjekur nga një rënie graduale në dekadat pasuese.
Studiuesit krahasuan dy grupe të rinjsh me kushte të ngjashme jetese, por të rritur në periudha të ndryshme historike. Rezultatet treguan se të rinjtë e lindur në vitet 1980 kishin nivele më të larta përfshirjeje në aktivitete kriminale krahasuar me ata që u rritën pas vitit 1995.
Sipas Sampson, ky fakt dëshmon se ndryshimet historike dhe sociale ndikojnë drejtpërdrejt në nivelet e kriminalitetit.
Ekspertët kanë analizuar edhe rastet kur krimet kryhen nga persona me probleme të shëndetit mendor. Ata theksojnë se është e gabuar të lidhen automatikisht sëmundjet mendore me dhunën, pasi rastet kur autorët e krimeve vuajnë nga çrregullime të rënda mendore mbeten relativisht të rralla.
Sipas specialistëve, faktorë si ndërprerja e trajtimeve mjekësore, mungesa e mbështetjes sociale dhe vështirësitë në aksesin ndaj shërbimeve të shëndetit mendor mund të kenë ndikim më të madh në rrezikun për sjellje problematike.
Ndërkohë, studimet më të fundit në neuroshkencë kanë analizuar mënyrën se si funksionon truri gjatë marrjes së vendimeve të rrezikshme. Përmes rezonancës magnetike funksionale, studiuesit kanë vërejtur se te personat më të prirur ndaj sjelljeve të paligjshme aktivizohen zona të ndryshme të trurit krahasuar me individët që respektojnë normat dhe rregullat shoqërore.
Përfundimisht, ekspertët bien dakord se kriminaliteti nuk mund të shpjegohet me një faktor të vetëm. Ai është rezultat i ndërveprimit kompleks mes biologjisë, psikologjisë, mjedisit social dhe rrethanave historike që formësojnë jetën e çdo individi.
Lini një Përgjigje