FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Përplasja e ashpër për resortin luksoz përplas interesat e investimeve të huaja me problemet e mjedisit dhe të pronësisë në Shqipëri. Mënyra se si institucionet do ta menaxhojnë këtë krizë, do të shërbejë si një provë vendimtare për shtetin e së drejtës përpara Bashkimit Evropian.
Policia shqiptare përdori ujëhedhëse dhe gaz lotsjellës për të shpërndarë protestuesit gjatë demonstratave të dhunshme, të nxitura nga planet për ndërtimin e një resorti miliarda dollarësh në një zonë mjedisore mjaft të ndjeshme në bregdetin e Adriatikut, projekt ky ku është i përfshirë edhe Jared Kushner.
Agjencia e lajmeve Reuters raportoi se ky konflikt lidhet drejtpërdrejt me prekjen e zonave të mbrojtura, dyshimet për korrupsion dhe një hetim penal që ka nisur mbi pronësinë e kontestuar të tokës.
Edhe pse dhuna e shfaqur në shesh e bën këtë ngjarje të bujshme për momentin, problemi real që fshihet pas saj është tërësisht institucional. Shqipëria po synon anëtarësimin në Bashkimin Europian dhe për këtë arsye duhet të dëshmojë se investimet, të drejtat e pronës, mbrojtja e mjedisit dhe hetimet penale udhëhiqen nga forca e ligjit dhe jo nga ndikimet politike.
Rrjedhimisht, një projekt kaq luksoz bregdetar, që mban firmën e një investitori të huaj me peshë të madhe politike, nuk mund të konsiderohet thjesht si një sherr lokal për çështje ndërtimi.
Ai përfaqëson saktësisht një “provë zjarri” për ato rregulla dhe parime që Brukseli i monitoron me përpjekjen më të madhe te vendet kandidate. Sipas raportimeve, projekti shtrihet në një hapësirë të rëndësishme në bregdetin e Adriatikut dhe ka hasur në një kundërshtim të fortë nga banorët vendas dhe aktivistët e mjedisit.
Organi i akuzës dyshon se një biznesmen, i përfshirë në shitjen e kësaj toke tek zhvilluesit e resortit, ka falsifikuar aktet e pronësisë. Ndonëse ai vetë i mohon këto akuza dhe investitorët deklarojnë se besojnë në ligjshmërinë e plotë të transaksioneve, këto pretendime kaq të kundërta kërkojnë një trajtim jashtëzakonisht të kujdesshëm.
Procesi gjyqësor nuk ka prodhuar ende një vendim të formës së prerë për shkeljet, por vetë ekzistenca e këtij hetimi mjafton për ta kthyer projektin në një çështje me ndjeshmëri të lartë politike.
Në një analizë të fundit, EU Today vuri në dukje se si bllokimi i procesit të integrimit të Serbisë nxjerr në pah dështimet dhe kufizimet e strategjisë së zgjerimit të Brukselit. Megjithëse rasti i Shqipërisë ndryshon nga ai i Serbisë, dilema kryesore e zgjerimit mbetet e njëjtë: a janë në gjendje vendet kandidate të tërheqin investime të mëdha dhe në të njëjtën kohë, të provojnë se gjykatat, prokuroria, zyrat e regjistrimit të pasurive dhe autoritetet mjedisore funksionojnë me pavarësi të plotë?
Natyrisht, investimet e huaja nuk përbëjnë problem në vetvete. Shqipëria ka nevojë urgjente për kapital, infrastrukturë turistike dhe vende të reja pune. Zhvillimi i zonave bregdetare mund të sjellë të ardhura të konsiderueshme, të përmirësojë rrjetin rrugor, të gjenerojë punësim dhe të rrisë prestigjin e vendit në arenën ndërkombëtare.
Por ngatërresa fillon pikërisht atëherë kur ndërthuren bashkë tokat me vlerë të lartë, një administratë e dobët shtetërore, lidhjet e forta politike dhe lehtësirat apo përjashtimet nga rregullat mjedisore. Ky kombinim mund ta kthejë çdo investim në një provë stresuese për mbizotërimin e ligjit.
Çështja e pronësisë mbi tokën është një pikë mjaft delikate në Shqipëri, për shkak të historisë së ndërlikuar dhe problematike të pronave pas rënies së komunizmit. Pretendimet e pafundme për kthimin e pronave, ndërtimet e shumta informale, mbivendosja e titujve dhe regjistrat e pasaktë kanë krijuar konflikte të vazhdueshme ndërvite.
Një projekt i këtyre përmasave thjesht i zmadhon dhe i nxjerr në pah këto dobësi strukturore. Nëse aktet e pronësisë janë të dyshimta, atëherë çdo leje apo miratim që vjen më pas bëhet automatikisht i cenueshëm dhe i goditshëm ligjërisht.
Mbrojtja e mjedisit e ndërlikon edhe më tej situatën. Zonat e ndjeshme bregdetare janë gjithmonë tërheqëse për politikën për shkak të vlerës së tyre të lartë turistike, por ato
janë po aq të rrezikuara nga pikëpamja ekologjike.
