FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Vendlindja e Rumanisë moderne po humbet besimin te politika 36 vjet pas rënies së komunizmit, mes kërcënimeve për hakmarrje në zgjedhjet e ashpra të së dielës...
Midis grykave të thella të lumenjve dhe shpateve të maleve të mbuluara me pyje të Transilvanisë, shtëpia e ujqërve, arinjve dhe përrallave të vampirëve, një shpirt i errët dhe shkatërrues po fillon të lëvizë.
Në vitin 1918, Rumania moderne u themelua kur Transilvania hyri në një bashkim formal me pjesën tjetër të vendit në një asamble në kështjellën e fortifikuar të Alba Iulia, një qytet i lashtë romak që tani është fokusi i festimeve të bashkimit kombëtar në dhjetor të çdo viti.
Historia e trazuar e vendit që atëherë është përcaktuar nga periudha të sundimit brutal diktatorial, fillimisht nën fashistët dhe më pas përmes terrorit totalitar të zbatuar nga policia e sigurisë shtetërore, Securitate, gjatë diktaturës 24-vjeçare komuniste të Nikolae Çausheskut.
Një revolucion i dhunshëm në vitin 1989 tërhoqi vëmendjen e botës kur Çaushesku dhe gruaja e tij Elena u ekzekutuan, duke shënuar një imazh përcaktues të fundit të epokës së Luftës së Ftohtë.
Megjithatë, 36 vjet më vonë, demokracia në Rumani është në telashe të mëdha për shkak të një krize të vazhdueshme të kostos së jetesës, me inflacionin që arrin në pothuajse 5 përqind.
Në zgjedhjet presidenciale me rreziqe të larta që do të zhvillohen të dielën, shumë nga banorët krenarë të qarkut Alba duan ta shkatërrojnë përsëri sistemin e tyre politik, duke besuar se ai është i korruptuar përtej çdo mundësie.
“E quajmë kallamar të madh sepse i ka tentakulat e tij kudo, vetëm ata që janë në krye kanë fitime”, thotë Dragoş, i cili ka lindur disa muaj para revolucionit dhe tani punon si taksist. “Demokracia ishte vetëm një emër. Ne jemi ende nën komunizëm në çdo mënyrë”, shton ai.
Vendasit zemërohen kur flasin për mënyrën se si politikanët e kanë tradhtuar vendin e tyre. Ata kanë frikë dhe i përçmojnë zyrtarët në partitë e vjetra politike, të cilët kontrollojnë emërimet në institucionet dhe bizneset lokale - ndonjëherë duke favorizuar miqtë ose lidhjet familjare për punët më të mira.
Politikanët 'anti-sistem'
Në disa mënyra, zgjedhjet e së dielës janë shprehja e përsosur e krizës së besimit që ka përfshirë sistemin politik të Rumanisë. Për herë të parë që nga viti 1989, asnjëri prej dy kandidatëve për president nuk vjen nga njëra prej partive kryesore politike që kanë qeverisur pak a shumë vazhdimisht që nga revolucioni.
Të dy kandidatët pretendojnë të jenë politikanë “kundër sistemit” që do ta luftojnë korrupsionin nga lart poshtë.
Por këtu mbarojnë ngjashmëritë. Kjo ka qenë një fushatë intensive që e ka ndarë vendin në mes. Gara duket e ngushtë. Pretendime për fushatë të padrejtë janë ngritur tashmë kundër të dyja palëve - para se rezultati të shpallet.
Favoriti, i cili doli i pari në raundin e parë të garës presidenciale dy javë më parë, është 38-vjeçari, George Simion, i flaktë i së djathtës ekstreme. Një nacionalist krenar dhe i fuqishëm, ai ka folur për ribashkimin e Rumanisë me Moldavinë fqinje, duke kopjuar me vetëdije strategjinë e Donald Trump (madje duke mbajtur edhe kapelen e kuqe MAGA). Ai është zotuar gjithashtu të ndëshkojë figurat e korruptuara të establishmentit që u kanë mohuar rumunëve të drejtat e tyre demokratike (dhe kanë lëshuar kërcënime kundër kritikëve në media gjetkë).
Kundërshtari i tij, Nicușor Dan, është kryebashkiaku i pavarur, me sjellje të buta dhe centrist i Bukureshtit, kryeqytetit të kulturuar 220 milje larg peizazheve gotike të Albës, në fushën e butë dhe të sheshtë të jugut të Rumanisë.
Është një përplasje midis moderimit dhe populizmit që jehon me të njëjtën ritëm daulleje që gjallëron betejat politike në të gjithë Evropën dhe më gjerë - nga Amerika në Gjermani, Francë, Holandë, Mbretërinë e Bashkuar dhe Itali. Një pjesë e madhe e votuesve duan ndryshim dhe janë të përgatitur që gjërat të përkeqësohen për ta arritur atë.
Revolta e së djathtës
Vitin e kaluar, të djathtët rumunë menduan se kishte ardhur momenti i tyre.
Por ultranacionalisti Călin Georgescu — i cili ishte simpatizant i Moskës dhe skeptik ndaj NATO-s dhe armatosjes së Ukrainës, u pengua nga gjykatat pavarësisht se fitoi raundin e parë të zgjedhjeve presidenciale.
