FLASH
Shkruar nga Markus Kaiser
Vuçiç jep dorëheqjen si president, por jo nga pushteti
Gjatë fundjavës, Aleksandar Vuçiç njoftoi se do të japë dorëheqjen nga posti i Presidentit të Serbisë. Kushdo që mendon se ai po i nënshtrohet presionit të protestave dhe po largohet nga pushteti, thjesht nuk e njeh mirë Aleksandar Vuçiçin.
Sipas Kushtetutës së saj, Serbia është një demokraci parlamentare. Përveç detyrave ceremoniale, Presidenti ka pak kompetenca: ai është i autorizuar të emërojë, promovojë dhe shkarkojë oficerët e ushtrisë, të shpërndajë Parlamentin dhe të shpallë zgjedhje. Roli i Presidentit është në thelb ceremonial.
Megjithatë, kjo nuk ka asnjë lidhje me realitetin në Serbi: këtu, Aleksandar Vuçiç vendos për gjithçka. Si president, ai merr pjesë në mbledhjet e kabinetit qeveritar dhe i tregon qeverisë se cilat ligje duhet të miratojë. Ai përcakton politikën e jashtme, mbikëqyr politikën ekonomike, përuron segmente autostradash dhe u tregon qytetarëve të Serbisë se çfarë duhet të mendojnë – madje ndonjëherë u shpjegon edhe motin. Deri në fund të muajit maj, Vuçiç ishte shfaqur 167 herë drejtpërdrejt në televizion, me një kohë mesatare prej rreth 30 minutash për çdo dalje. I gjithë pushteti është përqendruar në zyrën e Presidentit, ndërsa Partia e tij Progresive Serbe (SNS) e ka bërë shtetin prenë e saj.
Që nga shembja e strehës së stacionit hekurudhor në Novi Sad, qyteti i dytë më i madh i Serbisë, në nëntor 2024, ku humbën jetën 16 persona, pjesë të mëdha të popullsisë kanë protestuar kundër kapjes së shtetit nga partia në pushtet dhe korrupsionit që lidhet me të. Ata kërkojnë që institucionet të përmbushin mandatin e tyre kushtetues. Për herë të parë, Aleksandar Vuçiç përballet me një lëvizje që mund të përbëjë një kërcënim për të dhe për pushtetin e tij.
Vuçiç po largohet nga presidenca, por jo nga politika
Për më tepër, Vuçiç përballet edhe me një problem tjetër: si president, ai nuk mund të kandidojë për rizgjedhje pas dy mandateve në detyrë. Për të qëndruar në pushtet, ai do të duhet të rikthehet në postin e kryeministrit, detyrë që e mbajti më parë nga viti 2014 deri në vitin 2017. Nëntë vitet e tij si president u karakterizuan nga kapja e shtetit nga partia, lidhjet mes anëtarëve të qeverisë dhe krimit të organizuar, dobësimi i lirisë së medias dhe pengesat në procesin e integrimit të Serbisë në Bashkimin Evropian. Nuk është aspak çudi që, si president, ai ruajti marrëdhënie të shkëlqyera me Viktor Orbán.
Në një tubim të madh partiak të shtunën, ku mori pjesë në cilësinë e Presidentit, ai njoftoi se do të japë dorëheqjen nga presidenca "brenda javëve të ardhshme". Kjo i lë të gjitha opsionet e hapura: pas dorëheqjes si President, ai teorikisht mund të bëhet Kryeministër edhe pa zgjedhje të parakohshme, pasi shumica qeverisëse në parlament mund ta emërojë në këtë post.
Një mundësi tjetër do të ishte që Vuçiç të shpallte zgjedhje të përgjithshme dhe të kryesonte vetë listën e SNS-së. Si president, ai mund t'i shpallë ato me vetëm 40 ditë njoftim. Në të kaluarën, kjo i ka lejuar partisë së tij të hynte në fushatën zgjedhore në kushtet më të favorshme të mundshme, ndërsa të gjithë kundërshtarët e tij janë zënë në befasi nga data e zgjedhjeve.
Rreziku mbetet i pallogaritshëm
Megjithatë, kësaj radhe SNS-ja dhe Aleksandar Vuçiç përballen me një situatë të re: lëvizja studentore, e cila ka organizuar protestat gjatë një viti e gjysmë të fundit, ka njoftuar se do të paraqesë listën e saj teknokrate në zgjedhje. Dhe për herë të parë gjatë sundimit të tij, që tashmë ka zgjatur një dekadë e gjysmë, Vuçiç po heziton të shpallë zgjedhje të parakohshme. Ndërsa në të kaluarën ai i ka përdorur zgjedhjet për të ripërtërirë legjitimitetin e tij dhe të SNS-së, kësaj here partia nuk është e sigurt se mund t'i fitojë zgjedhjet parlamentare, të cilat konsiderohen gjerësisht jo plotësisht të lira, pavarësisht ndikimit që ushtron.
Por koha po mbaron: mandati presidencial përfundon në prill të vitit 2027. Për të shmangur që të gjendet përballë një situate të pakontrollueshme pak para përfundimit të mandatit, Vuçiç duhet të kalojë më herët në postin e Kryeministrit. Dhe për herë të parë, lëvizja e tij nacionaliste po sfidohet nga një lëvizje po aq e fortë, e cila synon t'i japë fund sjelljes antikushtetuese të pesëmbëdhjetë viteve të fundit. Pothuajse çdo burrë dhe grua në Serbi është i bindur se procesi do të bëhet i ashpër. /Përshtatur nga "Friedrich Naumann Foundation for Freedom"
*Markus Kaiser është drejtor projekti për Ballkanin Perëndimor në Fondacionin Friedrich Naumann për Liri. Ai jeton në Beograd.
Lini një Përgjigje