Rruga drejt BE-së kërkon përshtatje të plotë me standardet mjedisore evropiane, konsultime të vërteta me publikun, respektim të rregullave për zonat e mbrojtura dhe procese transparente për dhënien e lejeve.
Çdo projekt që krijon përshtypjen se po i anashkalon ose po i shkel këto parime rrezikon të rrënojë besueshmërinë e Shqipërisë, pavarësisht përfitimeve ekonomike që ai premton.
Nga ana tjetër, pamjet e përdorimit të forcës, ujëhedhëseve dhe gazit lotsjellës rrezikojnë të përmbysin të gjithë narrativën e ngjarjes.
Ndërsa qeveritë përpiqen t’i shesin projekte të tilla si mundësi të arta për zhvillimin kombëtar, pamjet e dhunshme të përplasjes së policisë me protestuesit i shndërrojnë ato në simbole të një zhvillimi të imponuar me forcë.
Ky detaj ka një peshë të madhe në sferën ndërkombëtare, pasi institucionet e BE-së nuk monitorojnë vetëm ligjet e shkruara në letër, por edhe mënyrën se si autoritetet sillen ndaj zërave kundërshtues të shoqërisë civile.
Përfshirja e Jared Kushner-it në këtë mes e shton edhe më shumë vëmendjen e vëzhguesve për shkak të lidhjeve të tij të afërta me pushtetin politik në SHBA. Edhe nëse pozicioni ligjor i investitorëve është plotësisht i rregullt, imazhi që krijohet në publik është tejet i ndërlikuar.
Vendet kandidate që kërkojnë kapitale perëndimore duhet të shmangin me çdo kusht perceptimin se emrat e fuqishëm dhe me ndikim botëror marrin një trajtim të privilegjuar dhe të lehtësuar, në kurriz të komuniteteve vendase apo të rregullave mjedisore.
Një perceptim i tillë mund të jetë politikisht shkatërrues shumë përpara se gjykatat të vërtetojnë faktet. Për qeverinë e Kryeministrit Edi Rama, ky resort mund të prezantohet si një provë suksesi se Shqipëria është e aftë të tërheqë investime elitare dhe të konkurrojë si një destinacion kryesor në turizmin mesdhetar.
Ndërsa për opozitën dhe kritikët, ai përfaqëson rreziqet që vijnë nga përqendrimi i pushtetit, qeverisja e dobët e tokës dhe sakrifikimi i pasurive mjedisore. Sidoqoftë, Bashkimi Evropian pritet të mos gjykojë mbi retorikat politike, por mbi transparencën reale të lejeve të ndërtimit, hetimeve të prokurorisë dhe proceseve gjyqësore.
Kjo mosmarrëveshje pasqyron gjithashtu një problem shumë më të gjerë që prek të gjithë Ballkanin Perëndimor. Qeveritë shpesh argumentojnë se arritja e një zhvillimi të shpejtë kërkon fleksibilitet dhe tolerancë administrative.
Nga ana tjetër, Brukseli këmbëngul se procesi i integrimit kërkon rregulla të qarta dhe të parashikueshme. Investitorët kërkojnë shpejtësi dhe siguri për kapitalin e tyre, ndërsa qytetarët kërkojnë drejtësi, transparencë dhe mbrojtje të mjedisit.
Kur institucionet shtetërore janë të brishta, të gjitha këto kërkesa përplasen dhunshëm me njëra-tjetrën. Hapat e ardhshëm që do të ndërmerren do të kenë shumë më tepër peshë sesa vetë protesta e momentit.
Prokurorët duhet të lihen të lirë të hetojnë pretendimet për falsifikimin e akteve të pronësisë pa asnjë ndërhyrje. Gjykatat duhet t’i zgjidhin mosmarrëveshjet jashtë çdo presioni politik.
Vlerësimet mjedisore duhet të jenë plotësisht të besueshme dhe objektive.
Po ashtu, sjellja e policisë duhet të analizohet nëse ka pasur tejkalim të forcës, ndërsa investitorët duhet të tregojnë transparencë të plotë mbi pronësinë, financimin dhe lejet, me qëllim që të ruajnë besimin e opinionit publik.
Rruga e Shqipërisë drejt BE-së nuk do të përcaktohet nga fati i një resorti të vetëm. Por besueshmëria e procesit të zgjerimit ndërtohet pikërisht mbi raste të tilla konkrete, ku ambicia për zhvillim ekonomik përballet me kufizimet dhe kontrollin institucional.
Nëse Tirana zyrtare arrin të provojë se edhe projektet e njerëzve më të fuqishëm i nënshtrohen pa përjashtim ligjit dhe transparencës, kjo do të jetë një pikë e fortë në favor të anëtarësimit.
Por nëse projekti do të shtyhet përpara përmes forcës, mungesës së transparencës apo hijeve të dyshimit mbi pronësinë, kjo do të përforcojë argumentin e skeptikëve se e ardhmja evropiane e Shqipërisë mbetet ende larg kapacitetit real të institucioneve të saj. /Përshtati "Pamfleti" nga “EU Today”
Lini një Përgjigje