Mes pretendimeve për ndërhyrje nga Rusia dhe një fushate në TikTok që ngriti dyshime, Gjykata Kushtetuese anuloi të gjithë garën dhe urdhëroi një ripërsëritje, e cila do të zhvillohet të dielën.
Por, pavarësisht këtyre kërcënimeve të supozuara nga jashtë, për shumë rumunë - madje edhe për ata që nuk e pëlqenin Georgescun - katastrofa e vërtetë demokratike ishte vendimi i gjykatës, i cili anuloi votimin. Georgescu nuk rikandidoi dhe përballet me një hetim penal për aktivitetet e tij. Por Simion thotë se dëshiron ta bëjë Georgescun kryeministër.
“Ky djali i Simionit është opsioni më i mirë sepse është në gjendje të shkatërrojë gjithçka”, thotë Dragos.
Ai pohon se gruaja e tij nuk është dakord me të. Ajo ka frikë se çfarë mund të ndodhë nën drejtimin e Simionit, një ish-huligan futbolli.
Ngurrimi i tij për të publikuar identitetin e tij politik nuk është aspak unik. E kaluara totalitare e Rumanisë mbetet në mendjet e brezave të vjetër dhe ato "tentakula" të marrëdhënieve të korruptuara parti-biznes shtrihen thellë në shumë aspekte të jetës. Frika nga policia sekrete mund të jetë zbehur, por debati politik këto ditë ende ndihet i rrezikshëm, sikur t'u kushtojë njerëzve vendet e tyre të punës, si dhe miqësitë e tyre.
Në raundin e parë të zgjedhjeve dy javë më parë, në të cilin morën pjesë 11 kandidatë, 55 përqind e votuesve të Zlatnës mbështetën Simion.
Georgeta, 38 vjeç, thotë se e do Simionin si presidente, në mënyrë që të mund ta rimarrë Georgescu-n. “Dani nuk mund të bëjë asgjë”, thotë ajo. “Unë e dua Georgescu-n. Kjo është arsyeja pse po votoj për Simionin. Calin Georgescu ka një kurriz të fortë dhe Simioni e sheh atë si shembull. Thjesht duhet të jemi të duruar dhe Georgescu do të zgjidhet.
Andrea, 28 vjeç, nxehet papritur. “Simioni është shumë ekstremist”, thotë Andrea, duke shtuar “ai ka kaq shumë ndikim për shkak të Georgescu-t. Simioni dëshiron të bëhet president, por unë nuk kam dëgjuar kurrë se ka bërë diçka. Ai po merr vota vetëm sepse thotë se do ta bëjë Georgescu-n kryeministër.”
As ata dhe as shoku i tyre nuk janë të gatshëm të japin emrat e tyre të plotë kur diskutojnë për politikë. “Ky është një qytet i vogël. Disa njerëz kërcënohen se nëse nuk votojnë për Nicușor Danin do të pushohen nga puna”, thotë 49-vjeçarja “Liliana”, siç ka kërkuar të njihet. “Kam frikë se do të ketë pasoja, autoritetet do të më ngacmojnë nëse them se po votoj për Simion.”
Ky komplot heshtjeje e bën shumë më të vështirë gjykimin se si po shkon fushata.
Sondazhet
Sondazhet e fundit tregojnë se Dan, i cili fillimisht ishte shumë prapa Simion, tani e ka arritur dhe madje mund të jetë duke ecur pak më lart në ditët e fundit të fushatës. Por nuk është e qartë nëse anketuesit mund ta kapin me saktësi shkallën e plotë të mbështetjes për Simion. Vlerësimet e tij në sondazhe para raundit të parë e nënvlerësonin pjesën e votave që ai fitoi (41 përqind). Sondazhet tregojnë se njerëzit janë më të gatshëm të pranojnë se po votojnë për Danin sesa për Simion.
Gjatë anketës së daljes në votime për raundin e parë të zgjedhjeve më 4 maj, 50 përqind e të anketuarve nuk thanë se si kishin votuar , një shkallë refuzimi jashtëzakonisht e lartë.
Pavarësisht se si kanë ndërmend të votojnë, fakti që njerëzit nuk ndihen të sigurt për të diskutuar hapur pikëpamjet e tyre politike është një sinjal paralajmërues se demokracia rumune është në telashe. Cinizmi ka qenë prej kohësh një problem, duke pasur parasysh se si të njëjtat parti - socialdemokratët (PSD) dhe liberalët kombëtarë (PNL) - e kanë ndarë pushtetin midis tyre gjatë katër dekadave të fundit.
Pak politikanë ishin të paprekur nga angazhimi me regjimin komunist, duke përforcuar ndjesinë se vetë revolucioni i vitit 1989 nuk solli ndryshimin që dëshironte popullsia. Që kur gjykatat anuluan zgjedhjet e vitit të kaluar, zhgënjimi dhe zemërimi duket se janë rritur.
Ndërsa sondazhet ngushtohen dhe duket se i japin Danit një shans të vërtetë, Simion ka akuzuar Moldavinë se po përpiqet të ndërhyjë në zgjedhje. Tashmë ka filluar një narrativë e tipit MAGA "ndalo vjedhjen" .
Kushdo që fiton presidencën pas kësaj fushate, shpëtimi i demokracisë së rrënuar të Rumanisë do të jetë një detyrë shumë më e vështirë. /Përshtati Pamfleti nga Politico/
Lini një Përgjigje