FLASH
Shkruar nga Gideon Rachman
Kjo është bota që ka krijuar Donald Trump...
Kur Shtetet e Bashkuara të Amerikës të festojnë 250-vjetorin e Deklaratës së Pavarësisë muajin e ardhshëm, miqtë dhe aleatët e saj do t'u bashkohen festimeve. Por, prapa skenave, shumë prej këtyre vendeve po përpiqen të rrisin pavarësinë e tyre nga Amerika.
Partnerët tradicionalë të Uashingtonit kanë kuptuar se lidhjet e gjata me SHBA-në nuk u garantojnë atyre imunitet ndaj presioneve dhe taktikave shtrënguese të administratës Trump. Giorgia Meloni, kryeministrja e Italisë, shprehu një shqetësim të ndarë nga shumë të tjerë kur u ankua se presidenti amerikan shpesh i trajton aleatët demokratikë më keq se rivalët autoritarë.
Në këtë klimë të re, lidhjet e ngushta me Amerikën, që dikur konsideroheshin një avantazh i madh, po shihen gjithnjë e më shumë si një dobësi e mundshme. Sinjali më i fortë erdhi vitin e kaluar, kur Donald Trump vendosi tarifa të ashpra si ndaj miqve ashtu edhe ndaj kundërshtarëve. Administrata e tij ngriti shqetësime të reja këtë muaj me vendimin për të kufizuar aksesin e të gjithë shtetasve të huaj në modelet e inteligjencës artificiale të Anthropic, Mythos 5 dhe Fable 5.
Administrata Trump mund ta ndryshojë këtë politikë. Megjithatë, mesazhi duket se është bërë i qartë. Rasti i Mythos duket se përforcoi një argument të paraqitur më herët këtë vit nga Arthur Mensch, drejtori ekzekutiv i Mistral, kompanisë franceze më të spikatur të inteligjencës artificiale në Evropë. Ai deklaroi në një panel diskutimi se, ndërsa inteligjenca artificiale po bëhet gjithnjë e më thelbësore për funksionimin e ekonomisë globale: “Rreziku më i madh për Evropën është që e gjithë industria jonë të mbështetet te një teknologji që mund të çaktivizohet nëse SHBA-ja vendos ta bëjë këtë.”
Të shqetësuara nga kjo perspektivë, qeveritë evropiane po flasin gjithnjë e më shumë për nevojën e “sovranitetit në inteligjencën artificiale”, duke ulur varësinë nga kompanitë dhe modelet amerikane. Vetë Mistral pritet të përfitojë nga kjo prirje.
Shqetësimet për mundësinë e ndërprerjeve nga ana e SHBA-së nuk kufizohen vetëm te inteligjenca artificiale. Kërcënimet e Trump për të aneksuar Groenlandën në fillim të këtij viti ua kujtuan evropianëve varësinë e tyre nga armatimet amerikane. Kompanitë e mëdha amerikane të mbrojtjes, të cilat dominojnë tregun, tashmë janë të shqetësuara se mund të humbasin shitje si pasojë e kësaj situate.
Këto shqetësime shtrihen edhe përtej Evropës. Tarifat ndaj Indisë dhe takimi i Trump me Pakistanin janë kritikuar ashpër në Nju Delhi. Fondacioni Observer Research, një organizatë indiane që shpesh pasqyron qëndrimet e qeverisë, publikoi së fundmi një dokument ku argumentonte se “faktori Trump” kishte ndikuar ndjeshëm në vendimin e Indisë për të blerë avionë luftarakë francezë.
Vendi që mund të ketë menduar më sistematikisht për mënyrat e uljes së varësisë si nga SHBA-ja ashtu edhe nga Kina është Kanadaja, të cilën Trump e ka sugjeruar vazhdimisht si kandidatin për t'u bërë shteti i 51-të i Amerikës.
Në analiza të brendshme, qeveria kanadeze ka identifikuar nëntë sektorë ekonomikë që i konsideron kritikë për sovranitetin kombëtar. Këta sektorë përfshijnë inteligjencën artificiale, gjysmëpërçuesit, energjinë, sistemet e pagesave dhe shlyerjet financiare.
Dëshira për të shmangur varësinë si nga Amerika ashtu edhe nga Kina në këto fusha është e kuptueshme. Por a është kjo e realizueshme? Kanadaja, për shembull, zhvillon rreth 70 për qind të tregtisë së saj me fqinjin e saj gjigant në jug. Mistral mbetet shumë më e vogël se rivalët e saj amerikanë në fushën e inteligjencës artificiale. Ndërkohë, e gjithë bota perëndimore, përfshirë vetë SHBA-në, është bërë e vetëdijshme për varësinë e saj nga mineralet kritike që vijnë nga Kina.
Këto varësi janë të rrënjosura thellë dhe nuk mund të eliminohen plotësisht. Megjithatë, ato mund të reduktohen.
Disa vende aziatike e shohin Marrëveshjen Gjithëpërfshirëse dhe Progresive për Partneritetin Trans-Paqësor (CPTPP) si një model dhe një bazë të rëndësishme. Aktualisht, ajo përfshin 12 vende, mes tyre Japoninë, Kanadanë, Kilin, Australinë, Mbretërinë e Bashkuar dhe Singaporin. Bashkimi Evropian dhe CPTPP-ja kanë nisur diskutime për një marrëveshje ndërmjet dy blloqeve, e cila mund të ulë tarifat në shumë sektorë. Në Nju Delhi po zhvillohet gjithashtu një debat serioz nëse India duhet të kërkojë anëtarësimin në këtë pakt.
Një marrëveshje tregtare midis fuqive të mesme, që do të përfshinte Bashkimin Evropian, Indinë, Japoninë dhe Mbretërinë e Bashkuar, por do të përjashtonte Kinën dhe SHBA-në, mund të kishte ndikim të konsiderueshëm. Megjithatë, ideja e arritjes së sovranitetit të plotë ekonomik përballë Kinës dhe Amerikës, dy ekonomive më të mëdha në botë dhe dy liderëve globalë në inteligjencën artificiale, mbetet e paarritshme.
Megjithatë, ekzistojnë mënyra të tjera për t'iu qasur problemit të varësisë së tepruar nga vullneti politik i Trump ose i pasardhësve të tij. Përgjigjja ndaj rrezikut të një ndërprerjeje të furnizimeve nga Amerika, qoftë në inteligjencën artificiale, armatime apo energji, ndoshta nuk qëndron te përpjekja për pavarësi të plotë nga teknologjia apo burimet amerikane. Një politikë e tillë do të ishte e kushtueshme, joefikase dhe, në fund, jorealiste.
Një strategji alternative është ajo që Kina e ka demonstruar tashmë: të kesh edhe vetë një mekanizëm presioni. Qeveria e Xi Jinping iu përgjigj tarifave jashtëzakonisht të larta amerikane duke kufizuar ndjeshëm eksportet e mineraleve kritike. Kjo rezultoi një taktikë efektive, e cila e detyroi SHBA-në të zbusë tarifat.
Fuqitë e tjera botërore duhet të identifikojnë mjetet e tyre të ndikimit ekonomik, në rast se do t'u nevojiten një ditë. Për Indinë, ky mund të jetë roli i saj vendimtar si prodhuese e barnave gjenerike. Për Kanadanë, ky mund të jetë potasi, një përbërës thelbësor për plehrat kimike nga të cilat varen fermat amerikane. Për Evropën, ky rol mund të lidhet me teknologjinë unike të kompanisë holandeze ASML ose me pozitën e saj si eksportuese e uraniumit dhe turbinave.
Është për të ardhur keq që demokracitë e botës po detyrohen të përgatiten për një përballje të mundshme ekonomike me njëra-tjetrën. Por kjo është bota që, sipas këtij këndvështrimi, ka krijuar Donald Trump./Përshtati "Pamfleti" nga "Financial Times"
Lini një Përgjigje